13/11/2025
--جسٽس صلاح الدين پنهوار
سپريم ڪورٽ آف پاڪستان
اسلام آباد، 13 نومبر 2025
مضمون: ستاويهون آئينی ترميم ۽ عدليه جي آزادي
ميری لارڊ چيـف جسٽس،
مون هي خط احتجاج طور نه پر پنهنجي فرض طور لکي رهيو آهيان، اهو فرض جيڪو هر جج تي آهي جنهن قسم کنيو آهي ته هو پاڪستان جي اسلامي جمهوريه جي آئين 1973 جي حفاظت، تحفظ ۽ دفاع ڪندو. اهڙو وقت اچي ٿو جڏهن خاموش رهڻ احتياط نه پر بي وسي بڻجي وڃي ٿو. مون کي لڳي ٿو شايد اهو وقت اچي چڪو آهي۔
پيش ڪيل ستاويهون آئيني ترميم، جيئن عوامي طور تي بحث هيٺ آهي، اسان جي عدالتي نظام جي بنيادن کي ڇهندي نظر اچي ٿي۔ اها اهڙين تبديليوں جي ڳالهه ڪري ٿي، جيڪي ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان، ارادي سان يا بغير ارادي جي، انتظاميه ۽ مقننہ (ايگزيڪيوٽو ۽ ليجسليچر) کي انهن معاملن ۾ مداخلت جو رستو ڏين ٿيون جيڪي اڳي رڳو عدليه جي آزادي سان واسطو رکندا هئا۔
عدالتي آزادي، ميری لارڊ، ڪا رعايت نه پر اها هڪ لازمي شرط آهي جنهن تي آزادي پاڻ بيٺل آهي۔ جيڪڏهن عدليه آزاد نه هوندي — اثر کان آزاد، ڪنٽرول کان آزاد، ته پوءِ قانون جي حڪمراني رڳو لفظ رهجي ويندي، جنهن ۾ نه جان هوندي نه ساهه۔
اسان جو آئين، پنهنجي دانائي سان، هن آزادي کي آرٽيڪلن 175، 175A، 189، 190، 191 ۽ 209 ذريعي تسليم ڪيو آهي، ۽ ٽين شيڊيول ۾ ان جي حلف سان مهر لڳائي ڇڏي آهي۔ هي رڳو آئيني لفظ نه آهن، پر انهن ماڻهن جي جدوجهد جا ضمانت ڏيندڙ اصول آهن جن ڊگهي عرصي تائين ظالماڻي حڪمراني برداشت ڪئي۔
جيئن بيان ڪيو ويو آهي، هي ترميم شايد ان نازڪ توازن کي بگاڙي ڇڏيندي جيڪو آئين ٺاهيندڙن احتياط سان قائم ڪيو هو۔ اهو ججن جي سيڪيورٽي آف ٽينيور، بينچز جي تشڪيل، ججن جي مقرري يا هٽائڻ ۽ عدالتن جي انتظامي خودمختياري تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو۔
انهن مان هر هڪ ستون آهي؛ جيڪڏهن هڪ ڪمزور ٿيو ته سڄي عمارت لوڏي ٿي۔ اڄ جيڪڏهن "ڪارڪردگي" جي نالي تي مداخلت ڪئي وئي، ته سڀاڻي "آزادي" نالي جي ڳالهه ختم ٿي ويندي۔
عدليه ۾ مداخلت جو رڳو تاثر به عوامي اعتماد کي ڪمزور ڪرڻ لاءِ ڪافي آهي، ۽ “اعتماد”، ميری لارڊ، انصاف جي نظام جي روح آهي۔ اهو ڪنهن حڪم يا اعلان سان بحال نه ٿي سگهي ٿو۔
آئين عدالت کي صرف فيصلو ڪرڻ جو اختيار نه ڏئي ٿو، پر محافظ ٿيڻ جو به فرض ڏئي ٿو۔ جڏهن عدليه جي آزادي تي سوال اٿيو هجي، ته اهو ججن جو فرض آهي ته هو مضبوط بيهن۔ عوام اسان ڏانهن خاموشي لاءِ نه، پر آئينی وضاحت لاءِ ڏسي ٿو۔
انهيءَ سبب سان، مون نهايت ادب سان تجويز ڏني ٿي ته هڪ فل ڪورٽ اجلاس سڏايو وڃي، جيئن اسان گڏجي هڪ جسم طور ڳالهائي سگهون، سوچ ويچار سان بحث ڪري سگهون، ۽ آئين جي تحفظ لاءِ پنهنجو فرض نڀائي سگهون۔
---
فل ڪورٽ کي گهرجي ته ترميمن کي هڪ هڪ شق جي لحاظ سان جاچ ڪري، ۽ انهن جا اثر آرٽيڪلن 175، 175A، 189، 190، 191 ۽ 209 جي مقابلي ۾ ڏسي۔
اسان کي هر شق کي هڪ سادي سوال جي روشني ۾ پرکڻو آهي:
ڇا اها عدليه جي آزادي کي مضبوط ڪري ٿي يا ڪمزور؟
جيڪڏهن اها ڪمزور ڪري ٿي، ته پوءِ اسان کي اهو چئي ڏيڻو پوندو — غصي ۾ نه، پر سچائي سان۔
مان هي پڻ تجويز پيش ڪريان ٿو ته:
(a) قانون ۽ انصاف جي ڪميشن سيڪريٽريٽ ذريعي هڪ ٽيڪنيڪل بريف تيار ڪيو وڃي، ۽ جيڪڏهن ضرورت هجي ته نيشنل جوڊيشل پاليسي ميڪنگ ڪاميٽي سان به صلاح مشورو ڪيو وڃي۔
(b) پاڪستان بار ڪائونسل ۽ صوبائي بار ڪائونسلن سان صلاح مشورو ڪيو وڃي، ڇوتہ “بار” ۽ “بينچ” انصاف جا گڏيل نگهبان آهن۔
(c) جيڪڏهن ڪا عدالتي ڪارروائي ٿئي ٿي ته آرٽيڪل 190 تحت اسان جي آئيني صلاحت برقرار رکڻ لاءِ تياري ڪئي وڃي، جيئن عدالتي حڪمن کي بي اثر نه بڻايو وڃي۔
اسان جو جواب اصولي، سنجيده ۽ آئيني حدن جي دفاع ۾ مضبوط هجڻ گهرجي، پر رياست جي مختلف ادارن جي وچ ۾ احترام به برقرار رهڻ گهرجي۔
پارليامينٽ کي ترميم جو مڪمل اختيار آهي، پر اهو به بي حد نه آهي، ڀلي اهو آئين ۾ صريح طور نه لکيل هجي۔
آئين ڪا مٽي نه آهي جنهن کي مرضي سان ڦيرائي سگهجي؛ اهو رياست ۽ شهرين وچ ۾ هڪ عهد ۽ ذميواري جو رشتو آهي، جنهن کي ڪو به فریق بنا نتيجي جي ڀڃي نٿو سگهي۔
ميری لارڊ، هي درخواست اختلاف مان نه پر ضمير مان پيدا ٿي آهي۔
عدليه آئين جي خادمه آهي، ان جي مالڪ نه، پر جيڪڏهن ان جي آزادي گهٽجي ٿي ته عدليه خاموش به نٿي رهي سگهي۔
تاريخ اسان جي آساني کي نه پر اسان جي همت ۽ فيصلن جي جرئت کي ياد رکندي۔
تنهنڪري، مان نهايت ادب سان عرض ڪريان ٿو ته فل ڪورٽ اجلاس جلد کان جلد طلب ڪيو وڃي، ته جيئن اسان گڏجي عدالت تي رکي ويل عوامي اعتماد کي برقرار رکي سگهون، ۽ يقيني بڻايون ته قانون جي حڪمراني صرف لفظن ۾ نه پر عمل ۾ به زمين تي قائم رهي۔
مان جيئن هميشه،
توهان جي خدمت ۾،
توهان جو وفادار ساٿي،
آئين جي خدمت ۽ اُن ماڻهن جي حفاظت ۾ جيڪي ان جي ڇٽي هيٺ آهن۔
تمام اعليٰ احترام سان۔
---
11/10/2025
🌿 Grand Inauguration of Health Awareness Session, New Hall & Tree Plantation Campaign at Dr. G. M. Panhwar Institute 🌿
A remarkable inauguration ceremony for the Health Awareness Session, the new hall, and the tree plantation campaign was held at Dr. G. M. Panhwar Institute of Knowledge and Learning Skills, Mustafa Abad. The event was attended in large numbers by the local community, teachers, students, and distinguished doctors.
During the session, Dr. Hashim Panhwar and Dr. Ali Muhammad Mahar delivered insightful speeches highlighting the lack of basic health awareness in society. Both emphasized the need for people to prioritize their health, use clean drinking water, vaccinate children, and adopt simple but essential healthy habits.
Dr. Aslam Kamali (ENT Specialist), in his speech, stated that habits such as paan, ci******es, and supari are extremely harmful to human health. He stressed the need for collective efforts at the community level to curb these habits.
Dr. Usman Ghani (Eye Specialist) spoke about eye diseases, emphasizing that everyone should have their eyesight checked regularly, so that eye problems can be identified and treated in time.
Dr. Idrees Panhwar (London) delivered an informative talk on cancer prevention and early detection, urging people to adopt a healthy lifestyle.
Dr. Ghulam Muhammad Bughio (Pathologist) highlighted the importance of laboratory tests and the role of scientific testing in disease diagnosis. He also announced the provision of a modern water testing machine for checking clean water.
🌱 On this occasion, the tree plantation campaign was formally launched. Distinguished doctors, teachers, students, and community representatives collectively planted a variety of trees. The aim of this campaign was to promote environmental awareness, cleanliness, and greenery.
💚 Dr. G. M. Panhwar Institute wholeheartedly expressed gratitude to all the esteemed guests, doctors, teachers, and participants whose presence contributed to the success of this program. Together, the goal is to spread awareness about both health and the environment and to build a responsible, healthy, and green society.
27/07/2025
موسم اپڊيٽ
ھن وقت مونسون جو طاقتور سسٽم انڊيا راجيستان تائين اچڻ ۾ ڪامياب جنهن جا اثرات ھن وقت ڏکڻ اوڀر سنڌه ٿرپارڪر جي مختلف جائين تي ظاھر ٿي رھيا آھن ۽ اميد آھي اڄ سسٽم وديڪ شدت وٺي ڪري ڪجھ ٿر کان ويجهو ايندو جن مان ڏکڻ اوڀر سنڌه ٿر جا مختلف علائقا اڄ ۽ سڀاڻ وسي سگهن ٿا اگر ڪڪر وديڪ طاقتور ٿيا ته ان جي حساب سان وديڪ اپڊيٽ جاري رھندي مهرباني ايڊمن محمد ناصر نظاماڻي باقي سنڌه ۾ فلحال خاص امڪان ناھين اڄ ۽ سڀاڻ صرف اوڀر سنڌ ٿر جا علائقا وسندا وديڪ اسان سان گڏ رھو ھر وقت اپڊيٽ جاري رھندي 🙏❣️👍⛈️👇
11/07/2025
موسم پيشگوئي مطابق
ھن وقت اولھ سنڌه ۽ اوڀر ٿرپارڪر ۾ به ڪٿي ڪٿي گجگوڙ ۽ کنوڻ سان برسات ٻئي پاسي ڏکڻ پنجاب کان طاقتور گجگوڙ کنوڻ ۽ تيز ھوائون ۽ برسات وارا خطرناڪ ڪڪر اتر سنڌه طرف وڌي رھيا آھن اگر شدت برقرار رھي ته اڄ دير رات تائين وچولي سنڌه ۾ به اچي سگهن ٿا وديڪ اپڊيٽ جاري رھندي ايڊمن محمد ناصر نظاماڻي
11/07/2025
سنڌ ۾ طوفاني برساتن جا امڪان آھن
ھڪ طاقتور ھوا جو گھٽ دباءُ 16 کان 17 جولاءِ دوران اوتر ۽ وچولي سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جو امڪان آھن جنھن سبب سکر جيڪب آباد لاڙڪاڻو قمبر شهدادڪوٽ شڪارپور شھدادڪوٽ صالح ڀٽ خيرپور ميرس نوشهرو فيروز دادو مورو سانگهڙ نوابشاهه ھالا نيو سعيدآباد سڪرنڊ دولتپور قاضي احمد سيوهڻ حيدرآباد جامشورو شهدادپور ٽنڊوآدم ٽنڊوالهيار ٽنڊو محمد خان ميرپورخاص عمرڪوٽ مٺي اسلام ڪوٽ ننگرپارڪر ڊيپلو کيپرو بدين ٺٽي سجاول سميت ڪراچي جي مختلف علائقن ۾ 15 جولاءِ کان 18 جولاءِ دوران طوفاني برساتن جا امڪان آھن ان کان علاوه اڄ رات سڀاڻي 14 جولاءِ تي به سنڌ ۾ ڪٿي ڪٿي گجگوڙ مٽي جي طوفان سان گڏ برسات جا امڪان موجود رھندا
ايڊمن شوڪت رند
11/07/2025
سنڌ موسم صورتحال
۔
اسلام عليڪم
دوستو توهان کي ياد هوندو
جيئن ته 3 ۽ 7 جولائي تي سنڌ ۾ تيز برساتن جو ۽ سنڌ ۾ ٻوڏ جو ٻڌايو ويو هو
جنهن سان آبادگارن ۾ خوف ۽ حيراس فيلهل هو
۽ 3 جولائي تي پوسٽ ڪيم ته فلحال 15 جولائي تائين سنڌ ۾ ڪو خاص طاقتور سسٽم داخل ٿيڻ جا امڪان نه آهن
7 جولائي وارو سسٽم پنجاب طرف ويندو ان جي اثراتن سان اتر ۽ اولھ سنڌ ۾ ڪڏهن ڪڏهن برسات وسندي
ته گذريل ڏينهن اولھ سنڌ صرف دادو ۾ تيز برسات پئي ته هر ماهر مون تي تنقيد ڪرڻ لڳو
برحال انهن جو ڏوھ نه آهي
ڇو ته اهي پنهنجي ناڪامي ۽ بدنامي کي لڪائڻ جو ڪوشش ڪن ٿا
ليڪن الله پاڪ انهن کي هدايت ڏيندو
دوستو هن وقت سنڌ جي اڪثر علاقن ۾ موسم ڪجھ گرم خشڪ آهي
۽ اڄ هڪ نارمل سسٽم اتر راجستان تي
۽ هڪ نارمل سسٽم پنجاب ۽ اتر بلوچستان ۾ موجود آهي
ان جي اثراتن سان اڄ شام ۽ رات اتر ۽ اولھ سنڌ جي ڪافي علاقن ۾ ڪڪر ٺهي برسات جا امڪان رهندا
جنهن ۾ گهوٽڪي سکر جيڪب آباد ڪشمور لاڙڪاڻو دادو نواب شاه سيوڻ سميت خيرپور ۽ اڇڙو ٿر ۽ آسپاس علاقن ۾ ڪڪر ٺهندا
جنهن مان ڪٿي ڪٿي برسات جا امڪان رهندا
اتر اولھ سنڌ ۾ ڪجھ تيز برسات پئجي سگهي ٿو
۽ ياد رهي ته هڪ طاقتور لوپريشر 15 جولائي تي سنڌ ويجهو راجستان ۾ داخل ٿيڻ سان ڪافي ڪمزور ٿيڻ جا امڪان آهن
اميد آهي ته لوپريشر راجستان تي ختم ٿي ويندي
۽ پوء نارمل شدت ۾ سسٽم سنڌ ۾ داخل ٿيڻ جا ڪجھ امڪان آهن
جنهن ۾ 15 جولائي کان 20 جولائي وچ ۾ سنڌ ۾ بهترين برساتن جي اميد آهي
ليڪن ايندڙ سسٽم سان سنڌ ۾ ڪهڙن علاقن ۾ ڪيتري برسات پوندي
جنهن جي باري ۾ انشاءالله تفصيلي پوسٽ جلد ڪندس
۽ ان سسٽم جي اثراتن سان 13 جولائي کان اتر اوڀر سنڌ ۾ڪڪر ٺهڻ شروع ٿي سگهن ٿا
ليڪن تفصيلي پوسٽ انشاءالله جلد
👈نوٽ وڌيڪ الله پاڪ بهتر ٿو ڄاڻي 👉
بشڪري ايڊمن علي خان مري
25/06/2025
اڄ شام ٿرپارڪر ۽ اڇڙو ٿر اتر سنڌ بارڊر ته ۽سڀاڻي 26جون کان حيدرآباد ٽنڊوالھيار ميرپورخاص نواب شاه کپرو بدين ٽنڊومحمدخان ٺھٺه سجاول ننگر مٺي اسلام ڪوٽ ڪونري ڏيپلو ڇاڇرو ڇوڙ عمرڪوٽ نبي سر روڊ ۽ وغيره شھر شامل برسات جا امڪان موجود ۽ #کراچي 27۽28وڌيڪ برسات جا امڪان آھن #باقي اولھ وچولي اتر سنڌ ڀر ۾ زبردست برساتي امڪان برقرار ڪٿي تيز ڪٿي نارمل برساتن جا امڪان #ايڊمن #عبدالواحدلغاري #خاص #نوٽ #وڌيڪ #رب #پاڪ #جي #وس #۾
25/05/2025
گلابي رنگت واري سنڌ جي علائقي مٿان اڃا تائين طوفاني مٽي جي اثر هيٺ آھي سڀاڻ کان ھڪ ڀيرو ٻيھر گرمي پنھنجي عروج تي ھوندي باقي پاڪستان جي مٿاھين علائقن مٿان وقفي وقفي سان بارشون جاري رھنديون
25/05/2025
پري مونسون برساتون
السلام اعليڪم دوستو اوهان کي ياد هوندو ته ڪجھ ڏينهن پهرين هڪ طاقتور لو پريشر انڊين جي اولھندي ساحل جي ويجهو ٺهيو هو جيڪو هاڻ مڪمل طور تي انڊيان ۾ موجود آهي هڪ سائڪلونڪ سرڪيوليشن جي شڪل ۾ انهي سرڪليوليشن سبب سنڌ جي ڪجھ حصن ۾ پري مونسون برساتون ٿي سگهن ٿيون هن سرڪيوليشن جي مدد سان بنگال سمنڊ مان زبردست قسم جون نمي واريون هوائون سنڌ جي ڪافي حصن تي پهچي رهيون آهن جنهن سبب اڄ کان 29 مئي تائين سنڌ جي مختلف حصن ۾ پري مونسون ايڪٽيوٽي ٿي سگهي ٿي خاص ڪري ڏکڻ اولھ ۽ اوڀر سنڌ جتي زبردست ڪنورجينس ٺهي سگهي ٿي ان ڏينهن دوران اتر سنڌ ۾ به برسات جا امڪان موجود رهندا باقي وسائڻ واري زات منهنجي رب جي آھی
18/05/2025
موسمي تبديليون ۽ وقت کان پهريان سانوڻي جون برساتون ڇو 🤔؟
ساوڻي مند جون برساتو ۔ مونسون 2025 جو تاريخ۔ ٽائيم ٽيبل چارٽ ۔۔ ھن سال جنھن حساب سان مونسون وڌي رھيو آ انھي حساب سان برساتون چڱيون ۽ وقت سر وسڻ جا امڪان آھن وڏيڪ جيڪا رب جي رضا
17/05/2025
19 مئي 1999 خميس جي ڏينهن قيامت برپا ڪندڙ سامونڊي طوفان 02A جي نالي سان سنڌ جي ساحلي علائقي شاھبندر سان 3 ڪيٽيگيري جي شدت سان ٽڪرايو انکان سواء ھوائن جي رفتار 255 في ڪلاڪ جي رفتار سان لڳييون ھن طوفان جون سامونڊي لھرون 20 فٽ جي بلندي سان ساحلي علائقن سان پي ٽڪرايون 21 مئي جي رات ھي طوفان ختم ٿيو 22 مئي کان پوء سرڪاري انگ اکرن موجب (6500) ساڍا ڇھ ھزار انسانن جون ھي طوفان حياتيون کسي ويو• 2 لک ايڪڙ زمين م تيار ٿيل فصل پڻ ختم ٿي ويا ھئا سمنڊ اندر لاپتا ٿيل مھاڻن جو اڄ تائين پتو نه پيجي سگھيو الله پاڪ اھڙن آسماني عذابن کان پناه م رکي
Copy