Akcja Katolicka Archidiecezji Łódzkiej

Co warto zobaczyć w Turku i okolicach – zabytki i atrakcje turystyczne

Członkowie Akcji Katolickiej wspólnie z Polskim Towarzystwem Schronisk Młodzieżowych wybrali się do miejscowości Turek. Uczestniczyli w Mszy Świętej sprawowanej przez biskupa diecezji włocławskiej Krzysztofa Jakuba Wętkowskiego oraz podziwiali dzieła Wilhelma Mehoffera.Turek, niewielkie miasto
w województwie wielkopolskim, posiada bogatą historią i ciekawe
i atrakcje
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa: Neogotycka świątynia
z przepięknymi witrażami i polichromiami autorstwa Józefa Mehoffera.
Józef Mehoffer. Genialny artysta z ropczyckim rodowodem-
19 marca 1869 r. w Ropczycach urodził się jeden z największych twórców swojej epoki, i w ogóle sztuki polskiej, Józef Mehoffer.
Józef Mehoffer – malarza, grafika, rysownika, projektanta witraży
i wnętrz, scenografa teatralnego i pedagoga – jednego
z najwybitniejszych reprezentantów sztuki Młodej Polski.
Malarstwa uczył się w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych oraz
w akademiach Wiednia
i Paryża. Był przyjacielem Stanisława Wyspiańskiego, z którym jeszcze w czasie studiów wykonywał pod kierunkiem Jana Matejki polichromię w kościele Mariackim. Witraże
i polichromie ścienne zajmują w twórczości Mehoffera poczesne miejsce i należą do najwspanialszych osiągnięć sztuki dekoracyjnej w Polsce.
Artysta - jest autorem dekoracji skarbca oraz polichromii i witraży
w katedrze na Wawelu. Jego dziełem są również dekoracje
w katedrze św. Jana we Lwowie, w katedrze we Włocławku oraz
w kościele w Turku. Międzynarodową sławę przyniosło Mehofferowi pierwsze miejsce w konkursie na projekt witraży mających zdobyć gotycką kolegiatę św. Mikołaja we Fryburgu. Jedno z najsłynniejszych płócien w jego spuściźnie, czyli zachwycający tajemniczą symboliką "Dziwny ogród", zdobyło wiele nagród
w kraju i za granicą.Za swoją działalność twórczą Józef Mehoffer otrzymał wiele wyróżnień, między innymiw 1937 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, +za wybitne zasługi na polu sztuki i propagandy polskiej za granicą+" -
Józef Mehoffer namalował ponad 500 obrazów sztalugowych
i gdyby zajmował się wyłącznie malarstwem, byłby zaliczany
do największych polskich artystów. Tymczasem był twórcą wszechstronnym, w każdej dziedzinie sztuki osiągał znakomite rezultaty. Nie było w polskiej sztuce podobnego mu twórcy.

Wnętrze kościoła NSPJ w Turku zdobi polichromia Józefa Mehoffera, wyko­nana w latach 1932-1937. Stacje drogi krzyżowej (poza jedną, która zginęła w latach okupa­cji niemieckiej), witraże
w prezbiterium i bocznych kaplicach oraz stalle wykonane również wg projektu Mehoffera. Wybuch II wojny światowej uniemożliwił realizację projektowanych prac we wnętrzu kościoła, a starania
o ich wznowienie początkowo z artystą, a po jego śmierci w 1946 r.
z jego synem (w jego posiadaniu były projekty dalszych witraży
i umeblo­wania) nie przyniosły upragnionego skutku. Zastąpiono
w części te zamierzenia przez wy­konanie witraży w transepcie kościoła w firmie Józefa Powalisza z Poznania
w latach 1958­1965.
Prof. Józef Mehoffer Rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, uczeń Jana Matejki podjął się zaprojektowania i wykonał polichromię wnętrza kościoła wg własnej inwencji.
Pracę rozpoczął od malowania prezbiterium ozdabiając je czterema freskami: Chrystus dobry pasterz, Chrystus oblubieniec, Chrystus pielgrzym oraz Chrystus ogrodnik. Ta ostatnia niespotykana nigdzie postać Chrystusa w ogrodzie w kapeluszu. Nad głównym ołtarzem artysta namalował postać Chrystusa Króla,
a na sklepieniu prezbiterium, czterdzieści osiem głów aniołów. Artysta namalował je własnoręcznie sygnując: anioła diakona
i motyw przedstawiający ołtarz Litanii Matki Boskiej (w nawie),
oraz figurę anioła dyrygującego kapelą ptaszków (pod chórem).
Ważnym elementem wnętrza kościoła są cztery witraże J. Mehoffera znajdujące się
w prezbiterium, oraz cztery dalsze w przylegających do niego bocznych kaplicach. Wszystkie wykonane w Krakowskim Zakładzie Witraży Żeleńskiego.
W prezbiterium M. B. Różańcowa, M.B. Bolesna, M.B. Gromniczna, Zwiastowanie,
w kaplicy południowej: Arka Przymierza, Brama Niebieska,
w kaplicy północnej: Wieża Dawidowa, Tron Salomona zaprojektowane przez Józefa Mehoffera, a wykonane przez Fabrykę Żeleńskiego w Krakowie.
Ponadto zaprojektował stalle w prezbiterium, oraz dokonał przeróbki trzech ołtarzy pokrywając je złotą farbą, by tworzyły całość z kompozycją polichromii. Stalle artysta zaprojektował
w oparciu o motywy rzeźbione, spotykane na drzwiach wejściowych starych kamienic w Turku. Życzył sobie, aby ten charakterystyczny motyw (powtarzające się pola pokryte siatką utworzoną jakby
z rżniętych kamieni) został w przyszłości zastosowany przy wykonaniu nowego sprzętu kościelnego jak ławki i konfesjonały.
Zwiedzilismy tez Muzeum Muzeum Mehofera w Turku.
Wykaz prac Józefa Mehoffera w Krakowie:

• Witraż 'Życie Maryi' w zachodnim oknie Kościoła Mariackiego
• Witraż 'Psalm o miłosierdziu bożym do jednego z okien prezbiterium Kościoła Mariackiego (nie zrealizowany)
• Projekt kurtyny do Teatru im. Juliusza Słowackiego (nie zrealizowany)
• Polichromia skarbca Katedry na Wawelu (ukończona częściowo)
• Witraże do okien transeptu Katedry Wawelskiej
• Droga Krzyżowa w kaplicy Męki Pańskiej w kościele franciszkanów
• Witraże do okien transeptu Katedry Wawelskiej
Fryz na budynek Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (nie zrealizowany)
Witraż Szymona Z Lipnicy dla kościoła bernardynów

Opracowanie ZDJECIA Marianna Struginska-FELCZYNSKA

KOŁO I JEGO ZABYTKI
Członkowie Akcji KATOLICKIEJ I POLSKIEGO TOWARZYSTWA SCHRONISK MŁODZIEZOWYCH w Łodzi podczas sobotniego majowego wędrowania zawitali do miejscowości Koło. Przewodniki z tej miejscowości zapoznał nas z historią i zabytkami Koła. Koło położone jest we wschodniej części województwa wielkopolskiego nad Wartą. Przewodnik powiedział nazwa wywodzi się prawdopodobnie od położenia w zakolu rzeki, która w tym miejscu zmienia kierunek z północnego na zachodni i tworząc szeroki łuk oblewa przestrzeń, gdzie usadowiła się znana już sprzed lokacji wieś królewska.
Koło ciekawostki z historii
Od XV wieku do 1716 r. w Kole odbywały się Sejmiki ziemskie czyli zjazdy szlachty wielkopolskiej. Mniejsze organizowano w refektarzu klasztoru bernardynów, liczniejsze na pobliskich błoniach nad rzeką Warta.W połowie XVIII w. Koło było największym miastem ówczesnego powiatu konińskiego. Mieszkało tu wówczas 1400 ludzi.

Koło, położone nad rzeką Wartą, ma bogatą historię, która sięga czasów średniowiecza. Pierwsza wzmianka o Kole pochodzi z 24 lutego 1330 r., kiedy to
w dokumencie lokacyjnym Osieka Wielkiego wystawionym przez Jaranda herbu Pomian, świadku Piotr z Koła. Koło przeszło do rąk królewskich, co miało miejsce
w 1362 r., kiedy to król Kazimierz Wielki lokował miasto na prawie magdeburskim.

Początkowo miasto rozwijało się na wyspie otoczonej rzeką Wartą, a w połowie XV stulecia było jednym z najbogatszych miast Wielkopolski. W 1616 r. Koło liczyło około 1.800 mieszkańców, a w 1661 r. zaledwie 1.140. W połowie XVII wieku miasto zaczęło podnosić się z wojennej pożogi za sprawą budowy fabryk przemysłowych. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Koło przeszło pod zabór pruski, a w 1918 r. odzyskało niepodległość. W czasie II wojny światowej miasto zostało zajęte przez Niemców,a po jej zakończeniu, 20 stycznia 1945 r., zostało wyzwolone przez żołnierzy radzieckich. Obecnie Koło jest ważnym ośrodkiem przemysłowym oraz ośrodkiem szkolnictwa i kultury.
W Kole pozostały liczne zachowane cenne zabytki przeszłości: ruiny zamku obronnego sprzed 1362 r., piękny gotycki kościół farny z przełomu XIV i XV wieku, wyróżniający się architekturą, polichromią oraz cennym wyposażeniem, równie niezwykły późnobarowkowy kościół i klasztor O.O. Bernardynów o rokokowym wystroju wnętrz, pięknej polichromii i ciekawych podziemiach, Ratusz Miejski, drewniany spichlerz
z początku XIX w., ewangelicki kościół neogotycki z 1882
W Kole przez niemal 150 lat funkcjonowała znana fabryka fajansu. Założył ją w 1842 roku Józef Freudenreich. Zakład położony był pomiędzy ulicami Sienkiewicza i Zieloną,
na terenie osiedla Warszawskiego.
Spichlerz zbożowy w Kole to historyczny pruski magazyn, który mieści się
w malowniczej lokalizacji nad rzeką Wartą. Obiekt ten, pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku, stanowi ważną część dziedzictwa kulturowego regionu.
Kościół i klasztor bernardynów - kompleks zabudowań klasztornych wzniesiono na wyspie rzecznej w połowie XV w., po sprowadzeniu do miasta przez starostę kolskiego Jana Hińczę z Rogowa zakonu bernardynów. Jego budowę ukończono w 1482 r. Kościół późnobarokowy został wybudowany w latach 1773 - 1782. Jest gmachem trzynawowym, halowym, z prostokątnym prezbiterium. Zewnętrzne elewacje rozczłonkowane są pilastrami. Dwie wieże wysunięto nieco przed lico fasady i zakończone hełami, posiadają wydatne gzymsy kordonowe. Kościół ma jednolite, rokokowe wyposażenie wnętrza z końca XVIII w.. Wystrój 7 ołtarzy jest wkomponowany w architekturę kościoła. Podobnie jak ołtarze -
w kolumny - jest ujęta ambona, z rzeźbą św. Franciszka ba baldachmie. Zdobnictwo rokokowe mają również 4 konfesjonały, stalle zakonne i prospekt organowy.
W lewej nawie znajduje się kamienny, późnorenesansowy nagrobek Stanisława Ruszkowskiego, chorążego kaliskiego, ostatniego z rządców kolskiego zamku, z postacią leżącego rycerza w zbroi, z buławą w ręku, mieczem u boku i szyszakiem z pióropuszem
u stóp. W nawie prawej jest umieszczone kamienne epitafium późnorenesansowe Bartłomieja Wilczyńskiego, z płaskorzeźbionym popiersiem zmarłego trzymającego w ręku książkę i rękawice.
Ruiny zamku w Kole Koło, będące miastem królewskim, tworzyło wraz z innymi miejscowościami tzw. tenutę kolską (niegrodowe starostwo kolskie) stanowiącą zespół dóbr o charakterze gospodarczym, oddawanych najczęściej w zastaw.
Blisko mostu na Warcie stoi betonowy obelisk z orłem na szczycie. To pomnik powstańców z 1863 roku. W 1905 r. usypano tu symboliczną mogiłę, pomnik stanął w 1924 r. Po zniszczeniu w 1940 r. przez hitlerowców, stanął tu ponownie w 1962 r., w 600-lecie Koła.
Ratusz Miejski-Budynek ratusza był i jest budowlą dwukondygnacyjną, podpiwniczoną. Ściany zewnętrzne ozdobione były pierwotnie ornamentem dużych rombów układanych
z ciemnych zendrówek.
Pierwotnie, na kolskim rynku stał dwór królewski (prawdopodobnie drewniany lub drewniano-gliniany), który służył monarchom podczas ich bytności w Kole.
Król Aleksander Jagiellończyk, przywilejem z dnia 6 lutego 1502 roku darował miastu pusty plac na rynku celem pobudowania ratusza (wcześniejszego, drewnianego dworu więc już nie było). Ratusz kolski został wybudowany w I poł. XVI wieku w stylu gotyckim, na planie prostokąta o wymiarach 21,8 x 11 m.
Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
Gotycki Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego znajduje się na Starym Mieście. Ta najstarsza świątynia w Kole została wybudowana na przełomie XIV i XV wieku.
Kościół farny zbudowany został na podstawie dyspozycji królewskich, zawartych w akcie lokacyjnym miasta z 18 lipca 1362 r. Pierwszą wzmianką źródłową o kolskiej parafii jest dokument sędziego z ramienia Kurii papieskiej z 12 listopada 1414 r. Jest to ceglana, trójnawowa budowla halowa, orientowana, na rzucie prostokąta z wyodrębnionym dalszym i prosto zamkniętym prezbiterum.
Wydaje się, że najwcześniej pobudowaną częścią (II poł. XIV w.) jest dzisiejsze prezbiterium stanowiące pierwotną świątynię, do której później dobudowano resztę. Jak podaje Michał Rawita-Witanowski, stare opisy kościoła farnego podają, iż na belce oddzielającej część kapłańską od głównej nawy, była wyryta data 1409… Jest to prawdopodobnie data konsekracji kościoła.
W 1522 r. dobudowano od północy, z fundacji rodziny Sokołowskich, kaplicę Najświętszej Maryi Panny.

Migawki Marianna STRUGINSKA-FELCZYNSKA

Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof
w Chełmnie nad Nerem
Członkowie Akcji KATOLICKIEJ oraz POLSKIEGO TOWARZYSTWA SCHRONISK MŁODZIEZOWYCH W ŁODZI wybrali się 10 maja do Chełmna nad Nerem. Chełmno obóz zagłady z II wojny światowej. Po błogosławieństwie ks. proboszcza Krzysztofa Nowaka wybraliśmy się w trasę. W muzeum pani przewodnik zapoznała nas z historią byłego Obozu Zagłady Kulmhof oraz eksponatami odnalezionymi w wykopaliskach archeologicznych.

Misją Muzeum jest pielęgnowanie pamięci o miejscu pierwszego ośrodka natychmiastowej zagłady. Działa na rzecz edukacji historycznej o zagładzie ludności żydowskiej i romskiej podczas II wojny światowej w szczególności, poprzez upamiętnienie ofiar, ochronę obiektów i muzealiów oraz dokumentowanie dziejów obozu.
________________________________________
Niemiecki obóz zagłady Kulmhof w Lasach Rzuchowskich koło Chełmna nad Nerem był miejscem największego ludobójstwa na terenie Wielkopolski w czasie II wojny światowej, a zarazem — pierwszym obozem zagłady na okupowanych przez III Rzeszę ziemiach polskich.
Został założony w grudniu 1941 r. w celu eksterminacji Żydów
i Romów zamieszkujących obszar utworzonego na terenie m.in. części Wielkopolski i ziemi łódzkiej Okręgu Rzeszy Warthegau. Szacunkowe liczby zamordowanych tam Żydów zawierają się między 152 a 350 tysięcy ofiar (za najbardziej prawdopodobną przyjmuje się liczbę ok. 200 tysięcy). Pozostałości budynków, urządzeń oraz dołów grzebalnych stanowią materialne świadectwo barbarzyństwa hitlerowskich Niemiec, których zbrodnie kładą się odczuwalnym do dziś cieniem na okolicznym krajobrazie kulturowym.
Historia
Pierwszy transport Żydów dotarł do Chełmna nad Nerem 8 grudnia 1941 roku. Do masowej i natychmiastowej eksterminacji wykorzystywano zabudowania tutejszego dworu i jego folwarku. Większość mieszkańców wsi Chełmno została z niej wysiedlona.
Po przywiezieniu ofiary były informowane, że będą kierowane do pracy. Nakazywano im rozebrać się do naga, a następnie po przejściu przez główny trakt dworu kierowano je do stojących po drugiej stronie budynku, specjalnie w tym celu skonstruowanych samochodów-komór gazowych, do których wnętrza odprowadzano spaliny. Następnie ofiary przewożono do pobliskich, odległych
o 4 km Lasów Rzuchowskich, gdzie ich ciała grzebano w dołach
o długości od 60 do 230 metrów. Ludzie ginęli zagazowywani
w drodze na cmentarzysko. W pierwszej kolejności Niemcy wymordowali Żydów z okolicznych gett wschodniej Wielkopolski
i ziemi łódzkiej. Od stycznia 1942 r. eksterminowali również Romów, przywożonych z utworzonego dla nich jesienią 1941 r. obozu (Ziegeunerlager) w Łodzi. Jako następni zostali poddani zagładzie mieszkańcy getta łódzkiego wraz z przesiedlanymi do niego od jesieni 1941 r. Żydami z Niemiec, Czech oraz Austrii. Latem 1942 r. ciała pomordowanych złożone w masowych grobach zaczęły się rozkładać, co Niemcy uznali za zagrożenie epidemią. Transporty zostały wstrzymane, rozpoczęto ekshumację, a następnie kremację zwłok w polowych krematoriach. W marcu 1943 r. podjęto decyzję o likwidacji obozu. W celu zatarcia śladów wysadzono wówczas dwór w Chełmnie oraz krematoria w Lesie Rzuchowskim.
Od lata 1944 r. Niemcy wznowili eksterminację Żydów bezpośrednio w Lasach Rzuchowskich, w których zbudowano baraki oraz prowizoryczne krematoria. Zwłoki palono również
w ogniskach. Niezwęglone fragmenty kości były mielone i wywożone w workach, a następnie wrzucane ukradkiem do rzeki Warty. Po przyjęciu 10 transportów z ponad 7 tys. Żydów przywiezionych z getta łódzkiego eksterminację przerwano w lipcu 1944 r., zachowując w Chełmnie nad Nerem załogę niemieckiego Sonderkommando wraz z grupą 47 więźniów przetrzymywanych
w zachowanym spichlerzu folwarcznym. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 r. w trakcie rozstrzeliwania przez Sonderkommando ostatnich więźniów, w spichlerzu wybuchł bunt. W odpowiedzi Niemcy podpalili go wraz z osadzonymi w nim Żydami.

„To są ostatnie dni naszego życia, dajemy więc znać o sobie”
„Kulmhof – początek Zagłady”
„Spichlerz – przestrzeń tragedii”
Wśród eksponatów znajdziemy rzeczy osobiste więźniów, ich historie, narzędzia pracy, naczynia, dokumenty i inne pamiątki wykopane podczas prac archeologicznych prowadzonych na terenie dawnego obozu. Uzupełnieniem stałej ekspozycji są również liczne wystawy czasowe ściśle związane z tematyką poruszaną
w muzeum. Na terenie Niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof zachowały się fundamenty pałacu, spichlerz i krematorium. Współcześnie wybudowano pomnik upamiętniający ofiary oraz współczesne upamiętnienia.
migawki z wyjazdu
Marianna Struginska-Felczynska

Odpust w parafii Matki Boskiej Dobrej Rady w Zgierzu , proboszcz parafii ksiądz kan. Krzysztof Nowak.
Mszy Świętej przewodniczył i słowo wygłosił ks. kan. Hubert Kempiński – Ceremoniarz Archidiecezji Łódzkiej
W Mszy świętej uczestniczyli księża proboszczowie z Dekanatu Zgierskiego ze swoimi wikariuszami oraz licznie zgromadzeni wierni. Podczas homilii ks. celebrans nawiązał do Matki Boskiej Dobrej Rady jako z źródła mądrości
z którego możemy korzystać, modlić się do Niej i prosić o pomoc
w rozwiazywaniu trudnych sprawach. W nawiązaniu do Ewangelii Dobrego Pasterza podkreślił o pomocy Matki Boskiej Dobrej Rady w rozeznawaniu właściwej drogi i wstawianiu się do Swojego Syna za nas.
Migawki Marianna Struginska-Felczynska

PAMIĘĆ O JANIE PAWLE II WCIĄŻ ŻYWA
9 kwietnia odbyła się uroczystość w parafii Matki Boskiej Dobrej Rady w Zgierzu z okazji 21 rocznicy śmierci Jana Pawła II oraz 20 rocznicy nadania imienia Jana Pawła II Zgierskiemu Zespołowi Szkól Ponadgimnazjalnych. Mszy Świętej przewodniczył biskup pomocniczy Archidiecezji Łódzkiej ojciec Piotr Kleszcz O F M C O N V. Wspólnie z biskupem Mszę Świętą celebrowali ks. kan. proboszcz Krzysztof Nowak
z parafii Matki Boskiej Dobrej Rady oraz ks. kan. Dziekan z Dekanatu Zgierskiego Andrzej Chmielewski.
W uroczystości uczestniczyli: poseł, przedstawiciele Starostwa Zgierskiego, dyrekcja szkoły wraz z licznie zebraną młodzieżą nauczycielami, pracownikami
Ks. proboszcz witając wszystkich podkreślił o godności i wartości
w nauczaniu Jana Pawła II i wyraził swoje zadowolenie, że placówka oświatowa ma patrona Jana Pawła II i stara się przypominać wartości którymi kierował się Papież P***k. Nawiązał do odwagi
w obronie ludzkiej godności przez papieża. Moc miłości i trzeźwe myślenie pomogą nam w zmaganiu o godność człowieka, społeczeństwa i narodu, a także o godność rodziny ludzkiej
Podczas homilii biskup nawiązywał do dziedzictwa jakie pozostawił, Jan Paweł II które są wciąż ważne
i aktualne, jak godnie żyć. Zachęcał, aby młodzież była świadkiem wartości, które odnoszą się do Jego nauczania o godności człowieka. Powiedział- Jana Paweł II podkreślał, że człowiek jest stworzony na obraz Boga, co oznacza, że jego życie ma szczególną wartość i jest darem od Stwórcy.
Jego koncepcja pięknej miłości oraz wartości osobistej jest kluczowym elementem jego myśli, które mają na celu rozwój człowieka i jego relacji z Bogiem. Prawdziwa miłość ludzka jest wiernym odbiciem miłości Boga. Miłość odznacza się zatem głębokim szacunkiem dla wszystkich ludzi. Jest zawsze gotowa przebaczać, nigdy nie traci nadziei.
Zachęcał do pracy nad sobą podając za przykłady z życia Papieża, czytania Pisma Świętego. Porównał potrzebę czytania Pismo Świętego do potrzeby spadochronu podczas skakania z samolotu, porównując, że jedno i drugie ratuje życie ludzkie. Tak, budowanie cywilizacji opartej na miłości, na prawdzie
i sprawiedliwości jest z pewnością gigantycznym zadaniem.
Wy możecie stanąć na wysokości tego zadania. Dlaczego?
Z powodu Chrystusa, który w was żyje, z powodu Jego sakramentów, z powodu waszej łączności
z Nim dzięki modlitwie. Nabierzcie odwagi, droga Młodzieży, ponieważ celebrujemy wspólnie naszą wiarę w Jezusa Chrystusa, Syna Bożego i Zbawiciela świata.
Po zakończeniu Mszy świętej wszyscy udali się do budynku Zgierskiego Zespołu Szkól Ponadgimnazjalnych im. Jana Pawła II gdzie było odsłonięcie tablicy poświęconej Papieżowi Janowi Pawłowi II oraz cześć artystyczna przygotowana przez młodzież.
Marianna Strugińska-Felczyńska
Akcja Katolicka