Inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców to (usankcjonowane prawnie) proponowanie przez obywateli rozwiązań dotyczących prawa miejscowego. Inicjatywa ułatwia pracę samym radnym, którzy dostają od mieszkańców gotowe lub prawie gotowe projekty uchwał. Konsultacje z mieszkańcami lub z ich inicjatywy decyduje się o wprowadzanych zmianach co doprowadza do tego, że nie wywołuje się konfliktów, a wręcz często im zapobiega. W wielu gminach inicjatywa uchwałodawcza mieszkańców już funkcjonuje i przynosi wszystkim konkretne korzyści. Idea powołania jednostek pomocniczych gmin wynika z zasady subsydiarności działań administracji, nakazującej wykonywanie określonych spraw i zadań oraz ich rozstrzyganie przez organy znajdujące się najbliżej człowieka - jednostki, której działania te dotyczą. Zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostek pomocniczych gmin określa statut gminy uchwalany przez Radę Gminy. Również do wyłącznej właściwości Rady Gminy należy ustalanie ich zakresu działania, zasad przekazywania im składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań. Samą organizację i zakres działania jednostek pomocniczych gmin określa rada gminy odrębnym statutem. Ustawa o samorządzie gminnym wymienia organy jednostek pomocniczych: organem uchwałodawczym w dzielnicy (osiedlu) jest rada; organem wykonawczym - zarząd, na czele którego stoi przewodniczący. Przewodniczący zarządu korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym. ma prawo udziału w pracach rady gminy, na zasadach określonych przez statut, jednak bez prawa udziału w głosowaniach; rada gminy może także ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego j.pom.gm. będzie przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży. Ustawodawca podnosząc znaczenie jednostek pomocniczych gmin utrzymał w sposób nie budzący wątpliwości zasadę jednolitości budżetu gminy. Wyraźnie na to wskazuje art. 51 ust. 3 u.s.g., stwierdzając, że statut gminy określa uprawnienia jednostek pomocniczych gmin do prowadzenia gospodarki finansowej, ale w ramach budżetu gminy.