Aaghaz Academy

New session of sindhi literature for CSS-23

1st step towards success

New online session for CSS 2023

مان آهيان ڪو ڇڻندڙ پنُ،
چيٽَ جي ڦوٽهڙي جو،
آڌر ڀاءُ ڪريان ٿو! تنوير

مان آهيان ڪو ڇڻندڙ پنُ،
چيٽَ جي ڦوٽهڙي جو،
آڌر ڀاءُ ڪريان ٿو!
تنويرعباسي

”مطلب ته جيڪڏهن توهان ماڻهوءَ جي دماغ ۾ ڪا ڳالهه ويهارڻ چاهيو ٿا ته ساڻس ڪنهن به سمجهه ۾ ايندڙ ٻوليءَ ۾ ڳالهايو پر جيڪڏهن توهان ماڻهوءَ جي دل ۾ ڪا ڳالهه ويهارڻ چاهيو ٿا ته پوءِ ساڻس مادري ٻوليءَ ۾ ڳالهايو.“
نيلسن منڊيلا

پهريون مضمون جنهن ڪتابي صورت اختيار ڪئي اهو هو ديوان ڪوڙي مل جو ”پڪوپهه“ ،جيڪو1862ع ۾ شايع ٿيو. هن ۾ زناني تعليم جي فائدي ۾ قلمبند ڪيل هو. اُن کانپوءِ مخلتف عنوانن تي مضمونن جو پهريون مجموعو بيڪنس ايسز تان مرزا قليچ بيگ1877ع ۾ ”مقالات الحڪمت“ نالي شايع ڪيو اُن کانپوءِ سنڌيءَ ۾ ڪيترن ئي اديبن مضمون لکيا جيڪو سلسلو اڄ تائين قائم دائم آهي.

مضمون ۽ مقالي ۾ فرق
سنڌيءَ ۾ اڃا تائين گهڻا اديب مضمون يا مقالي ۾ فرق نه سمجهي سگهيا آهن. مقالو، ادب جي اُها صنف آهي جنهن ۾ ليکڪ گهربل موضوع تي سنجيدگيءَ سان روشني وجهندو آهي ۽ پنهنجي بيان کي مستند بڻائڻ لاءِ پختا دليل ۽ موزون حوالا به ڏيندا آهن. مضمون ۾ ليکڪ ڪنهن شيءِ تي روشني وجهندو آهي پر اُها روشني رنگا رنگي هوندي آهي، روح کي راحت به ملندي آهي ته دلي سرور به حاصل ٿيندو آهي .مضمون ۾ اختصار جي ساختگي، زبان ۽ بيان جي لطافت، مقصد جي سولائي ۽ اديب جو فطري ۽ ذاتي لاڙو لازمي طور هوندو آهي.

مضمون، جنهن کي انگريزيءَ ۾ ايسي (Essay)چيو وڃي ٿو ، اهو فرانسيسي لفظ اسائي (Essia) جي انگريزي صورت آهي .فرانسيسي ادب جي ليکڪ ”مانئين1571“ڌاري پنهنجي مشاهدي جي آڌار تي مختلف عنوان کڻي ڪجهه رچنائون (لکڻيون) قلمبند ڪيون جنهن کي (Essia)هن نالو ڏنو ان طرف عالمن جو ڌيان ڇڪيو ۽ ”ايسي“ يعني مضمون جي صنف وجود ۾ آئي. مان ٽين جي ايسيز کان متاثر ٿي انگلينڊ جي هڪ عالم، فيلسوف بيڪن 1645-1597 تائين 85 کن مضمون لکيا، جيڪي انيڪ ٻولين ۾ ترجمو ٿيا. سنڌيءَ ۾ انهن جو ترجمو مرزا قليچ بيگ ”مقالات الحڪمت“ نالي سان ڪيو.

”ناول ۽ ناٽڪ زندگيءَ جو آئينو آهن ته شعر ۽ مضمون شاعر يا ليکڪ جي شخصيت جو آئينو.“
پروفيسر منگهارام ملڪاڻيءَ