The Voice of Education

The Voice of Education Contact information, map and directions, contact form, opening hours, services, ratings, photos, videos and announcements from The Voice of Education, Education, Pano Aqil.

The Voice of Education is a positive educational platform dedicated to showcasing the achievements innovations, and success stories of schools, teachers, and students across Sindh.We promote educational excellence, practical solutions, and positive change

23/09/2026

Episode 2 | اڄ جي شخصيت
پارٽ ٽيون | آخري پارٽ

جاويد حميد قريشي
ڊپٽي ڊي او، ايليمينٽري، سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري اسڪولز، اسڪول ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ، سکر

31 سالن جي تعليمي سفر، خدمتن، تجربي ۽ شخصيت بابت هڪ خاص ۽ اهم گفتگو.

هن آخري پارٽ ۾ حافظ شهاب الدين انڊڙ، ڊائريڪٽر اسڪولز ايجوڪيشن، ايليمينٽري، سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري، سکر ريجن سکر، عبدالله ڪورائي، سابق تعلقا ايجوڪيشن آفيسر، ايليمينٽري، سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري اسڪولز، تعلقو پنوعاقل، رٽائرڊ سينيئر استاد، ۽ ايڊمنسٽريٽر شبير احمد قريشي، جاويد حميد قريشي جي تعليمي سفر، خدمتن، اداري سان وابستگي ۽ شخصيت بابت پنهنجا تجربا، مشاهدا ۽ خيال تفصيل سان پيش ڪندا.

جاويد حميد قريشي بابت ويجهي ساٿين ۽ تعليمي شخصيتن جي زبان سان هي خاص گفتگو ڏسڻ نه وساريندا.

The Voice of Education | Special Interview

fansJaved Hameed QureshiTahir HameedHafiz Shahabuddin Indher

تعليم جي عمل ۾ امتحان رڳو سوالن جا جواب لکڻ يا نمبر حاصل ڪرڻ جو نالو ناهي، پر اهو شاگرد جي سکيا، سمجھ، تياري ۽ تعليمي اڳ...
23/09/2026

تعليم جي عمل ۾ امتحان رڳو سوالن جا جواب لکڻ يا نمبر حاصل ڪرڻ جو نالو ناهي، پر اهو شاگرد جي سکيا، سمجھ، تياري ۽ تعليمي اڳڀرائي کي پرکڻ جو هڪ اهم ذريعو آهي. EMO Schools Jacobabad، جيڪي RDF جي انتظام هيٺ هلندڙ آهن، تن ۾ پهرين ٽرمينل امتحانن جو ڪاميابي سان اختتام هڪ منظم ۽ ذميواراڻي امتحاني عمل جي عڪاسي ڪري ٿو.
تصويرن ۾ نظر ايندڙ امتحاني ماحول مان واضح ٿئي ٿو ته شاگرد سنجيدگي سان پنهنجا پيپر حل ڪري رهيا آهن، استاد ۽ نگران امتحان دوران نظم ۽ ضابطي کي يقيني بڻائي رهيا آهن، جڏهن ته Examination Incharge پيپرن جي ورڇ، نگراني ۽ جمع ڪرائڻ واري عمل کي منظم طريقي سان اڳتي وڌائي رهيو آهي. اهڙو منظم ماحول شاگردن ۾ وقت جي پابندي، ذميواري، خود نظم ۽ امتحاني اصولن جي پاسداري جهڙيون اهم صلاحيتون پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.
تعليمي نقطه نظر کان ڏٺو وڃي ته ٽرمينل امتحان استاد ۽ اسڪول لاءِ به هڪ اهم تشخيصي اوزار آهي. امتحان جي نتيجن مان معلوم ڪري سگهجي ٿو ته شاگردن ڪهڙا تصور بهتر نموني سمجهيا آهن ۽ ڪهڙن موضوعن ۾ اڃا وڌيڪ وضاحت، مشق ۽ توجهه جي ضرورت آهي. اهڙي معلومات استاد کي ايندڙ سبقن جي منصوبابندي وڌيڪ مؤثر انداز ۾ ڪرڻ ۾ مدد ڏئي ٿي.
امتحان جو مثبت اثر ان وقت وڌيڪ نمايان ٿئي ٿو، جڏهن نتيجن کي رڳو مارڪن تائين محدود نه رکيو وڃي، پر انهن مان حاصل ٿيندڙ معلومات کي شاگردن جي سکيا بهتر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو وڃي. جيڪڏهن ڪنهن مضمون يا موضوع ۾ شاگردن جي وڏي انگ کي ڏکيائي پيش اچي ٿي ته اهو استاد لاءِ هڪ اهم اشارو آهي ته ان موضوع کي ٻيهر مختلف تدريسي طريقن سان سمجهايو وڃي. اهڙيءَ طرح امتحان تعليم جي ڪمزورين کي ظاهر ڪرڻ سان گڏ انهن کي بهتر ڪرڻ جو رستو پڻ فراهم ڪري ٿو.
شاگردن لاءِ امتحان پنهنجي سکيا جو جائزو وٺڻ جو موقعو پڻ آهي. پيپر حل ڪرڻ دوران هو پنهنجي تياري، سمجھ ۽ وقت جي استعمال کي پرکي سگهن ٿا. نتيجي کان پوءِ پنهنجي غلطين جو جائزو وٺڻ سان شاگرد اهو سکي سگهن ٿا ته ايندڙ امتحان يا تعليمي مرحلي ۾ ڪهڙي جاءِ تي وڌيڪ محنت ڪرڻي آهي. ان لحاظ کان امتحان شاگرد کي صرف نمبر نه، پر سکڻ، غلطي مان سبق حاصل ڪرڻ ۽ اڳتي وڌڻ جو موقعو ڏئي ٿو.
هڪ معياري امتحاني عمل جو اثر ڪلاس روم کان ٻاهر به نظر اچي ٿو. وقت تي پيپر شروع ڪرڻ، مقرر وقت اندر مڪمل ڪرڻ، سوال کي غور سان پڙهڻ، پنهنجي علم کي ترتيب سان پيش ڪرڻ ۽ ضابطن جي پابندي ڪرڻ جهڙيون عادتون شاگردن جي شخصيت ۾ ذميواري ۽ خود نظم پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿيون. اهي صلاحيتون مستقبل جي تعليمي ۽ عملي زندگيءَ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون.
هاڻي امتحان جي اختتام کان پوءِ ايندڙ اهم مرحلو نتيجن جو تعليمي تجزيو آهي. هر شاگرد جي ڪارڪردگي، مضمون وار نتيجن، عام غلطين ۽ سکيا جي ڪمزور علائقن جو جائزو وٺي جيڪڏهن ايندڙ تدريسي حڪمت عملي تيار ڪئي وڃي ته امتحان جو حقيقي فائدو سامهون اچي سگهي ٿو. اهڙي طريقي سان نتيجو رڳو مارڪ شيٽ نه رهندو، پر اسڪول جي تعليمي بهتري لاءِ هڪ اهم معلوماتي ذريعو بڻجي ويندو.
انهن امتحانن جي ڪامياب انعقاد ۾ شاگردن سان گڏ استادن، Invigilators، Examination Incharges ۽ سموري سپورٽ اسٽاف جو ڪردار پڻ اهم آهي. هڪ پرسڪون، منظم ۽ منصفاڻي امتحاني ماحول شاگردن کي پنهنجي علم ۽ تياري جو بهتر نموني اظهار ڪرڻ جو موقعو ڏئي ٿو.
حقيقي تعليمي نظام ۾ امتحان سفر جو اختتام نه، پر ايندڙ سکيا جي شروعات هوندو آهي. هر پيپر اهو سوال پيدا ڪري ٿو ته شاگرد ڇا سکيو، ڪٿي ڏکيائي محسوس ڪئي ۽ هاڻي ان سکيا کي وڌيڪ بهتر ڪيئن بڻائي سگهجي ٿو. جڏهن امتحاني نتيجن کي اهڙي سوچ سان استعمال ڪيو وڃي ٿو، تڏهن امتحان نمبرن کان اڳتي وڌي معياري سکيا، بهتر تدريس ۽ مسلسل تعليمي بهتري جو وسيلو بڻجي وڃي ٿو.
Syed Sardar Ali Shah
School Education & Literacy Department, Government of Sindh Sindh Government Directorate of Schools Education E.S&H.S Larkana Region Larkana

A Morning Assembly That Reflects Discipline, Unity and a Culture of LearningThe morning assembly at Government High Scho...
23/09/2026

A Morning Assembly That Reflects Discipline, Unity and a Culture of Learning
The morning assembly at Government High School Fakirabad, District Khairpur, SEMIS Code 415050578, presents a meaningful picture of how a school can transform a simple daily routine into an important educational experience. The photographs show a large number of students and teachers standing together in an organized and disciplined manner, creating an atmosphere of unity, responsibility and collective participation.
From an educational perspective, the morning assembly is much more than the formal beginning of a school day. Education experts widely recognize the value of structured school routines in developing students’ discipline, punctuality, sense of belonging, confidence, social responsibility and respect for others. When students regularly participate in collective activities, they learn behaviours that cannot always be developed through textbooks alone.
The assembly at Government High School Fakirabad appears particularly significant because of the scale of participation. Students are organized systematically, teachers are present and the school environment reflects a sense of order. Such an environment can contribute to a positive school culture in which students understand that learning is not limited to classrooms but is also connected with behaviour, cooperation, responsibility and community life.
The presence of teachers among students is equally important. A strong school culture develops when teachers do not merely supervise students but actively demonstrate the values they expect from them. Discipline becomes more meaningful when it is experienced collectively rather than imposed only through instructions.
Morning assemblies can also provide opportunities for character education, communication skills and civic learning. Short messages on cleanliness, attendance, respect, honesty, environmental responsibility, national values, health and education can gradually shape students’ awareness when these themes are presented consistently and meaningfully.
The greenery and organized surroundings visible in the photographs further suggest that the physical environment of the school can become part of the learning experience. A clean, orderly and welcoming school communicates an educational message even before a lesson begins.
For the School Education and Literacy Department, Government of Sindh, scenes such as this can represent an encouraging example of school level practice. Government schools are not only places where curriculum is delivered. They are institutions where future citizens develop habits, attitudes, confidence and social responsibility.
Government High School Fakirabad, District Khairpur, SEMIS Code 415050578, offers a visible example of how a well organized morning assembly can bring the school community together and begin the day with discipline, unity and a shared commitment to learning.
The real strength of a school is not measured only by buildings or examination results. It is also visible in the discipline of its students, the commitment of its teachers and the positive culture created within its campus.
Syed Sardar Ali Shah
School Education & Literacy Department, Government of Sindh Sindh Government Hafiz Shahabuddin Indher Directorate of Schools Education ES&HS Sukkur

22/09/2026

ميزبان: آصف علي سولنگي
ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر (پرائمري)، اسڪول ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ، سکر

سکر ضلعي جي سرڪاري تعليم ۾ ايندڙ مثبت تبديلين، اسڪولن جي بهتر ٿيندڙ ماحول، استادن جي مقرري، انفراسٽرڪچر جي ترقي، مخصوص بجيٽ ۽ FRAME App جي شروعات بابت اهم ۽ معلوماتي گفتگو.

انٽرويو دوران ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر آصف علي سولنگي ٻڌايو ته سرڪاري اسڪولن ۾ نظر ايندڙ مثبت تبديليءَ پٺيان وزيرِ تعليم سنڌ سيد سردار علي شاهه ۽ سيڪريٽري اسڪول ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ سنڌ زاهد علي عباسي جي قدمن ۽ ڪوششن جو اهم ڪردار آهي. خاص طور تي IBA ٽيسٽ ذريعي استادن جي ڀرتي سان ڪچي ۽ ٻين ڏورانهن علائقن ۾ بند يا غيرفعال اسڪولن کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۾ مدد ملي آهي.

هن چيو ته اسڪولن جي ماحول ۽ بنيادي سهولتن کي بهتر بڻائڻ لاءِ هيڊ ٽيچرز کي DDO اختيار ڏيڻ ۽ مخصوص بجيٽ ذريعي فنڊ فراهم ڪرڻ سان اسڪولن جي عمارتن، انفراسٽرڪچر، فرنيچر، اسٽيشنري ۽ ٻين ضروري سهولتن تي ڪم ٿيو آهي، جڏهن ته رهيل ضرورتن کي به مرحليوار مڪمل ڪرڻ لاءِ ڪوششون جاري آهن.

FRAME App بابت ڳالهائيندي هن ان کي تعليمي نظام ۾ نگراني ۽ حاضري جي نظام کي وڌيڪ منظم ۽ شفاف بڻائڻ ڏانهن هڪ اهم قدم قرار ڏنو. سندس چوڻ هو ته جديد ڊجيٽل نظام سان موجوده ڪوتاهين کي گهٽ ڪرڻ ۾ مدد ملندي ۽ ايپ انٽرنيٽ جي محدود سهولت وارن علائقن ۾ به ڪم ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿي.

انٽرويو دوران سکر ضلعي ۾ داخلا وڌائڻ، سرڪاري اسڪولن ڏانهن ٻارن جي واپسي، اسڪولن جي Literacy Ratio، Enrollment Drive ۽ پاڪستان جي ٻين صوبن سان تعليمي ڪارڪردگيءَ جي مقابلي سميت ڪيترن ئي اهم معاملن تي پڻ تفصيلي ڳالهه ٻولهه ڪئي وئي.

سکر جي سرڪاري تعليم ۾ ٿيندڙ تبديلين، FRAME App جي اثرن ۽ ايندڙ مرحلن بابت آصف علي سولنگي وڌيڪ ڇا چيو؟
مڪمل انٽرويو ڏسڻ نه وساريندا.
Education & Literacy Department, Government of SindhSindh GovernmentSyed Sardar Ali ShahAbdul Haleem SoomroDirectorate of Schools Education ES&HS Sukkur

ڪلاس روم ۾ سائنس تڏهن وڌيڪ دلچسپ بڻجي ٿي، جڏهن شاگردن کي رڳو ڪتاب مان انساني جسم جا عضوا ۽ انهن جا ڪم ياد نه ڪرايا وڃن، ...
22/09/2026

ڪلاس روم ۾ سائنس تڏهن وڌيڪ دلچسپ بڻجي ٿي، جڏهن شاگردن کي رڳو ڪتاب مان انساني جسم جا عضوا ۽ انهن جا ڪم ياد نه ڪرايا وڃن، پر انهن کي اهڙي سرگرميءَ ذريعي سمجهايو وڃي، جنهن ۾ تجسس، تصور، مشاهدو ۽ ڪهاڻي گڏجي سکيا جو حصو بڻجن. ڪلاس ڇهين جي شاگردن لاءِ استاد گل لغاري پاران ڪرائي ويندڙ ”انساني جسم جي اندر هڪ سفر“ نالي ڪهاڻيءَ تي ٻڌل سرگرمي اهڙي ئي تخليقي تدريسي طريقي جو هڪ مثال آهي.
هي سرگرمي گورنمينٽ بوائز لوئر سيڪنڊري اسڪول، شهباز ٽائون، قاسم آباد، حيدرآباد ۾ ڪرائي وئي، جتي شاگردن کي هڪ دلچسپ ڪهاڻيءَ ذريعي انساني جسم جي اندروني دنيا سان متعارف ڪرايو ويو. سرگرميءَ دوران انساني جسم جي مختلف اهم عضون ۽ انهن جي بنيادي ڪمن کي ڪهاڻيءَ جي وهڪري ذريعي سمجهائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. تصويرن ۾ شاگرد انساني جسم جي مختلف عضون بابت تيار ڪيل خاڪا ۽ سکيا وارو مواد پاڻ سان گڏ کڻي سرگرميءَ ۾ حصو وٺندي نظر اچن ٿا. اهڙي طريقي سان سبق رڳو استاد جي وضاحت تائين محدود نه رهيو، پر شاگرد به سکيا جي عمل جو فعال حصو بڻجي ويا.
ڪهاڻيءَ ذريعي پڙهائڻ جو هڪ اهم فائدو اهو آهي ته اها معلومات کي هڪ مسلسل پسمنظر سان ڳنڍي ٿي. انساني جسم جا عضوا عام طور ٻارن لاءِ الڳ الڳ سائنسي نالن ۽ وصفن جي صورت ۾ پيش ٿيندا آهن، پر جڏهن انهن کي ڪهاڻيءَ جي سفر سان ڳنڍيو وڃي ٿو ته انهن کي سمجهڻ وڌيڪ دلچسپ ۽ آسان بڻجي سگهي ٿو. اهڙيءَ طرح انساني جسم شاگردن لاءِ رڳو هڪ ڏکيو باب نه رهندو، پر هڪ اهڙو تصور بڻجي ويندو، جنهن کي هو ذهني طور هڪ سفر جي صورت ۾ تصور ڪري سگهن ٿا.
هن سرگرميءَ جا سائنسي، تخليقي ۽ عملي پاسا پڻ اهم آهن، ڇاڪاڻ ته هتي سائنس کي رڳو ياد ڪرڻ تائين محدود رکڻ بدران شاگردن کي بصري مواد، تخليقي اظهار، ڪهاڻي ۽ تصورن کي سمجهڻ واري عمل سان ڳنڍيو ويو. اهڙيون سرگرميون ٻارن ۾ تجسس، مشاهدي، اظهارِ خيال ۽ تخليقي سوچ جهڙين صلاحيتن کي وڌائڻ لاءِ هڪ مؤثر ماحول پيدا ڪن ٿيون.
خاص طور ڪلاس ڇهين جي شاگردن لاءِ اهڙيون سرگرميون ان ڪري اهم آهن، جو هن عمر ۾ ٻار سوال ڪرڻ، مختلف تصورن وچ ۾ لاڳاپا ڳولڻ ۽ پنهنجي سمجهه ٻين اڳيان بيان ڪرڻ جون صلاحيتون وڌيڪ ترقي ڪري رهيا هوندا آهن. جڏهن استاد شاگردن کي رڳو ٻڌڻ بدران ڏسڻ، تصور ڪرڻ ۽ پنهنجي سکيا کي خاڪي يا وضاحت ذريعي پيش ڪرڻ جا موقعا فراهم ڪري ٿو، تڏهن ڪلاس روم هڪ وڌيڪ فعال سکيا واري ماحول ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو.
گل لغاري جي هيءَ سرگرمي ان خيال کي اجاگر ڪري ٿي ته سائنس پڙهائڻ جو مقصد رڳو ڪتاب جو سبق مڪمل ڪرڻ ناهي. اصل مقصد اهو آهي ته شاگرد سمجهن، سوال ڪن، غور ۽ فڪر ڪن ۽ حاصل ڪيل علم کي پنهنجي لفظن ۽ تخليقي انداز ۾ پيش ڪن. ”انساني جسم جي اندر هڪ سفر“ جهڙي ڪهاڻيءَ تي ٻڌل سرگرمي هڪ پيچيده سائنسي موضوع کي شاگردن لاءِ دلچسپ، سمجهڻ لائق ۽ يادگار سکيا واري تجربي ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪوشش کي ظاهر ڪري ٿي.
جڏهن سائنس کي ڪهاڻيءَ ذريعي سيکاريو وڃي ٿو ته انساني جسم رڳو ڪتاب جو هڪ باب نه رهندو آهي، پر شاگردن لاءِ هڪ اهڙو سفر بڻجي ويندو آهي، جنهن ۾ جسم جو هر عضوو پنهنجي جاءِ، ڪردار ۽ اهميت سان سمجهه ۾ اچڻ شروع ڪري ٿو
Directorate School Education - ESHS Hyderabad

School Education & Literacy Department, Government of Sindh
Abdul Haleem Soomro
Gul Laghari

A Bright Example of Creativity at a Young Age  Mirpurkhas, SindhEducation is not limited to reading books, memorizing le...
22/09/2026

A Bright Example of Creativity at a Young Age Mirpurkhas, Sindh

Education is not limited to reading books, memorizing lessons, and achieving good marks in examinations. True education finds its real meaning when a school becomes a place where children’s natural abilities are recognized, encouraged, and given opportunities to grow. Every child enters school with a unique world within; some have a talent for writing, others for drawing and painting, some possess strong communication and expression skills, while others have a natural ability to observe, solve problems, or generate new ideas.

Naresh Kumar, son of Gulab Rai, a Grade 5 student at Government Elementary School Chaudhry Ghulam Abbas, is a beautiful example of this educational reality. His teacher, Sher Muhammad Nondani, observed during his daily classroom activities that Naresh had a distinctive talent for drawing and painting. He does not simply create pictures on paper; through colors, he attempts to express his thoughts, observations, imagination, and emotions.

This is where the role of a teacher becomes extremely important. If a child’s ability is considered merely a “hobby” and ignored, that talent may gradually weaken over time. However, when a teacher recognizes that interest, encourages it, and provides the child with opportunities for expression, the same interest can become a powerful source of learning.

The approach of Sher Muhammad Nondani toward Naresh provides a practical example of this idea. When Naresh asked his teacher for permission to create a picture, he was not only encouraged to make the drawing but was also motivated to give a short presentation about his artwork. This small step carries significant educational value because the child was not simply learning how to draw; he was also learning how to organize his thoughts, explain them in words, speak before an audience, and develop confidence in his own work.

Such an activity can be connected with the modern concept of education in which the child is considered an active participant in the learning process. Creative activities do not only develop artistic skills; they can also help children strengthen observation, imagination, problem-solving, communication, concentration, patience, and self-confidence. When a child presents their own work before others, they practice taking responsibility for their ideas and explaining them clearly.

Naresh’s drawing activity also went beyond being a simple school exercise. Preparing the artwork at home during a holiday, adding colors to it, and then presenting it before the entire class became an example of connecting learning beyond the four walls of the classroom with everyday life. In such a process, the home, teacher, student, and school collectively become part of the child’s learning environment.

Looking at the broader purpose of education, the responsibility of a school is not only to tell children what to think, but also to teach them how to think, how to observe, how to ask questions, and how to express their ideas. Creative activities can play an important role in this process because they give children the opportunity to think and create in their own way rather than always being required to provide one predetermined answer.

Sher Muhammad Nondani’s effort to recognize his student’s ability also highlights the broader responsibility of a teacher. A teacher is not merely someone who delivers academic content; a teacher is also an observer of children’s abilities, a mentor, and a source of encouragement. A sensitive and responsible teacher can recognize the potential for future achievement within a child’s smallest effort.

The story of Naresh Kumar also offers an important lesson for parents and society: children’s abilities should not be measured only through conventional academic results. Good marks are important, but creative thinking, artistic ability, communication, curiosity, self-confidence, and practical skills are also essential parts of a child’s future personality. When schools and families work together to encourage such abilities, children can move forward with greater confidence in their interests and strengths.

Within the educational environment of the School Education & Literacy Department, Sindh, such activities draw attention to the importance of creating schools where children learn not only from books but also through experiences, creativity, observation, and practical engagement. A drawing, a model, a presentation, or a small creative effort can reveal a talent within a child that might otherwise remain unnoticed in a conventional classroom.

Naresh Kumar’s artwork may today be simply a creative activity by a young student, but if this interest continues to receive proper guidance, consistent practice, and encouragement, this small effort may eventually become part of his identity and future achievement. The real success of a teacher like Sher Muhammad Nondani lies in recognizing such potential at the right time a potential that the student himself may not yet fully understand.

Because the best education is not the one that merely teaches a child to memorize lessons; the best education is the one that gives a child the opportunity to recognize the abilities within, develop them, and move forward in life with confidence.

Syed Sardar Ali Shah Sindh Government School Education & Literacy Department, Government of Sindh

تعليم رڳو ڪتاب جا سبق پڙهائڻ، سوالن جا جواب ياد ڪرائڻ ۽ امتحان لاءِ تياري ڪرائڻ جو نالو ناهي؛ حقيقي تعليم تڏهن جنم وٺندي...
20/09/2026

تعليم رڳو ڪتاب جا سبق پڙهائڻ، سوالن جا جواب ياد ڪرائڻ ۽ امتحان لاءِ تياري ڪرائڻ جو نالو ناهي؛ حقيقي تعليم تڏهن جنم وٺندي آهي، جڏهن استاد ڪتاب ۾ لکيل ڳالهه کي ٻار جي روزاني زندگيءَ سان ڳنڍي، ان کي ڏسڻ، سمجهڻ، سوال ڪرڻ ۽ پاڻ تجربو ڪرڻ جو موقعو ڏئي. هڪ اهڙو ئي خوبصورت منظر گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول دوست محمد کوسو، تعلقي ٺل، ضلعي جيڪب آباد جي ڪلاس روم مان سامهون اچي ٿو، جتي استاد ڀت واري گهڙيال کي تدريسي اوزار طور استعمال ڪندي ٻارن کي وقت جي سڃاڻپ ۽ پڙهڻ جو عملي طريقو سمجهائي رهيو آهي.
هي سرگرمي ظاهري طور تي تمام سادي نظر اچي ٿي، پر ان جي اندر تدريس جو هڪ وڏو اصول لڪل آهي: ٻار کي رڳو ٻڌائڻ بدران ڏيکاريو، رڳو ڏيکارڻ بدران پاڻ ڪرڻ ڏيو، ۽ رڳو ڪرڻ بدران پنهنجي سوچ بيان ڪرڻ جو موقعو ڏيو.
قديم زماني کان ئي سٺو استاد پنهنجي چوڌاري موجود شين کي سکيا جو ذريعو بڻائيندو رهيو آهي. جڏهن ڪتاب ۽ جديد تدريسي سامان هر هنڌ موجود نه هئا، تڏهن استاد پٿرن سان ڳڻپ ڪرائيندا هئا، ڪاٺين سان ماپ سمجهائيندا هئا، قدم کڻي فاصلو ٻڌائيندا هئا، شين کي سامهون رکي شڪل ۽ مقدار سمجهائيندا هئا ۽ روزمره جي واقعن مان ٻارن کي دنيا جا اصول سيکاريندا هئا. مطلب ته زندگي پاڻ استاد لاءِ هڪ کليل ڪتاب هوندي هئي.
اڄ به اهو اصول پنهنجي اهميت وڃائي نه سگهيو آهي. فرق رڳو ايترو آهي ته هاڻي تعليم بابت تحقيق اسان کي وڌيڪ واضح نموني ٻڌائي ٿي ته ٻار جڏهن ڪنهن تصور کي پنهنجي اکين سان ڏسي، هٿ سان محسوس ڪري، ان ۾ تبديلي آڻي ۽ پنهنجي لفظن ۾ بيان ڪري ٿو ته ان جي سمجهه وڌيڪ مضبوط ٿيڻ جا موقعا پيدا ٿين ٿا. خاص طور رياضيءَ جهڙن مضمونن ۾ حقيقي شين ۽ تصويري نمونن کي استعمال ڪرڻ ٻارن کي ڳنڀير ۽ ڏکين تصورن کي سمجهڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.
تصويرن ۾ استاد هٿ ۾ هڪ گهڙيال کڻي ٻار سان گڏ بيٺو آهي. هتي گهڙيال رڳو وقت ٻڌائڻ واري شيءِ نه رهيو آهي، پر سبق جو زنده نمونو بڻجي ويو آهي. ٻار جڏهن ڪلاڪ ۽ منٽ واريون سوئيون پنهنجي اکين سان ڏسي ٿو، انهن جي حرڪت کي سمجهي ٿو ۽ استاد جي سوالن جا جواب ڏئي ٿو، تڏهن وقت سندس لاءِ ڪتاب جي صفحي تي لکيل هڪ تعريف نه رهي ٿو؛ اهو هڪ اهڙو تصور بڻجي وڃي ٿو، جيڪو هو ڏسي ۽ سمجهي سگهي ٿو.
هڪ استاد ٻار کان پڇي سگهي ٿو: هيءَ سوئي ڇا ٻڌائي ٿي؟ ٻي سوئي ڪهڙي ڳالهه ظاهر ڪري ٿي؟ جيڪڏهن سوئي پنج منٽ اڳتي وڌي ته وقت ۾ ڪهڙي تبديلي ايندي؟ جيڪڏهن اسڪول اٺين وڳي شروع ٿئي ۽ هڪين وڳي ختم ٿئي ته ٻار ڪيترو وقت اسڪول ۾ گذارين ٿا؟ اهڙا سوال ٻار کي رڳو صحيح جواب ڏيڻ لاءِ نه، پر سوچڻ ۽ پنهنجي سوچ جو سبب ٻڌائڻ لاءِ تيار ڪن ٿا.
سٺي تدريس جو هڪ اهم راز اهو آهي ته استاد هر سوال جو جواب پاڻ نه ڏئي. هو سوال پيدا ڪري، ٻار کي سوچڻ لاءِ وقت ڏئي، مختلف جواب ٻڌي ۽ پوءِ ٻار جي سوچ کي صحيح رخ ڏئي. جيڪڏهن ڪو ٻار غلط جواب ڏئي ته ان کي فوراً خاموش ڪرائڻ بدران اهو سمجهڻ ضروري آهي ته هن اهڙو جواب ڇو ڏنو. ڇو ته ڪڏهن غلط جواب به ٻار جي ذهن ۾ هلندڙ سوچ جو دروازو کوليندو آهي.
اهڙي ڪلاس روم ۾ ٻار خاموش ويٺل تماشائي نه هوندو، پر سکيا جو حصو بڻجي ويندو آهي. هو ڏسي ٿو، سوال ڪري ٿو، جواب ڏئي ٿو، پنهنجي ساٿي سان ڳالهائي ٿو، غلطي ڪري ٿو، ٻيهر ڪوشش ڪري ٿو ۽ آخرڪار تصور کي پاڻ سمجهڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. اهڙي سکيا ۾ استاد جو ڪردار رڳو معلومات ڏيڻ واري شخص جو نه، پر رهنمائي ڪندڙ ۽ سوچ پيدا ڪندڙ جو بڻجي وڃي ٿو.
وقت جو سبق ته صرف هڪ مثال آهي. ساڳيو طريقو وزن، ماپ، فاصلو، پئسي، رنگن، شڪلين، ٻوٽن، پاڻي، موسم ۽ روزمره جي زندگيءَ جي بي شمار معاملن ۾ استعمال ڪري سگهجي ٿو. جيڪڏهن ٻار کي پئسن جو حساب سيکارڻو هجي ته حقيقي سڪا ۽ نوٽ استعمال ڪري سگهجن ٿا؛ ماپ سيکارڻي هجي ته ڪاٺي، ميز يا ڪلاس روم جون شيون ماپي سگهجن ٿيون؛ ٻوٽن جو سبق هجي ته ٻارن کي اسڪول جي باغ ۾ وٺي وڃي سگهجي ٿو. اهڙيءَ طرح ڪتاب جو هر سبق زندگيءَ سان ڳنڍجي سگهي ٿو.
پر عملي سرگرمي جو مطلب صرف ٻارن کي ڪا شيءِ ڏيکارڻ ناهي. سرگرمي تڏهن سکيا بڻجي ٿي، جڏهن ان جي پويان واضح مقصد هجي. استاد کي خبر هجي ته هو ٻار کان ڇا سمجهائڻ چاهي ٿو، ڪهڙا سوال ڪرڻا آهن، ٻار جي سمجهه کي ڪيئن جانچڻو آهي ۽ سرگرمي کان پوءِ ٻار کي ڪتابي ۽ ذهني تصور سان ڪيئن ڳنڍڻو آهي.
هڪ ٻيو اهم پاسو اهو آهي ته ٻار کي پنهنجي سکيا بابت ڳالهائڻ جو موقعو ملي. جڏهن ٻار چوي ٿو ته “مون هي جواب هن طريقي سان حاصل ڪيو”، تڏهن استاد کي سندس ذهن اندر هلندڙ عمل جي خبر پوي ٿي. اهو عمل ٻار ۾ پاڻ سوچڻ، پنهنجي غلطي سڃاڻڻ ۽ پنهنجي سکيا کي بهتر ڪرڻ جي عادت پيدا ڪرڻ ۾ مددگار بڻجي سگهي ٿو.
شايد استاد جي اصل ڪاميابي اهو ناهي ته هن هڪ ڏينهن ۾ ڪيترا صفحا پڙهايا، پر اها آهي ته هن ڪيترا ذهن سوال ڪرڻ لاءِ جاڳايا. هڪ بهترين استاد ٻار کي رڳو اهو نٿو ٻڌائي ته جواب ڇا آهي؛ هو ٻار کي اهو سمجهڻ سيکاري ٿو ته جواب تائين پهچجي ڪيئن.
گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول دوست محمد کوسو جي هن ڪلاس روم جو منظر اسان کي اهو ئي سبق ڏئي ٿو ته تعليم لاءِ هر ڀيري مهانگي مشين، جديد اوزار يا وڏو انتظام ضروري ناهي. ڪڏهن هڪ عام گهڙيال، هڪ تختو، ڪجهه چاک ۽ استاد جي تخليقي سوچ به ٻار لاءِ هڪ مڪمل سکيا جو تجربو بڻجي سگهي ٿي.
ڇو ته جڏهن استاد روزمره جي زندگيءَ مان سبق کڻي ڪلاس روم ۾ آڻي ٿو، تڏهن ٻار رڳو ڪتاب نه پڙهي رهيو هوندو آهي؛ هو پنهنجي چوڌاري موجود دنيا کي پڙهڻ سکي رهيو هوندو آهي.
۽ شايد تعليم جي سڀ کان وڏي ڪاميابي به اها ئي آهي:
ٻار کي جواب ياد ڪرائڻ کان اڳ، سوال ڪرڻ ۽ سمجهڻ جو هنر سيکارڻ.
School Education & Literacy Department, Government of Sindh Sindh Government Abdul Haleem Soomro Directorate of Schools Education E.S&H.S Larkana Region Larkana

20/09/2026

Episode 2 | اڄ جي شخصيت

جاويد حميد قريشي — شخصيت جو هڪ نئون پاسو

31 سالن جي ڊگهي تعليمي سفر ۽ مصروف پروفيشنل زندگي کان پوءِ، هن ڀيري ڳالهه ٿيندي آفيس جي آفيسر جي نه، پر گهر جي جاويد حميد قريشي جي.

هن خاص پارٽ ۾ سندس ڀائر طاھر حميد قريشي ۽ طارق حميد قريشي، جڏهن ته سندس پٽ عمر جاويد قريشي، پنهنجي ذاتي مشاهدي ۽ تجربن جي بنياد تي سندس خانداني رويو، گهر وارن لاءِ وقت، مصروفيتون، محبت، تعلقات ۽ روزمره زندگي جي مختلف پاسن بابت تفصيلي ڳالهه ٻولهه ڪندا.

گهر ۾ سندس رويو ڪهڙو آهي؟ مصروفيتن باوجود خاندان لاءِ ڪيترو وقت ڪڍي ٿو؟ ۽ هڪ آفيسر کان علاوه ڀاءُ ۽ والد جي حيثيت ۾ سندس شخصيت ڪهڙي آهي؟

انهن سڀني سوالن جا دلچسپ جواب سندس پنهنجن ويجهن ماڻهن جي زبان سان.

fans
School Education & Literacy Department, Government of SindhTahir HameedJaved Hameed Qureshi

گورنمنٹ بوائز پرائمری اسکول کہکشاں، کراچی میں محکمۂ صحت کے تعاون سے پولیو آگاہی سیشن اور آرٹ مقابلے کا انعقاد کیا گیا، ...
17/09/2026

گورنمنٹ بوائز پرائمری اسکول کہکشاں، کراچی میں محکمۂ صحت کے تعاون سے پولیو آگاہی سیشن اور آرٹ مقابلے کا انعقاد کیا گیا، جس میں طلبہ و طالبات نے بھرپور جوش و جذبے کے ساتھ حصہ لیا۔ صبح اور دوپہر کی دونوں شفٹوں کے طلبہ نے پولیو ویکسینیشن، صفائی ستھرائی، حفظانِ صحت، غذائیت، صاف پانی اور صحت مند طرزِ زندگی کے موضوعات پر رنگا رنگ پوسٹرز، ڈرائنگز اور تعلیمی ماڈلز پیش کیے۔
ایسی سرگرمی کی اہمیت محض ایک آرٹ مقابلے تک محدود نہیں ہوتی۔ جدید تعلیمی تصور میں اسکول کو صرف نصابی تعلیم کا مرکز نہیں سمجھا جاتا بلکہ اسے صحت سے متعلق شعور، ذمہ دارانہ رویوں اور سماجی آگاہی پیدا کرنے کا ایک مؤثر پلیٹ فارم بھی تصور کیا جاتا ہے۔ بچے اپنی زندگی کے اہم ابتدائی اور تشکیل پذیر سال اسکول میں گزارتے ہیں، اس لیے اسکول صحت سے متعلق درست معلومات فراہم کرنے اور احتیاطی تدابیر کو فروغ دینے میں اہم کردار ادا کر سکتا ہے، جس کے اثرات گھروں اور معاشرے تک بھی پہنچ سکتے ہیں۔
پولیو ایک اہم عوامی صحت کا چیلنج ہے، خصوصاً ان ممالک میں جہاں وائرس کی منتقلی مکمل طور پر ختم نہیں ہوئی۔ بچوں کو پولیو سے محفوظ رکھنے کے لیے ویکسینیشن بنیادی اہمیت رکھتی ہے، تاہم پولیو کے خاتمے کی کوششوں میں عوامی آگاہی، معاشرے کی شمولیت، اعتماد اور والدین و خاندانوں کے ساتھ مسلسل رابطہ بھی اہم کردار ادا کرتے ہیں۔ اسی لیے بچوں میں ویکسینیشن کی اہمیت اور مقصد کے بارے میں درست سمجھ پیدا کرنا صحت مند اور احتیاطی معاشرتی رویوں کے فروغ میں معاون ثابت ہو سکتا ہے۔
گورنمنٹ بوائز پرائمری اسکول کہکشاں کے طلبہ نے اپنے فن پاروں کے ذریعے اسی تصور کو خوبصورتی سے اجاگر کیا۔ ان کے تیار کردہ پوسٹرز نے صحت سے متعلق اہم پیغامات کو ایسے بصری انداز میں پیش کیا جو بچوں، والدین اور معاشرے کے دیگر افراد کے لیے آسانی سے قابلِ فہم ہو۔ طلبہ نے رنگوں، تصاویر اور مختلف پیغامات کے ذریعے ویکسینیشن کی اہمیت کو اجاگر کرنے کے ساتھ ساتھ صفائی، صاف پانی کے استعمال، متوازن اور غذائیت سے بھرپور خوراک اور قابلِ تدارک بیماریوں سے تحفظ کی اہمیت بھی بیان کی۔
آرٹ کے ذریعے سیکھنے کی سرگرمیاں اس لیے بھی اہم ہیں کہ ان کے ذریعے طلبہ محض معلومات یاد نہیں کرتے بلکہ کسی موضوع کو سمجھ کر اسے اپنے انداز میں دوسروں تک پہنچانے کی کوشش کرتے ہیں۔ جب ایک بچہ پوسٹر یا ماڈل تیار کرتا ہے تو اسے موضوع کو سمجھنا، اہم پیغام منتخب کرنا اور پھر اسے مؤثر انداز میں پیش کرنا پڑتا ہے۔ یہ عمل تخلیقی صلاحیت، اظہارِ خیال، اعتماد اور عملی شمولیت جیسی صلاحیتوں کو فروغ دیتا ہے۔ صحت کے موضوع پر ایسی سرگرمیاں اہم پیغامات کو بچوں کے لیے زیادہ قابلِ فہم اور یادگار بھی بنا سکتی ہیں۔
یہ سرگرمی صحتِ عامہ کے ایک اہم اصول کی بھی عکاسی کرتی ہے کہ بیماریوں سے بچاؤ کا آغاز علم اور آگاہی سے ہوتا ہے اور اجتماعی عمل کے ذریعے مزید مضبوط ہوتا ہے۔ ویکسینیشن بچوں کو بیماریوں سے تحفظ فراہم کرتی ہے، تاہم دیرپا صحت کے لیے معاون رویوں اور باشعور معاشرے کی بھی ضرورت ہوتی ہے۔ صفائی، حفظانِ صحت، غذائیت اور صحت سے متعلق آگاہی بچوں کی مجموعی فلاح و بہبود سے جڑے ہوئے اہم عناصر ہیں۔ ان موضوعات کو ایک ساتھ تعلیمی سرگرمیوں کا حصہ بنانے سے طلبہ میں صحت مند زندگی کے بارے میں زیادہ جامع سوچ پیدا کی جا سکتی ہے۔
اس سرگرمی میں اسکول اور محکمۂ صحت کا باہمی تعاون تعلیم اور صحت کے شعبوں کے درمیان مؤثر رابطے کی اہمیت کو بھی اجاگر کرتا ہے۔ اساتذہ طلبہ کے ساتھ مسلسل رابطے میں رہتے ہیں جبکہ صحت کے ماہرین صحت سے متعلق خصوصی معلومات اور رہنمائی فراہم کرتے ہیں۔ دونوں شعبوں کا باہمی تعاون اس بات میں مددگار ثابت ہو سکتا ہے کہ بچوں تک پہنچنے والے صحت کے پیغامات درست، عملی اور ان کی روزمرہ زندگی سے مطابقت رکھنے والے ہوں۔
سب سے اہم بات یہ ہے کہ اس نوعیت کی سرگرمیاں طلبہ کو ان معاملات میں اپنا کردار ادا کرنے کا موقع فراہم کرتی ہیں جو براہِ راست ان کی اور ان کے معاشرے کی صحت سے متعلق ہیں۔ بچے صرف پولیو کے بارے میں معلومات سننے تک محدود نہیں رہے بلکہ انہوں نے عملی طور پر حصہ لیا، آگاہی کا مواد تیار کیا اور اپنے تخلیقی فن کے ذریعے صحت اور بیماریوں سے بچاؤ کے پیغامات دوسروں تک پہنچائے۔ اس طرح اسکول صرف تعلیم کا مرکز نہیں رہا بلکہ صحت سے متعلق شعور اور معاشرتی آگاہی کا ایک مؤثر پلیٹ فارم بھی بن گیا۔
گورنمنٹ بوائز پرائمری اسکول کہکشاں کے طلبہ کی یہ کاوش ایک وسیع تر پیغام پیش کرتی ہے کہ ایک صحت مند اور پولیو سے پاک معاشرے کی تشکیل کے لیے محکمۂ صحت، اساتذہ، والدین، کمیونٹی اور باشعور نوجوان نسل کی مشترکہ کوششیں ضروری ہیں۔ جب صحت سے متعلق تعلیم کو روزمرہ تعلیمی سرگرمیوں کا حصہ بنایا جاتا ہے تو بچے ان معلومات اور عادات کو اسکول سے اپنے گھروں اور معاشرے تک منتقل کر سکتے ہیں۔
بظاہر ایسی سرگرمیاں سادہ محسوس ہوتی ہیں، لیکن ان کا تعلیمی مقصد نہایت اہم ہوتا ہے۔ ایک بچے کا تیار کردہ پوسٹر گھر میں ایک نئی گفتگو کا آغاز کر سکتا ہے، ویکسینیشن سے متعلق ایک سبق والدین میں بہتر سمجھ پیدا کر سکتا ہے، اور اسکول کی اجتماعی آگاہی مہم صحت کے علم کو ذمہ دارانہ رویوں میں تبدیل کرنے میں معاون بن سکتی ہے۔ یہی اسکول پر مبنی صحت کی تعلیم کی اصل طاقت ہے—آگاہی کو سمجھ میں، سمجھ کو عمل میں، اور عمل کو معاشرے کے ایک صحت مند مستقبل میں تبدیل کرنا۔

Address

Pano Aqil

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when The Voice of Education posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The School

Send a message to The Voice of Education:

Shortcuts

Share

Category