Nadwiślańska GRH 3 Pułku Strzelców Podhalańskich - Sekcja Bielsko

Zachęcamy do zapoznania się z ciekawą sylwetką.

Strzelec III batalionu 3. Pułku Strzelców Podhalańskich, wcielony do batalionu z marszowej kompanii przybyłej z Żywca, I Brygada Górska, 1. Dywizja Górska, Grupa Poleska

Walki odwrotowe Wojska Polskiego z bolszewikami w rejonie Pińska, koniec lipca 1920 r.

Umundurowanie i wyposażenie:

• Koszula flanelowa z demobilu US Army, stanowiąca pierwotnie koszulę podmundurową, tu noszona jako zamiennik bluzy mundurowej, „spolszczona” poprzez dodanie sukiennych naramienników, zapinanych na pojedyncze guziki mundurowe wz.17;
• Spodnie sukienne mundurowe US.1917 z demobilu US Army, o kroju zbliżonym do bryczesów, wiązanew łydce i z charakterystycznymi wzmocnieniami na kolanach, noszone z sukiennymi owijaczami;
• Trzewiki austro-węgierskie M.1910;
• Furażerka z demobilu US Army, w wariancie produkowanym w Anglii dla American Expedition Force, na furażerce umieszczony z przodu orzeł wz.17 oraz na boku odznaka podhalańska wz.19, z zatkniętym za nią piórem drapieżnego ptaka;
• Pas główny austro-węgierski M.1915;
• Para ładownic austro-węgierskich M.1908, przeznaczonych do broni systemu Mannlichera;
• Chlebak austro-węgierski, w wariancie produkowanym pod koniec I wojny światowej, z beżowego brezentu niskiej jakości i z taśmą nośną regulowaną przesuwką, wewnątrz chlebaka manierka austriacka aluminiowa M.1909, zestaw sztućców, zapałki, przybory toaletowe, przedmioty osobiste oraz porcja żywności;
• Plecak górski M.1913/1915 produkcji austro-węgierskiej, wewnątrz plecaka koc, płachta namiotowa, śledzie, sznur, przybory do czyszczenia broni, szczotka do czyszczenia munduru oraz naczynia do spożywania posiłków;
• Bagnet niemiecki do karabinu Ma**er, wzór S.98/05 tzw. "liść", w metalowej pochwie zawieszonej na skórzanej żabce także produkcji niemieckiej;
• Niemiecki karabin Ma**er Gew. M.1898 ze skórzanym pasem nośnym.

2. pułk instrukcyjny grenadierów-woltyżerów – przyszły 3. PSP – sformowano wiosną 1919 r. w ramach Armii Polskiej we Francji spośród ochotników z Polonii oraz Polaków-jeńców z armii zaborczych, przebywających w alianckiej niewoli. Wkrótce rozpoczęło się przerzucanie armii, a w jej składzie także i pułku do Polski. Pierwsze transporty żołnierzy dotarły do kraju 6 VI 1919 r. W ciągu kolejnych miesięcy jednostka kilkakrotnie zmieniała nazwy, by wreszcie otrzymać, z dniem 30 X 1919 r., nazwę Pułk Strzelców Podhalańskich i numer 3. Podczas formowania pułk umundurowano w typowe i powszechnie kojarzone z oddziałami polskimi we Francji błękitne mundury oraz rogatywki, i wyposażono w broń francuską. W czasie walk z bolszewikami w pułku pojawiły się nowe ubiory, lepiej od błękitnych maskujące na terenach środkowoeuropejskich - mundury amerykańskie w kolorach zielonych/khaki.
Przełom 1919/1920 r. był dla 3. psp okresem szkolenia, a pierwsze tygodnie nowego roku to okres zajmowania przez Polskę Pomorza, w którym pułk także uczestniczył.
W marcu 1920 r. 3. psp skierowano na kwatery do Białej, którą wyznaczono na jego pierwszy stały garnizon (ostatecznie, już po zakończeniu wojen o granice RP stało się nim Bielsko). W tym czasie sformowano także batalion zapasowy pułku, stacjonujący początkowo w Nowym Targu, a następnie w Żywcu. Dyslokacja w tym górskim rejonie związała jednostkę z góralami, Podhalem i ich tradycjami, zwłaszcza wobec włączenia w szeregi 3. psp stacjonujących w rejonie Żywca oddziałów, które – jak zapisano w pułkowej historii – „stanowiły żywą łączność pułku z miejscową ludnością góralską”. Na front wojny polsko-bolszewickiej 3. psp (bez III batalionu) wyruszył 31 maja 1920 r. Skierowano go na Ukrainę, by tam wesprzeć front, pękający pod uderzeniami bolszewików, m.in. słynnej Armii Konnej. Pułk uczestniczył w bojach z konarmią Budionnego, broniąc węzła komunikacyjnego Koziatyn, gdzie podczas swego pierwszego w tej wojnie starcia, podhalańczycy z 3. pułku odrzucili nieprzyjaciela. Oddział uczestniczył także w bojach o Równe, którego zajęcie i następnie utrzymanie okazało się być kluczowe do wyprowadzenia z trudnej sytuacji strategicznej oddziałów 2. Armii WP. Podczas toczonych pod Równem walk z oddziałami Armii Konnej, ciężkie straty poniósł III baon 3. psp, który odtworzono później w oparciu o uzupełnienia z głębi kraju. Kolejne tygodnie to okres marszy odwrotowych i walk w południowej części Polesia, m.in. nad Prypecią. Pod koniec lipca pułk wszedł w skład Dywizji Górskiej gen. Andrzeja Galicy, tworząc wraz z 2. psp I Brygadę Górską. Był to trudny okres dla oddziałów polskich, wypełniony długimi marszami odwrotowymi, kolejnymi starciami z nieprzyjacielem okupionymi ciężkimi stratami, a także brakami w zaopatrzeniu. Właśnie w tym czasie, podczas najcięższych dni odwrotu, przybył do pułku wydany 21 lipca rozkaz o naszyciu przez żołnierzy odznak podhalańskich. Jak zapisano w historii pułkowej, „Rozkaz ten wydany w okresie, gdy na skutek trudności dowozowych niejeden strzelec musiał dniami całemu maszerować boso i w łachmanach, odzwierciedla dumę żołnierską: honor oddziału każe zlekceważyć wszystkie, chociażby największe trudy wojenne”. Opracowana już wcześniej odznaka podhalańska z wyobrażeniem tzw. krzyżyka niespodzianego na tle gałązek jedliny, pojawiła sie wówczas na nakryciach głowy podhalańczyków z 3. psp.
To właśnie odznaka podhalańska z zatkniętym piórem jest najbardziej rzucającym się w oczy elementem umundurowania widocznego na fotografiach żołnierza. Stanowi ono odwzorowanie ubiorów i wyposażenia znanego z zachowanych fotografii, przedstawiających żołnierzy na froncie oraz, w szczególności, żołnierzy tzw. kompanii żywieckich. W Żywcu, stanowiącym w tym czasie garnizon batalionu zapasowego 3. psp formowano kompanie marszowe, czyli posiłki dla walczących na froncie oddziałów. To właśnie w postaci „marszówek” docierały do jednostek frontowych uzupełnienia, a wraz z nimi nowe mundury i uzbrojenie. Stąd też na mundurze i wyposażeniu żołnierza nie widać jeszcze śladów wielodniowych walk. Umundurowanie i wyposażenie żołnierza stanowi powszechną podczas wojny polsko-bolszewickiej mieszaninę elementów pochodzących z arsenałów różnych armii, w tym przypadku zdominowaną przez umundurowanie zakupione z demobilu amerykańskiego, oraz wyposażenie przejęte po armii austro-węgierskiej, bądź zakupione w kolejnych latach. Takie zestawienie spotykano wówczas w jednostkach z całego kraju, widać je szczególnie na zdjęciach żołnierzy z jednostek formowanych na południu Polski. Podstawę umundurowania stanowią tu elementy wyposażenia US Army, których setki tysięcy sztuk trafiły do Wojska Polskiego w drodze zakupów zagranicznych. Przemundurowano w nie wiele jednostek WP, oraz wydawano nowo formowanym oddziałom. Takie mundury trafiły m.in. do 3. pułku strzelców podhalańskich.
Widoczny jest też karabin systemu Ma**era – taka broń pojawiła się, obok francuskiej i austriackiej w rękach podhalańczyków latem 1920 r. Dopiero w okresie międzywojennym zunifikowano uzbrojenie Wojska Polskiego, kierując do Dywizji Górskiej broń austriacką systemu Mannlichera (a także ckmy Schwarzlose), a dopiero wraz z unifikacją całości uzbrojenia WP, wymieniono je na karabiny i kbk Ma**er. Również dopiero po zakończeniu walk o niepodległość i granice RP wymieniono wciąż używane mundury różnych wzorów na sorty wprowadzone w 1919 r. Pozostały w użyciu odznaki podhalańskie i pióra, stanowiące charakterystyczny i jednoznacznie kojarzący się z pułkami podhalańskimi element umundurowania, do dziś noszony w jednostkach Wojska Polskiego.

Pozował: Krzysztof Pięciak

Opracowanie: Krzysztof Pięciak

Zdjęcia: Dawid Niegosław Dunikowski - PoKusiciel - A Glance Into Temptation

Szczególne podziękowania dla Jakuba Chowańca - koordynatora projektu "Ocalić od zniszczenia - 3 PSP"
https://www.facebook.com/TrzeciPodhalanski/

Dokładnie 80 lat temu - 16 lutego 1939 roku - na zboczach Turbacza rozpoczęły się trzydniowe Drugie Zawody Narciarskie czasopisma podoficerów ,,Wiarus". Żołnierze 3 PSP oraz 21 PAL również i na tych zawodach odnieśli niemałe sukcesy.

Dla zainteresowanych - ostatnie cztery zdjęcia to skany całego artykułu zamieszczonego na łamach ,,Wiarusa" - rocznik X, nr 9 wydany 26 lutego 1939 roku.

Wizyta prezydenta RP Ignacego Mościckiego na Śląsku - 2-4 października 1927 roku.

3 października Pan Prezydent wyjeżdża z Katowic o godzinie 9 i przyjeżdża do Bielska.

Około godziny 11:30 ma miejsce uroczystość poświęcenia chorągwi 3 Pułku Strzelców Podhalańskich na dziedzińcu koszar 21 Pułku Artylerii Polowej. Wzór chorągwi został zatwierdzony przez Prezydenta RP 7 maja 1927 roku, wykonany przez ss. Felicjanki z Czechowic i ufundowany przez społeczeństwo ziemi bielskiej - miast Bielska, Białej oraz Kęt.
Nabożeństwo polowe odprawił ks. biskup polowy Stanisław Gall. Po poświęceniu, wręczeniu chorągwi dowódcy 3 PSP ppłk Karolowi Romanowi Zagóskiemu oraz uroczystej przysiędze odbyła się defilada oddziałów wojskowych ulicą Blichową (obecna ul. Partyzantów).

Tego dnia miało miejsce również poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę pomnika śp. Prezydenta RP Gabriela Narutowicza na Placu Blichowym (obecnie pl. Adama Mickiewicza jako część Parku Włókniarzy), który został uroczyście odsłonięty rok później - 28 października 1928 roku. Był to jedyny monument poświęcony pierwszemu prezydentowi RP na ziemiach miedzywojennej Polski. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Bielska w 1939 roku pomnik został zniszczony. Obecnie na jego miejscu od 1961 roku stoi pomnik Adama Mickiewicza.

Prezydent Mościcki tego dnia zwiedził również koszary 21 Pułku Artylerii Polowej po czym został zaproszony przez korpus oficerski 3 Pułku Strzelców Podhalańskich na śniadanie w sali strzelnicy. Na zakończenie swojego pobytu w Bielsku zwiedził wystawę wojskową w Domu Żołnierza w Białej skąd odjechał do Katowic.

Pamiątka służby wojskowej - kapral 21 Pułku Artylerii Lekkiej - widoczna na lewej piersi podoficera odznaka pułkowa, na prawej najprawdopodobniej Państwowa Odznaka Sportowa.

Miniony, Jubileuszoey rok zdominowany był przez uroczystości związane z obchodami 100 -lecia Odzyskania Niepodlegości. W tym szczególnym okresie uczestniczyliśmy łącznie w blisko 40 przedsięwzięciach. Oto fotograficzny skrót naszego udziału - oczywiście w wybranych ważniejszych wydarzeniach.

Sukces polskiego patrolu narciarskiego - drużyna narciarska 3 Pułku Strzelców Podhalańskich - Czechosłowacja, 1926 rok.

13 maja NGRH 3 Pułku Strzelców Podhalańskich brała udział w pikniku przy schronie Ringstand 58c w Bochni. W programie było wiele historycznych wykładów, zawodów dla starszych i młodszych oraz dioramy grup, które przybyły na to wydarzenie. Przy tym nie zabrakło oczywiście dobrej zabawy na tle historycznym. Oto kilka zdjęć z tego wydarzenia:

W dniach 10-11 marca gościliśmy członków NGRH 3 PSP z okazji 98 rocznicy przybycia do Bielska żołnierzy 3 Pułku Strzelców Podhalańskich. Z tej okazji m.in. złożyliśmy wiązankę przy pomniku 3 PSP i 21 PAL, oraz odbyliśmy apel pamięci poległych żołnierzy na cmentarzu Wojska Polskiego. Oto kilka zdjęć upamiętniających nasze spotkanie...