Magistrat Bromberg

Bydgoski tartak ze Staniszewa we Wdzydzach Kiszewskich

Tartak to zespół dwóch maszyn: poziomego traka z zadaszeniem (szopą traczną) i lokomobili. Trak to wyrób fabryczny wytworzony przez firmę C. Blumwe und Sohn działającą w Bydgoszczy od 1865 r. do lat 20. XX w. W opublikowanym na początku XX w. katalogu produktów zakład określał się jako “wyspecjalizowana fabryka traków i obrabiarek do drewna”. W wydanym dla celów reklamowych wykazie odbiorców są umieszczone firmy oraz osoby prywatne z całego świata: Aten, Tiflisu, Tomska, Kłajpedy, Moskwy, Petersburga, Szczecina, Mińska, USA, ówczesnych Indii Holenderskich, Wschodniej Afryki Niemieckiej i tak dalej.

W latach 20. fabrykę przejęło polskie towarzystwo “Unia” (Zjednoczone Fabryki Maszyn, Tow. Akc.), które dla międzynarodowych kontaktów utrzymało pierwszy szyld, określając firmę jako “dawniej C. Blumwe i Syn”. Po 1945 r. zachowano specjalizację produkcji. Firma do dziś działa w Bydgoszczy pod nazwą FOD (Fabryka Obrabiarek do Drewna). Trak ze Staniszewa prawdopodobnie był jednym z pierwszych produktów w długiej serii wyrobów fabryki — wytworzono go zapewne na początku XX w.

Cechą charakterystyczną traka jest poziomo prowadzona piła z nietypowo zaciętymi zębami. Na początku lat 50. XX w. mechanizm wprawiała w ruch lokomobila parowa, później silnik spalinowy, a w ostatnim okresie silnik elektryczny z 1941 r. W muzeum ze względów praktycznych zachowano ostatni rodzaj napędu — w dalszym ciągu jest to sprawne urządzenie, które wykorzystuje się przy pracach konserwatorskich. Zadaszenie traka to kopia szopy tartacznej z Kobylasza. Lokomobila parowa, wyprodukowana w 1903 r. przez niemiecką firmę Floether, jest uruchamiana okazjonalnie.

Trak ze Staniszewa wyprodukowano na początku XX wieku, a lokomobilę w roku 1903. Kopia szopy tartacznej o konstrukcji szkieletowej widoczna na zdjęciach pochodzi z 1989 r. Region pochodzenia budowli to Kaszuby Środkowe.

źródło: Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich
foto: archiwum własne

Uzupełnienie do ostatniego wpisu dotyczącego dawnego portu rzecznego przy ul. Unii Lubelskiej.

Udało nam się odszukać więcej zdjęć w serwisie Fotopolska, dzięki czemu możemy bliżej przyjrzeć się ówczesnej przystani. Udaliśmy się również osobiście na teren dzisiejszego Parku im. Piotra i Pawła, by poszukać śladów po niegdysiejszym porcie. Niestety, pozostałości nie ma prawie żadnych.

Dalsza część artykułu w opisach pod zdjęciami.

Foto: Fotopolska, arch. własne, mapy google

Witamy na stronie Magistrat Bromberg, gdzie będziemy publikować historie związane z dziejami miasta z czasów zaborów i okupacji.

Dzisiaj chcielibyśmy podzielić się z wami ciekawostką, na którą natknęliśmy się przeglądając Akta budowlane miasta Bydgoszczy dot. zabudowań na terenie nieistniejącej już cegielni przy ul. Unii Lubelskiej (dawniej Foller Strasse).

Z planów sytuacyjnych wynika, że na terenie dzisiejszego Parku im. Miłosza i Piotra, którego granice wyznaczają tory kolejowe oraz ulice Unii Lubelskiej i Mariana Langiewicza, kiedyś mieściła się... przystań. Świadczą o tym dokumenty z 1883 i 1928 roku.

Idąc tym tropem przeszukaliśmy stare bydgoskie mapy i udało się nam ustalić, że port przy Unii Lubelskiej istniał już co najmniej od 1876 roku. Możemy się jedynie domyślać, ale całkiem prawdopodobne, że przystań ułatwiała transport cegieł z pobliskiej fabryki drogą rzeczną. Jakby tego było mało, kolejna przystań znajdowała się na terenie dzisiejszej Astorii. Obie zatoki w tym samym kształcie odnotowano również na planie miasta z 1914 roku. Dopiero na mapie topograficznej z 1933 r. można dostrzec zmiany, bowiem port przy Moście Królowej Jadwigi nie jest już na niej widoczny. 6 lat później przystań widnieje już jako staw bez dostępu do rzeki, który znika całkowicie w 1941 r., co widać na zdjęciu lotniczym miasta. Dzisiaj na terenie parku powstałego na terenie dawnej przystani znajduje się m.in. Wybieg dla psów. Po dawnej historii tego miejsca nie został ani jeden ślad.

Źródła: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Stare mapy Bydgoszczy i okolic, Fotopolska, google maps, arch. własne