15/08/2026
Co nauczyciel musi wiedzieć przed 1 września 2026?
Reforma26 – najważniejsze zmiany bez urzędowego języka na podstawie przewodników IBE.
1 września 2026 r. zaczyna obowiązywać Reforma26. Nie oznacza to jednak, że od tego dnia wszyscy nauczyciele i wszystkie klasy przechodzą jednocześnie na nową podstawę programową.
To pierwsza rzecz, którą trzeba uporządkować.Kogo nowa podstawa obejmuje od 1 września 2026?
W roku szkolnym 2026/2027 nowa podstawa programowa zaczyna obowiązywać:
w wychowaniu przedszkolnym, w klasie I szkoły podstawowej oraz w klasie IV szkoły podstawowej.
W kolejnych latach reforma będzie obejmowała następne roczniki. W klasach II, III oraz V–VIII w roku szkolnym 2026/2027 nadal realizowana będzie dotychczasowa podstawa programowa. Wyjątkiem są uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – w ich przypadku nowa podstawa zaczyna obowiązywać od roku szkolnego 2026/2027 bez stopniowego wprowadzania jej kolejnymi rocznikami.
To oznacza w praktyce:nauczyciel klasy V, VI, VII czy VIII nie powinien od września porzucać dotychczasowej podstawy i realizować nowej tylko dlatego, że „wchodzi Reforma26”.
Reforma26 nie polega na wymianie jednego dokumentu na drugi
Największa zmiana nie dotyczy liczby tematów w zeszycie ani kolejności rozdziałów w podręczniku. Zmienia się sposób myślenia o tym, czego uczeń ma się nauczyć i po co ma się tego nauczyć.
IBE podkreśla odejście od gromadzenia oderwanych informacji na rzecz ich rozumienia, stosowania, analizowania, oceniania i tworzenia. W wymaganiach większą rolę mają odgrywać wyższe poziomy taksonomii Blooma, rozwiązywanie problemów i wykorzystywanie wiedzy w praktyce.
Dlatego pytanie nauczyciela nie powinno brzmieć wyłącznie:
„Czy zrealizowałam wszystkie tematy?”
ale również:
„Co uczeń potrafi zrobić z tym, czego się nauczył?”
Mniej encyklopedyzmu, więcej głębokiego uczenia się
Nowe podstawy w wielu przedmiotach ograniczają liczbę szczegółowych treści wymagających zapamiętania. Nie oznacza to obniżenia poziomu nauczania.
Przeciwnie – uczeń ma częściej:
rozumować, argumentować, porównywać, wyciągać wnioski, rozwiązywać problemy, korzystać ze źródeł, oceniać ich wiarygodność, przeprowadzać doświadczenia, tworzyć, współpracować i wykorzystywać wiedzę poza sytuacją typowo szkolną.
Mniej treści nie oznacza więc mniej wymagań. Zmienia się rodzaj wymagań.
Kompetencje przekrojowe będą zadaniem każdego nauczyciela!
Reforma wskazuje siedem kompetencji przekrojowych.
Obejmują one trzy obszary:
-poznawczy:rozwiązywanie problemów, krytyczne myślenie, kreatywne myślenie;
-społeczny:współpraca i troska o innych;
-osobisty:kierowanie sobą i dbanie o siebie.
Nie są to osobne przedmioty ani dodatkowa „godzina kompetencji”.
Mają być rozwijane podczas zwykłych zajęć – na matematyce, języku polskim, przyrodzie, historii, informatyce, plastyce czy edukacji wczesnoszkolnej.
To bardzo ważna zmiana: nauczyciel nie realizuje wyłącznie treści swojego przedmiotu. Projektuje również sytuacje, w których uczeń uczy się myśleć, współpracować, podejmować decyzje i brać odpowiedzialność.
Sprawczość ucznia nie oznacza, że uczeń „robi, co chce”
Jednym z najczęściej pojawiających się pojęć w materiałach Reformy26 jest -sprawczość-
IBE rozumie ją jako zdolność do podejmowania autonomicznych działań, które mogą przynosić pozytywny efekt, połączoną z gotowością do ponoszenia odpowiedzialności za własne decyzje.
W praktyce nauczyciel powinien częściej dawać uczniowi możliwość wyboru sposobu wykonania zadania, planowania działania, podejmowania decyzji, szukania własnej strategii rozwiązania problemu, proponowania rozwiązań i refleksji nad własnym uczeniem się.
Nie oznacza to rezygnacji z wymagań.
Sprawczy uczeń ma mieć więcej odpowiedzialności, a nie mniej obowiązków.
Pojawia się nowe pojęcie: doświadczenie edukacyjne
To jedna z najważniejszych nowości, o której nauczyciele powinni wiedzieć przed rozpoczęciem roku.
W nowych podstawach programowych pojawiają się doświadczenia edukacyjne wpisane bezpośrednio w wymagania szczegółowe.Każdy uczeń ma mieć możliwość ich przeżycia.
Doświadczenie edukacyjne nie jest po prostu metodą pracy. Sam fakt, że nauczyciel zrobił pracę w grupach, projekt albo lekcję odwróconą, nie oznacza jeszcze realizacji doświadczenia edukacyjnego.
Ma to być zaplanowana sytuacja, posiadająca wyraźny początek i zakończenie, pozwalająca uczniowi działać, doświadczać, podejmować decyzje, wykorzystywać wiedzę i rozwijać kompetencje.
W zależności od przedmiotu mogą to być na przykład: doświadczenie lub obserwacja, debata, projekt czytelniczy, wyjście terenowe, rozmowa ze świadkiem historii, analiza własnych zachowań cyfrowych, zaplanowanie podróży zagranicznej w określonym budżecie, porównanie produktów finansowych, stworzenie programu komputerowego czy rozwiązanie realnego problemu technicznego.
Co szczególnie ważne, doświadczenia edukacyjne należy uwzględnić w programie nauczania.
Program nauczania trzeba czytać razem z nową podstawą
Nowa podstawa określa czego uczeń powinien się nauczyć,natomiast program nauczania odpowiada na pytanie:jak nauczyciel zamierza do tego doprowadzić.
Nauczyciel nadal może korzystać z programu gotowego, zmodyfikować istniejący albo opracować własny. Reforma nie odbiera nauczycielowi autonomii w wyborze metod, form pracy, kolejności realizowania treści czy sposobu organizowania nauki.
Przed rozpoczęciem pracy warto jednak sprawdzić, czy wybrany program rzeczywiście jest zgodny z podstawą obowiązującą daną klasę, a nie jedynie posiada na okładce napis „Reforma26”.
Informacja zwrotna będzie ważniejsza, ale oceny cyfrowe nie znikają
Reforma mocno wzmacnia znaczenie informacji zwrotnej, monitorowania procesu uczenia się, doceniania wysiłku i pomagania uczniowi w planowaniu własnego rozwoju. Materiały IBE wskazują również na potrzebę wykorzystywania metod wspierających samoregulację i metapoznanie.
Nie oznacza to jednak likwidacji ocen cyfrowych w całym systemie.
Reforma26 nie wprowadza powszechnego zakazu wystawiania stopni.
Oceny wiedzy i umiejętności pozostają, natomiast większy nacisk ma być położony na taką informację dla ucznia, która odpowiada nie tylko na pytanie „ile dostałem?”, ale również:
co już potrafię, czego jeszcze nie potrafię i co powinienem zrobić dalej.
Nauczyciel powinien wykorzystywać metody, które rzeczywiście pomagają się uczyć
Materiały IBE odwołują się do wyników badań z zakresu pedagogiki, psychologii rozwojowej i nauk kognitywnych.
Szczególną uwagę zwracają między innymi na praktykę wydobywania informacji z pamięci, powtórki rozłożone w czasie, przeplatanie różnych typów zadań, informację zwrotną, metapoznanie i samoregulację.
Oznacza to stopniowe odchodzenie od modelu:
„wyjaśniłam – uczeń przeczytał – zrobił kartę pracy – napisał sprawdzian”
na rzecz częstszego wracania do wiedzy, wykorzystywania jej w nowych sytuacjach i uczenia ucznia świadomego zarządzania własnym procesem uczenia się.
Co zmienia się w poszczególnych edukacjach i przedmiotach?
Wychowanie przedszkolne
Dziecko ma być aktywnym uczestnikiem procesu uczenia się, a przedszkole ma tworzyć bezpieczne, przyjazne i stymulujące środowisko respektujące indywidualne tempo rozwoju. Większe znaczenie otrzymują samodzielność, sprawczość, kompetencje społeczne i osobiste, doświadczenia, kontakt z przyrodą oraz uczenie się poprzez działanie.
Edukacja wczesnoszkolna
To jedna z najbardziej znaczących zmian. Materiały mówią wprost o przejściu od encyklopedyzmu do funkcjonalności oraz od korelacji przedmiotów do rzeczywistej integracji edukacji. Dziecko ma uczyć się przez działanie, doświadczenie, relacje społeczne i rozwiązywanie problemów. Nauczyciel coraz bardziej pełni rolę organizatora środowiska uczenia się i przewodnika, a nie wyłącznie źródła wiedzy.
Język polski
Jeszcze silniej zaakcentowane zostają komunikacja, rozumienie i interpretacja tekstów, świadome korzystanie z języka, czytelnictwo, autorefleksja, tożsamość i edukacja medialna. Uczeń ma nie tylko znać tekst, ale rozmawiać o nim, interpretować, argumentować i odnosić jego znaczenie do świata współczesnego.
Język obcy nowożytny
Najważniejszym celem jest skuteczna komunikacja,ze szczególnym naciskiem na mówienie. Nauczanie ma mieć charakter spiralny i kumulatywny, wykorzystywać praktyczne sytuacje komunikacyjne oraz oswajać uczniów z różnymi akcentami i komunikacją również z osobami, dla których dany język nie jest językiem ojczystym.
Muzyka
Uczeń ma być nie tylko odbiorcą, ale również twórcą, wykonawcą i świadomym uczestnikiem kultury.Więcej miejsca przeznaczono na tworzenie, doświadczanie, refleksję i samodzielność ucznia. Wśród narzędzi pojawiają się również technologie cyfrowe i AI.
Plastyka
Silniej akcentowane są twórczość, ekspresja, sam proces tworzenia, udział w kulturze i łączenie sztuki z innymi dziedzinami. Ważne staje się również świadome korzystanie z nowych mediów oraz rozumienie zagadnień związanych z prawami autorskimi.
Historia
Mniej encyklopedycznego zapamiętywania, więcej myślenia historycznego, analizy źródeł, dostrzegania zależności, krytycznego myślenia oraz historii lokalnej i regionalnej.Więcej uwagi poświęcono także historii społecznej, życiu codziennemu, kobietom, technologii, gospodarce i historii najnowszej.
Edukacja obywatelska
Docelowo zastępuje WOS w szkole podstawowej i ma być realizowana w klasach VI–VII. Jej istotą nie ma być wyłącznie wiedza o państwie, lecz praktyczne doświadczenie obywatelskie:współdecydowanie, uczestnictwo, obserwowanie życia publicznego, działania dla społeczności i rozumienie demokratycznych procedur.
Przyroda
W nowym układzie przyroda obejmie klasy IV–VI i będzie realizowana w wymiarze 3 godzin tygodniowo, przy czym co najmniej dwie godziny mają tworzyć blok sprzyjający doświadczeniom i pracy terenowej. Dopiero od klasy VII nastąpi rozdzielenie na biologię, geografię, chemię i fizykę. Zmiana jest wprowadzana stopniowo wraz z kolejnymi rocznikami, więc w roku 2026/2027 dotyczy rozpoczynającej nowy cykl klasy IV.
Biologia
Mniej szczegółów do zapamiętania, więcej obserwacji, eksperymentowania, rozwiązywania problemów, rozumienia metody naukowej i korzystania z wiarygodnych źródeł. Pojawia się także refleksja nad rozwojem nauki, nowymi technologiami i związanymi z nimi dylematami.
Chemia
Duże znaczenie otrzymuje badanie naukowe, eksperyment, umiejętności laboratoryjne oraz łączenie świata obserwowanego z poziomem cząsteczkowym i zapisem symbolicznym. Chemia ma być częściej odnoszona do życia codziennego, środowiska i problemów społecznych.
Fizyka
Mniej odtwarzania definicji i wzorów, więcej rozumowania, modelowania, stawiania hipotez i prowadzenia badań.W materiałach podkreślono również możliwość korzystania z kalkulatora i odejście od wykonywania złożonych przeliczeń jednostek jako celu samego w sobie.
Matematyka
Matematyka ma jeszcze wyraźniej służyć rozumowaniu, argumentowaniu, budowaniu modeli i rozwiązywaniu problemów. Zadania mają częściej dotyczyć realnych sytuacji: danych, procentów, promocji, finansów czy podejmowania decyzji.
Informatyka
Programowanie i myślenie komputacyjne pozostają ważne, ale dochodzą silniejsze akcenty związane z AI, analizą danych, cyberbezpieczeństwem i ekologią cyfrową.Uczeń ma rozumieć możliwości i ograniczenia sztucznej inteligencji, dostrzegać jej błędy i krytycznie oceniać uzyskiwane wyniki.
Zajęcia praktyczno-techniczne
Dotychczasowa „technika” staje się zajęciami praktyczno-technicznymi. W klasach IV–VI przewidziano dwugodzinny blok. Sednem ma być rzeczywiste działanie: projektowanie, wykonywanie, testowanie, naprawianie i rozwiązywanie praktycznych problemów technicznych.
Edukacja dla bezpieczeństwa
Podstawa kładzie większy nacisk na praktyczne reagowanie w sytuacjach zagrożenia i ogranicza część treści teoretycznych. Ważne są ćwiczenia, symulacje, współpraca i podejmowanie decyzji. Trzeba jednak pamiętać o wyjątku w harmonogramie Reformy26: nowa podstawa EDB w klasie VIII zacznie obowiązywać od roku szkolnego 2027/2028,a nie od września 2026 r.
Etyka
Dialog nie jest jedynie jedną z metod prowadzenia zajęć – staje się ich ważnym fundamentem. Więcej miejsca przeznaczono na samodzielne myślenie, argumentowanie, zadawanie pytań, filozoficzne dociekanie i uczenie się poprzez doświadczenie.
Języki mniejszości narodowych i etnicznych
Nauczanie ma przebiegać spiralnie: od prostych doświadczeń językowych i kulturowych w klasach IV–VI do coraz bardziej świadomej komunikacji, wyrażania opinii i rozumienia kontekstu kulturowego w klasach VII–VIII.
Język kaszubski
Jeszcze większą rolę otrzymują rzeczywista komunikacja, kontakt z żywą kulturą regionu, współczesność Kaszub, projekty i obecność ucznia w lokalnej społeczności. Język ma funkcjonować nie tylko podczas lekcji, lecz również poza klasą.
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym
Nowa podstawa szczególnie mocno akcentuje funkcjonalność uczenia się, podmiotowość, dobrostan, komunikację, samodzielność, sprawczość oraz przygotowanie do możliwie niezależnego dorosłego życia.Cele mogą być wspólne, ale sposób dochodzenia do nich powinien być indywidualizowany. Ważna pozostaje ścisła współpraca z rodziną oraz planowanie wsparcia w oparciu o realne potrzeby ucznia.
Tydzień projektowy – ważne: jeszcze nie jest obowiązkowy
Reforma przewiduje tydzień projektowy,czyli wyodrębniony czas bez tradycyjnych lekcji, przeznaczony na interdyscyplinarne projekty, również w grupach międzyklasowych.
Ale: W roku szkolnym 2026/2027 tydzień projektowy jest fakultatywny.
Obowiązkowy stanie się dopiero od 1 września 2027 r.
Szkoła, która nie organizuje go w pierwszym roku reformy, nie łamie więc nowych przepisów.
Sześć modułów tematycznych nie oznacza sześciu nowych przedmiotów
W Reformie26 pojawia się sześć modułów:
filozoficzny, ekonomiczno-finansowy, edukacji medialnej, klimatyczny, kultury oraz bezpieczeństwa i obrony.
Nie są to nowe przedmioty.
Treści tych modułów zostały rozmieszczone w różnych edukacjach i przedmiotach i mają pozwalać uczniowi patrzeć na ważne problemy z różnych perspektyw.
A co z podręcznikiem?
Podręcznik jest narzędziem, a nie podstawą programową.
Nauczyciel odpowiada za realizację podstawy, nie za wykonanie od pierwszej do ostatniej strony podręcznika czy ćwiczeń.
Przy nowej podstawie będzie to szczególnie istotne, ponieważ część wymagań trudno zrealizować poprzez samo wykonywanie kolejnych ćwiczeń. Potrzebne będą doświadczenia, rozmowy, działania praktyczne, praca terenowa, problemy do rozwiązania i sytuacje wymagające od ucznia samodzielnego myślenia.
Reforma26 nie oznacza, że nauczyciel przestaje wymagać
Sprawczość, dobrostan, indywidualizacja i informacja zwrotna nie oznaczają rezygnacji z systematyczności, wiedzy czy odpowiedzialności.
Nowa podstawa nadal określa efekty, które uczeń powinien osiągnąć. Co więcej, od nauczyciela wymaga się tworzenia sytuacji, w których uczeń będzie potrafił samodzielnie wykorzystać zdobytą wiedzę,a nie jedynie ją odtworzyć.
Można więc powiedzieć, że Reforma26 przesuwa akcent:
z „zapamiętaj” na „zrozum, wykorzystaj, uzasadnij i stwórz”.
Nowa podstawa programowa a egzamin ósmoklasisty
Nowa podstawa programowa jest jednocześnie podstawą do określania przyszłych wymagań egzaminacyjnych.
Nie oznacza to jednak zmiany egzaminu ósmoklasisty już wiosną 2027 r. Nowy egzamin dotyczący uczniów uczących się według Reformy26 pojawi się wraz z pierwszym rocznikiem, który przejdzie cały odpowiedni cykl kształcenia – według obecnego harmonogramu w 2031 roku.
Nowa Reforma nie mówi nauczycielowi, że ma uczyć mniej. Mówi, że uczeń ma robić więcej z tym, czego się nauczył.
Mniej odtwarzania.
Więcej rozumienia.
Mniej wiedzy oderwanej od życia.
Więcej zastosowania.
Mniej biernego odbiorcy.
Więcej odpowiedzialnego i sprawczego ucznia.
Mniej „zrealizowanego materiału”.
Więcej rzeczywiście osiągniętych przez ucznia kompetencji.
I właśnie z tej perspektywy warto planować rok szkolny 2026/2027.
💚 Jeśli szukacie gotowych, praktycznych materiałów dla nauczycieli na rok szkolny 2026/2027, zajrzyjcie na 👉 www.edukacjabyann.pl
Znajdziecie tam plany pracy, dokumentację, materiały związane z Reformą26, pomoce dla wychowawców i wiele gotowych rozwiązań, które naprawdę ułatwiają nauczycielską codzienność. 📚
