Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego

W piątek 16 stycznia 2026 r. Koło Naukowe Studentów Archeologii UŁ "Varia" zorganizowało niezwykle interesujące spotkanie poświęcone dawnym metodom tkackim i wyrobom tekstylnym. Referat wygłosiła Maria Możdżeń, studentka I r. mgr. archeologii z Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Podczas prezentacji studenci poznali m.in. różnice między krosnem pionowym i poziomym, przykłady wrzecion z różnych stron świata, techniki barwienia nici oraz charakterystykę wybranych raportów tkanin.
W drugiej części spotkania odbyły się praktyki w przędzeniu wełniany nici: zadanie okazało się sporym wyzwaniem.
Dziękujemy za liczną obecność oraz udział naszych specjalnych gości: pana Ronalda Wójcika z Wydział Filozoficzno-Historyczny Uniwersytet Łódzki i pana Adama Pietrzaka z Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.
Zachęcamy do obejrzenia fotorelacji z warsztatów na stronie Koła.

A może na dokładkę rolkę z warsztatów z przędzenia? 😏 Mówicie i macie! Raz jeszcze przeżyjmy piątkowe spotkanie i z niecierpliwością wypatrujmy kolejnych wydarzeń w naszym kole! 💫💛

Gdzież jak nie w Łodzi najlepiej poznać dawne technologie włókiennicze? Koło Naukowe Studentów Archeologii UŁ "Varia" zaprasza na „Warsztaty z przędzenia”, które odbędą się w piątek 16 stycznia 2025 r. w godz. 13.00–16.00 w s. 6 IA UŁ. Więcej informacji tutaj👇

2025 rok zakończyliśmy warsztatami krzemieniarskimi. W 2026 roku również nie zwalniamy tempa! 💫
Już 16 stycznia o godzinie 13:00 zapraszamy Was na warsztaty z przędzenia, które odbędą się w sali 6 w Instytucie Archeologii UŁ. W trakcie spotkania poznacie tajniki tradycyjnego rzemiosła podczas wykładu poświęconego technologii włókienniczej, a następnie będziecie mieli okazję samodzielnie spróbować swoich sił w przędzeniu. 🤗
Zapowiada się ciekawie i bardzo praktycznie - mamy nadzieję, że spotkamy się w licznym gronie. Do zobaczenia! 😄💛

W niedzielę 11 stycznia 2026 r. słuchacze XI edycji Rzeczoznawstwo uzbrojenia - studia podyplomowe na Uniwersytecie Łódzkim oraz studenci archeologii z II i III r. lic. oraz I r. mgr. zwiedzili Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Więcej informacji tutaj👇

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na wystąpienie dr. Dawida Kobiałki pt. „Archeologia masowych zbrodni – chojnicka Dolina Śmierci”, które odbędzie się w środę 14 stycznia 2026 r. o godz. 12.00 w s. 1.C IA UŁ w ramach seminarium doktorskiego Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa IA UŁ.

Do udziału w seminarium w szczególności zachęcamy studentów archeologii oraz etnologii i antropologii kulturowej.

Dolina Śmierci w Chojnicach to miejsce masowych zbrodni z okresu II wojny światowej. Niemcy jesienią 1939 r. na okolicznych polach i łąkach zamordowali kilkuset obywateli miasta i regionu. Byli wśród nich przedstawiciele lokalnych elit, osoby umysłowo chore, kilka rodzin żydowskich, ale też rolnicy i inni. Dzisiaj ogół niemieckich zbrodni dokonanych przez różne niemieckie formacje w początkowym okresie II wojny światowej jest coraz częściej określany jednym terminem – jako zbrodnia pomorska 1939. Pod koniec stycznia 1945 r. pod miastem zamordowano także kilkaset osób, a ich ciała niezwłocznie spalono w celu zatarcia śladów zbrodni.

Od kilku lat trwają intensywne, interdyscyplinarne, międzynarodowe badania naukowe oraz śledztwo Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Gdańsku) na okoliczność masowych zbrodni dokonanych na północnych obrzeżach Chojnic. Wykorzystanie i integracja różnych kategorii źródeł, metod oraz dyscyplin naukowych (m.in. historia, archeologia, etnografia) pozwoliły na dokonanie ważnych odkryć i ustaleń. W toku realizowanych prac podjęto szczątki kilkuset ofiar, przebadano kilka tysięcy dokumentów historycznych oraz przeprowadzono badania etnograficzne dotyczące roli i znaczenia miejsca, jak i wykonanych prac. Celem wystąpienia jest omówienie historii, archeologii i etnografii Doliny Śmierci. Referent wskaże w nim istotne historyczne, kulturowe, społeczne oraz humanitarne konsekwencje wykonanych prac projektowych.

https://www.archeologia.uni.lodz.pl/aktualnosci/szczegoly/archeologia-masowych-zbrodni-chojnicka-dolina-smierci

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na wystąpienie mgr. Mateusza Matuli (Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego) pt. „Archeologia bez wykopalisk, czyli o wykorzystaniu archiwaliów i danych przestrzennych. Okres rzymski na północnym przedpolu Bramy Morawskiej", które odbędzie się w środę 7 stycznia 2026 r. o godz. 12.00 w s. 1.C IA UŁ w ramach seminarium doktorskiego Katedra Prahistorii IA UŁ.

Do udziału w seminarium w szczególności zachęcamy naszych studentów.

Wystąpienie będzie dotyczyć niezwykle istotnego regionu w kontekście środkowoeuropejskiego Barbaricum. Północne przedpole Bramy Morawskiej, szczególnie w późnym okresie rzymskim, stanowiło ważny element kulturowej mozaiki. W materiale archeologicznym widocznych jest wiele wpływów, z różnych stron ówczesnego świata. Przede wszystkim jednak region ten funkcjonował jako żywy organizm. Wykład stanowi przegląd metodologii i niektórych wyników badań, związanych z powstającą pracą doktorską na ten temat.

https://www.archeologia.uni.lodz.pl/aktualnosci/szczegoly/o-wykorzystaniu-archiwaliow-i-danych-przestrzennych-w-archeologii

Życzymy miłych i uroczych Świąt Bożego Narodzenia i pomyślnego Nowego Roku🎄✨💫

https://www.archeologia.uni.lodz.pl/aktualnosci/szczegoly/zyczymy-milych-i-uroczych-swiat-bozego-narodzenia

Bardzo smutna wiadomość.

Z głębokim smutkiem informujemy, że wczoraj odszedł Profesor Andrzej Kola.
Wybitny archeolog i dobry Człowiek. Nauczyciel – Mistrz – Przyjaciel 🖤

📷 © M. Jóźwikowska

Kilka dni temu, w Centrum Spycimierskie Boże Ciało odbyło się spotkanie z mieszkańcami gminy Uniejów, podczas którego Jerzy Sikora referował wyniki dotychczasowych badań archeologicznych w Spycimierzu i opowiadał o trwającym programie. Mamy nadzieję, że w przyszłości w Centrum znajdzie swoje miejsce wystawa poświęcona grodzisku i wynikom badań archeologicznych, na której prezentowane będą między innymi zabytki pokazane na filmie, ale także drewniane elementy konstrukcyjne wału grodziska, które właśnie przechodzą proces konserwacji.

Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi we współpracy i z udziałem badaczy z Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego oraz Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Ośrodek w Łodzi, przy wsparciu władz samorządowych gminy Uniejów, realizuje projekt „Grodzisko średniowieczne w Spycimierzu”. Projekt uzyskał dofinansowanie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona zabytków archeologicznych” na lata 2025–2026. Jego celem jest publikacja wyników dotychczasowych badań archeologicznych na grodzisku:
🔸 wykopaliskowych przeprowadzonych na grodzisku w 1963 roku przez ówczesny łódzki oddział Instytutu Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk;
🔸 badań nieinwazyjnych przeprowadzonych w 2014-2016 r. przez Jerzego Sikorę (Instytut Archeologii UŁ) i Piotra Wronieckiego;
🔸 weryfikacyjnych badań wykopaliskowych w 2022 i 2023 roku prowadzonych przez Jerzego Sikorę i Radosława Hermana;
🔸 odwiertów geoarcheologicznych z 2025 r. z udziałem Jerzego Sikory, Piotra Kittela (Wydział Nauk Geograficznych Uniwersytet Łódzki), Jacka Szmańdy (Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN) oraz Artura Gintera (Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego).
Prace nad publikacją trwają, a poniższe filmiki są próbą przybliżenia ich szerszemu gronu odbiorców:
Część 1: https://youtu.be/MyERU8BUSxo
Część 2: https://youtu.be/rHofpG1CHtM

Wizytówka programu w sieci: http://lodz.snap.org.pl/grodzisko-sredniowieczne-w-spycimierzu/

W dniu 15 grudnia 2025 r. w Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi odbyła się konferencja pt. „Odkrywanie tego, co znane. Wielowątkowość mikrohistorii na przykładzie depozytu z ulicy Północnej 25 w Łodzi” poświęcona zagadnieniom związanym z odkryciem podczas badań archeologicznych depozytu blisko 300 przedmiotów srebrnych, srebrzonych i szklanych. Wydarzenie było podsumowaniem pierwszego etapu projektu pt. „Przywrócić utracone piękno” dofinansowanego z środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego, realizowanego przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.

W ostatnich miesiącach w projekt zaangażowani byli pracownicy Pracownia Datowania Luminescencyjnego i Konserwacji Zabytków IA UŁ – dr Magdalena Majorek-Lipowicz i dr inż. Artur Ginter, wykonujący prace konserwatorskie na ponad 50 przedmiotach srebrnych lub posrebrzanych, wśród których należy wymienić m.in. świeczniki i ich elementy, kubki kiduszowe, wazonik, karafkę, opaskę na serwetki, zawieszkę z motywem gołębia. W rezultacie, część kolekcji można było podziwiać w przestrzeni Muzeum, przysłuchując się interesującym prelekcjom, o pozostałych można przeczytać w przygotowanej na tę okazję publikacji.

Otwarcia konferencji dokonał dr Dominik Kacper Płaza (dyrektor MAiE), w pierwszym panelu referaty wygłosili dr Magdalena Majorek-Lipowicz i dr inż. Artur Ginter oraz przedstawiciele Centrum Badań Żydowskich / Center for Jewish Studies, dr Ewa Wiatr: „Skarb z ulicy Północnej”, oraz dr Adam Sitarek: „Północna 25 – warstwy”.

W drugim panelu uczestnicy spotkania usłyszeli referaty przygotowane przez Tomasza Holaka (MAiE): „Srebrny pejzaż – to, co nieprzedstawiane w sztuce żydowskiej na przykładzie świeczników ze zbiorów Muzeum Archeologicznego”, oraz przez Justynę Tomaszewską (Just Lodz Justyna Tomaszewska): „Korzenie zawsze są w Łodzi. Jak potomkowie łódzkich żydów poznają i odbierają Łódź oraz Gminę Wyznaniową Żydowską w Łodzi”.

Serdecznie polecamy fotorelację z warsztatów krzemieniewskich zorganizowanych przez Koło Naukowe Studentów Archeologii UŁ "Varia" i Studenckie Koło Naukowe Archeologii Pradziejowej "Bifas" przy wparciu dr. Marcela Bartaczaka z Katedra Prahistorii IA UŁ i mgr Joanny Wichy z Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. Więcej informacji tutaj 👇

Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z materiałem filmowym przygotowanym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Film dokumentuje ważne wydarzenie dla polskiej historii, archeologii i pamięci narodowej, które jest bezpośrednim rezultatem działań zrealizowanych przez dr hab. Annę I. Zalewską, prof. UŁ.

Bohaterem materiału jest Wacław Godziemba-Maliszewski, ekspert w dziedzinie interpretacji fotografii lotniczych i konserwacji dzieł sztuki oraz jego Kolekcja. Przez blisko 40 lat z wielkim zaangażowaniem gromadził on dowody i dokumenty związane ze zbrodniami nazistowskimi i komunistycznymi, w tym ze Zbrodnią Katyńską, które teraz zdecydował się ofiarować Polsce. W skład zbioru wchodzą m.in.:

🔸 niemieckie zdjęcia lotnicze z lat 40. XX wieku,
🔸 odtajnione dokumenty amerykańskie (które analizował m.in. przy wsparciu prof. Zbigniewa Brzezińskiego oraz prof. Janusza Zawodnego),
🔸 oryginalne numery prasy okupacyjnej (np. „Gońca Krakowskiego”) informujące o odkrywaniu masowych grobów,
🔸 prywatne dzienniki z podróży badawczych, korespondencja dotycząca zbrodni wojennych oraz liczne czasopisma i publikacje książkowe, w tym publikacje nt. Zbrodni Katyńskiej.

Wstępna ekspertyza kolekcji Wacława Godziemby-Maliszewskiego, została przeprowadzona w USA w grudniu 2024 roku przez dr hab. Annę I. Zalewską, prof. UŁ. oraz dr. hab. Grzegorza Kiarszysa, prof. US (Katedra Archeologii US) w ramach realizacji projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki MNiSW pt. „Leksykon Archeologii Katyńskiej (1990–2015)” (archeologiakatynska.uni.lodz.pl). Badacze potwierdzili wyjątkową wartość merytoryczną, istotne znaczenie społeczne oraz znaczny potencjał kolekcji dla dalszych badań nad Zbrodnią Katyńską i jej materialnymi śladami.

Kolekcja została przez Darczyńcę przekazana Konsulatowi RP w Nowym Yorku w czerwcu 2025 r.. We wrześniu 2025 r., w trakcie uroczystości przekazania zbiorów do Polski, Wacław Godziemba-Maliszewski został uhonorowany odznaczenie „Bene Merito” (łac. Dobrze Zasłużonemu). Jest to wyróżnienie przyznawane za działalność, która w istotny sposób wzmacnia pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Odznaczenie Darczyńca otrzymał decyzją i z rąk Ministra Spraw Zagranicznych RP Radosława Sikorskiego. Dzięki współpracy Wacława Godziemby-Maliszewskiego, Anny I. Zalewskiej oraz Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku, przekazana Kolekcja dotrze do Polski w roku 2026 i po jej opracowaniu będzie dostępna w Archiwum Akt Nowych w Warszawie.

https://youtu.be/js00GGOoIXg

Archiwum Katyńskie Wacław Godziemba-Maliszewski jest amerykańskim ekspertem w dziedzinie interpretacji fotografii, konserwacji i ustalania autentyczności dzieł sztuki. Zajmuje ...

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na wystąpienie dr. Macieja Trzecieckiego (Ośrodek Archeologii Historycznej, Instytut Archeologii i Etnologii PAN) pt. „Menonici nad środkową Wisłą (XVIII–XIX w.) – archeologia, krajobraz, pamięć miejsc”, które odbędzie się w środę 17 grudnia 2025 r. o godz. 12.00 w s. 1.C IA UŁ w ramach seminarium doktorskiego Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa IA UŁ.

Do udziału w seminarium w szczególności zachęcamy studentów archeologii oraz etnologii i antropologii kulturowej.

Osiedlanie się w dolinie środkowej Wisły menonitów to prawie zapomniany epizod szerszego zjawiska kulturowego i gospodarczego, jakim było tzw. osadnictwo olęderskie na Niżu Polskim. Ci wyznawcy radykalnego odłamu protestantyzmu, od XVI w. migrujący na ziemie polskie z Holandii i północnych Niemiec, dzięki wiedzy wyniesionej z rodzinnych stron potrafili w sposób perfekcyjny nie tylko dostosować się do trudnych warunków środowiskowych, ale i wykorzystać je, w krótkim czasie zamieniając tereny wcześniej niedostępne w obszary wyspecjalizowanej działalności rolniczej. Tworzyli jednocześnie – pod względem religijnym, kulturowym i językowym – zamknięte enklawy, silnie powiązane między sobą, a odseparowane od ludności lokalnej. Masowy napływ menonitów nad środkową Wisłę to przede wszystkim XVIII i początek XIX w.

Choć już na początku XX w. ich wspólnoty nie były liczne, a ostateczną zagładę przyniosła II wojna światowa i masowe wysiedlenia z Polski ludności niemieckojęzycznej, ich materialne ślady nadal są czytelne w krajobrazie. To nie tylko pozostałości zabudowy wsi, cmentarze, ale przede wszystkim specyficzne formy organizacji przestrzeni, do dziś narzucające formy gospodarowania i życia na tych terenach i stanowiące wdzięczne pole do badań krajobrazowych i środowiskowych. Ostatnio prowadzone wykopaliska dają też wgląd w życie codzienne i kulturę materialną menonickich wsi. Wszystko to składa się na obraz niezwykle interesującej społeczności, znakomicie adaptującej się do zmiennych i ekstremalnie trudnych warunków środowiskowych, co w dobie zmian klimatycznych stanowić może cenną lekcję i źródło inspiracji.

Na zdjęciu: Niedziela w Wiączeminie, 1924 r.; za: archiwum Skansenu Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim oddziału Muzeum Mazowieckie w Płocku.

https://www.archeologia.uni.lodz.pl/aktualnosci/szczegoly/menonici-nad-srodkowa-wisla-xviii-xix-w-archeologia-krajobraz-pamiec-miejsc