18/08/2020
WYBRANE METODY PRACY Z DZIECKIEM PRZEJAWIAJACYM TRUDNOŚCI SZKOLNE I WYCHOWAWCZE.
Kinezjologia Edukacyjna i Integracja Odruchów Wzrokowych i Słuchowych
W metodyce pracy pedagoga i psychologa znamy wiele przydatnych i skutecznych sposobów pracy z dziećmi i młodzieżą. Istnieją metody pracy przypisane ściśle specjalizacji psychologicznej bądź pedagogicznej. Stworzono jednakże programy oddziaływań mogące być w powodzeniem wykorzystywane w pracy z uczniem przez specjalistów z obu przytoczonych dziedzin. Przedstawione Państwu poniżej propozycje realizowane są z powodzeniem w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Brzegu w ramach dobrowolnych i bezpłatnych cotygodniowych spotkań z uczniami przedszkoli i szkół.
Jedną ze skutecznych metod pracy z uczniem mającym trudności dydaktycznej i wychowawcze jest KINEZJOLOGIA EDUKACYJNA, inaczej zwana GIMNASTYKĄ MÓZGU. Kinezjologia edukacyjna opiera się na wykorzystywaniu naturalnych ruchów ciała, nie są one jednak przypadkowe. Gimnastyka fizyczna praktykowana powszechnie na lekcjach wychowania fizycznego lub podczas spontanicznej aktywności poza szkolnej lub sportowej na treningach piłkarskich, lekkoatletycznych i innych jest wspaniałą forma aktywności wpływająca na ogólny rozwój fizycznych organizmu, poprawiający jego wydolności oraz dbający o rozwój społeczny jednostki. Gimnastyka fizyczna stosowana podczas ćwiczeń Gimnastyki Mózgu opiera się na konkretnie dobranych ruchach kończyn w izolacji, całego ciała, a także co jest niezwykle istotne włącza w spektrum działania oddech, relaksację, picie wody (jako niezbędny czynnik poprawiający funkcjonowanie mózgu) oraz współpracę z instruktorem. Ćwiczenia wykonywanie są przy odpowiednio dobranym podkładzie muzycznym podkreślającym charakter aktualnie wykonywanych ruchów ciała, jeżeli wymagają one skupienia uwagi na oddechu i zachowania bezruchu muzyka relaksacyjna zawiera odgłosy przyrody, delikatne akordy muzyczne, przyciszone brzmienie. Podczas wykonywania dynamicznych ruchów ciała muzyka jest skoczna, szybka, podkreśla zmiany rytmu ruchów ich sekwencyjność.
Twórca Kinezjologii Edukacyjnej dr Paul Dennison, filozof i praktyk-pedagog, aktualnie kontynuujący pracę terapeutyczna i badawczą odkrył, ze wykonywania ruchów ciała, przy których przekraczamy środkową, pionową linię ciała, dzielącą nasze ciało na prawą i lewą część mogą mieć genialny wpływ na poprawę funkcjonowania mózgu człowieka. Uaktywniają się bowiem wówczas obie półkule mózgu. W trakcie codziennego funkcjonowania wykorzystujemy w szczególności jedną półkulę mózgu, z drugiej korzystamy w niewystarczającym stopniu. Pisząc prawą ręką korzystamy z lewej półkuli, więc uczeń piszący w szkole, chcąc nie chcąc „ zaniedbuje” mniej wykorzystywaną prawą półkulę mózgu. Nie trudno się domyślić, jakie znaczenie dla całościowego funkcjonowania naszego mózgu będzie mieć połączenie w pracy obu jego części. I na tym koncentruje się między innymi Kinezjologia Edukacyjna.
Wykorzystanie w pracy ćwiczeń oddechowych, ćwiczeń przy muzyce, picia wody, wizualizacji, komunikacji werbalnej może zdecydowanie poprawić funkcjonowanie organizmu dziecka. We własnej pracy terapeutycznej na terenie brzeskiej poradni wykorzystywałam z powodzeniem opisywana metodę. Terapią objęto na przykład uczniów z trudnościami w czytaniu. Godzinny trening skutkował poprawą płynności czytania w trakcie zajęć, mniejszym napięciem emocjonalnym, wzmacniał motywację do czytania, poprawiał sprawność oddechową niezwykle ważną podczas głośnego czytania. Kinezjologia Edukacyjna jest metodą z powodzeniem wykorzystywaną w terapii Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi (ADHD), w zwykłych, mniej nasilonych trudnościach w koncentrowaniu uwagi, w impulsywności, trudnościach w podporządkowaniu się, nawiązywaniu relacji, trudnościach edukacyjnych np. w czytaniu i pisaniu.
W czasie trwania treningu często wplatałam w oddziaływania terapeutyczne ćwiczenia technik szkolnych, z którymi uczeń sobie mniej radzi. Dotlenienie i nawodnienie mózgu sprawia, iż dziecko spostrzega zajęcia jako przyjemne i odprężające. Wolne od presji i zupełnie inne niż zajęcia szkolne, często trochę stresujące dla ucznia z trudnościami. Podczas treningu Gimnastyki Mózgu wzmacniać można obniżoną sprawność manualną skutkującą niekształtnym pismem. Wykorzystywanie w pracy z uczniem wielu pomysłów i współistniejących skutecznych sposobów pomocy w pokonywaniu trudności dydaktycznych i wychowawczych sprawia, że Kinezjologia Edukacyjna jest formą pomocy, która nie może zaszkodzić, a skuteczność pomocy jest duża pod jednym warunkiem. Ćwiczenia zadawane uczniowi do pracy domowej muszą być wykonywane CODZIENNIE. Tylko bowiem codzienna praca pod kierunkiem rodzica w domu może przynieść oczekiwany przez wszystkie strony progres. Wniosek ten uzasadnia konieczność ścisłej współpracy z rodzicami, którzy powinni dokładnie znać metodykę pracy, sami wykonywać poszczególne ćwiczenia w stopniu wzorowym, aby móc skutecznie pomóc dziecku. Pozytywną informacją, którą mogę podać na podstawie własnej praktyki poradnianej jest, że wystarczy codziennie, sumienne wykonywać ćwiczenia około 10- 15 minut dziennie, aby móc zauważyć zmiany w funkcjonowaniu ucznia. Bez powtarzalności i sumienności żadna terapia nie skutkuje.
Kolejną metodą terapeutyczną stosowaną przeze mnie w pracy z uczniami z trudnościami jest Integracja Odruchów Wzrokowych i Słuchowych dr Świetlany Masgutowej. W pracy poradnianej korzystałam z elementów metody dostosowując ją do potrzeb konkretnych odbiorców, jaki były dzieci z trudnościami w czytaniu, pisaniu, koncentrowaniu uwagi. Metoda Integracji Odruchów ma za zadanie poprawę funkcjonowania naszego słyszenia i widzenia. Nasze oczy i uszy spostrzegać można jako okna mózgu do poznawania i rozumienia świata. Nierozerwalnie są one połączone z wieloma innymi układami zmysłów, bez których młody człowiek nie będzie mógł sprawnie czytać, pisać, zapamiętywać, odtwarzać, porozumiewać się czy spostrzegać. Słabszy rozwój bądź zwolnione tempo dojrzewania układu wzrokowego i słuchowego będzie negatywnie oddziaływał na kształtowanie się kompetencji edukacyjnych człowieka. Program Integracji Odruchów Wzrokowych i Słuchowych ukierunkowany jest na wzmacnianie percepcji wzrokowej i słuchowej, której niewłaściwe ukształtowanie jest najczęstszą przyczyną występujących u uczniów trudności w zakresie opanowania poprawnego czytania i pisania. Opisywana metodę ponadto stosuje się w pracy z osobami z: Autyzmem lub cechami Autystycznymi, Zespołem Aspergera, nieprawidłowym funkcjonowaniem mózgu, urazami, niepełnosprawnościami ruchowymi i intelektualnymi, dysleksją rozwojową, niedowidzeniem i niedosłyszeniem. Program Integracji Odruchów Wzrokowych i słuchowych ukierunkowany jest na: poprawę sprawności mięśni oczu, stymulacje rozwoju koncentracji wzrokowej i słuchowej, stymulacji koordynacji oko-ucho itp.
Metoda zakłada między innymi wykonywanie precyzyjnych ćwiczeń ruchów gałek ocznych zmierzające do poprawienie płynności ruchów mających wpływ na płynność i poprawność czytania oraz pisania. W programie stymulacji wykonuje się serie masaży oczu i uszu zmierzające do polepszenia funkcjonowania obszarów percepcji słuchowej i wzrokowej niezbędnych w przebiegu procesu dydaktycznego. Prawidłowo funkcjonujące receptory, stymulowane percepcje mogą wpływać pozytywnie na osiąganie przez uczniów lepszych efektów nauczania. Sprawnie funkcjonujący układ słuchowy jest czynnikiem decydującym o sprawności pisania. Zaburzenia w odbiorze bodźców słuchowych powodować mogą znaczące trudności w poprawności pisania, gubienie liter podczas pisania ze słuchu, słabe zapamiętywanie treści przekazywanych przez nauczyciela na lekcji itp.
Praca pedagoga i psychologa zakłada stosowanie wielu różnorodnych metod stymulacji czy korekcji zaburzeń czy opóźnień rozwojowych dotyczących sfery edukacyjnej i wychowawczej, bądź emocjonalnej. Opisane przeze mnie metody wspierania rozwoju dzieci i młodzieży z powodzeniem stosowane są w terapii uczniów będących klientami Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w Brzegu. Korzystając z obu metod dostrzegam ich wymierne korzyści, dotyczą one poprawy sprawności czytania, polepszenia koncentracji słuchowej, wyciszenie napięć emocjonalnych i ruchowych, dotlenienie mózgu skutkujące zrelaksowaniem ciała. Uczniowie uczestniczący w zajęciach chwalą ich odmienność od pracy stolikowej do jakiej przywykli, jaka często wiąże się z napięciem i spadkiem motywacji do jej kontynuowania. Dodatkowy czynnik przyciągający uwagę dzieci: muzyka powoduje zdrowe skracanie dystansu w pracy terapeutycznej, zwiększenie poczucia przyjemności czerpanej z pracy nad sobą.
W kolejnych artykułach zamieszone zostaną propozycje pracy z dzieckiem mających trudności edukacyjne lub wychowawcze wykorzystujące w przystępny sposób obie opisanej wyżej metody pracy terapeutycznej. Pozycja I zawierać będzie wskazówki dla rodziców, II zaś dla nauczycieli i pedagogów szkolnych.
Podstawową wiedzę teoretyczną i praktyczną zaczerpnięto ze szkoleń kwalifikacyjnych organizowanych przez: Międzynarodowy Instytut Świetlany Masgutowej Rozwoju Ruchowego I Integracji Odruchów.
mgr Anna Paziuk-Figura,
pedagog specjalny i resocjalizacji, terapeuta pedagogiczny, tyflopedagog
Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej
w Brzegu
