03/09/2026
๐๐๐๐๐๐๐๐๐ | ๐๐๐ฆ๐๐ง๐ ๐๐ญ๐ข๐ง๐๐ง๐ข๐ฆ, ๐ฉ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐ผ๐๐๐๐๐
๐๐ ๐๐๐ฃ๐จ๐๐ฃ๐ ๐จ๐๐๐๐ฃ๐ ๐จ๐ ๐ก๐๐ ๐๐จ ๐ฃ๐ ๐ฎ๐๐ข๐๐ฃ, ๐ฉ๐๐ก๐ ๐๐จ๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ ๐๐ ๐๐ฃ๐๐๐ฌ๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ฉ๐ค๐ฉ๐ค๐๐๐ฃ๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ข๐๐๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ช๐ ๐ฉ๐ค๐ฃ๐ ๐ก๐๐ ๐๐จ ๐ฃ๐ ๐๐ฉ๐๐ฃ ๐๐ฎ ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ก๐ช๐๐ช๐จ๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ฅ๐๐ฅ๐๐ ๐๐ฃ๐๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐๐๐ก๐๐ฅ๐๐ฃ๐ค๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ข๐๐ก๐๐ ๐๐ ๐ฃ๐๐ฉ๐ค. Ang kalamansi ay hindi lamang karaniwang sangkap sa ating mga hapag, isa itong mahalagang pananim na mayroon nang puwang sa pandaigdigang merkado. Ayon sa SEARCA, may malaking internasyonal na pangangailangan para rito, habang ang mga produktong gawa mula sa kalamansi ay umaabot na iba ibang panig ng mundo. Nariyan na ang merkado at produkto, ngunit hindi pa sapat ang halagang naiiwan sa mismong mga Pilipinong lumilikha nito.
๐๐๐ฃ๐๐ ๐ ๐๐ฅ๐ค๐จ ๐จ๐ ๐ ๐๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐จ๐ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ก๐๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ, ๐ ๐๐ฅ๐ค๐จ ๐ฉ๐๐ฎ๐ค ๐จ๐ ๐จ๐๐จ๐ฉ๐๐ข๐๐ฃ๐ ๐ ๐๐ฎ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ฌ๐๐ฃ๐ ๐ฉ๐ช๐ฃ๐๐ฎ ๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ ๐๐ฃ๐๐๐๐ฃ๐ ๐จ๐ ๐๐๐ก๐๐ฅ๐๐ฃ๐ค ๐๐ฃ๐ ๐ฎ๐๐ข๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ฉ๐๐๐๐ก ๐ฃ๐๐ฃ๐ ๐๐ฉ๐๐ฃ. Ipinapakita ng roadmap ng Department of Trade and Industry na ang mga produktong kalamansi, mula sariwa hanggang frozen puree, juice, concentrate, at iba pang processed products ay nakararating sa mga merkado gaya ng China, South Korea, Canada, at Estados Unidos. Sa realidad, hindi na kailangang kumbinsihin ang mundo na may halaga ang kalamansi. Napatunayan na ito ng merkado. Ang kailangang patunayan ngayon ng Pilipinas ay kaya nitong angkinin ang mas malaking bahagi ng halagang nalilikha ng sarili nitong produkto.
Madaling sabihin na dapat dagdagan ng mga magsasaka ang produksyon, pagandahin ang kalidad, at makipagsabayan sa pandaigdigang merkado. ๐๐๐ช๐ฃ๐๐ฉ ๐ฅ๐๐๐ฃ๐ค ๐ข๐๐ ๐๐ ๐๐ฅ๐๐๐จ๐๐๐๐ฎ๐๐ฃ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐ข๐๐๐จ๐๐จ๐๐ ๐ ๐ ๐ช๐ฃ๐ ๐จ๐๐ก๐ ๐ข๐๐จ๐ข๐ค ๐๐ฎ ๐ ๐๐ฅ๐ค๐จ ๐จ๐ ๐ฅ๐๐จ๐๐ก๐๐๐๐ ๐๐ฉ ๐ฅ๐ช๐๐ช๐ฃ๐๐ฃ ๐ข๐ช๐ก๐ ๐จ๐ ๐๐ช๐ก๐ค๐ ๐ฃ๐ ๐๐๐ก๐๐ก๐๐ฃ. Ayon sa Department of Agriculture, nagkaroon ng mga panahong napakaraming kalamansi sa Oriental Mindoro ang hindi nabibili at nasisira dahil sa limitadong merkado. Sa isang partnership na inilunsad noong 2021, Dalawang Daang magsasaka ang nakatakdang magsupply ng sampung toneladang sariwang kalamansi kada araw sa isang processor, na nagbigay sa kanila ng tiyak na buyer. Ipinakikita nito na hindi maliit ang kakayahan ng magsasaka kapag may sistemang sumusuporta sa kanya. ๐๐๐ช๐ฃ๐๐ฉ ๐ฅ๐๐๐ฃ๐ค ๐ข๐๐ ๐๐ ๐๐ฅ๐๐๐จ๐๐๐๐ฎ๐๐ฃ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐ข๐๐๐จ๐๐จ๐๐ ๐ ๐ ๐ช๐ฃ๐ ๐จ๐๐ก๐ ๐ข๐๐จ๐ข๐ค ๐๐ฎ ๐ ๐๐ฅ๐ค๐จ ๐จ๐ ๐ฅ๐๐จ๐๐ก๐๐๐๐ ๐๐ฉ ๐ฅ๐ช๐๐ช๐ฃ๐๐ฃ ๐ข๐ช๐ก๐ ๐จ๐ ๐๐ช๐ก๐ค๐ ๐ฃ๐ ๐๐๐ก๐๐ก๐๐ฃ๐๐ช๐ฃ๐ ๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐๐๐จ๐๐ฅ๐๐ฃ, ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ ๐ช๐ก๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐จ๐๐ฅ๐๐ ๐จ๐ ๐๐ช๐ ๐๐, ๐ ๐ช๐ก๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ฉ๐ช๐ก๐๐ฎ ๐ข๐ช๐ก๐ ๐จ๐ ๐๐ช๐ ๐๐ ๐ฅ๐๐ฉ๐ช๐ฃ๐๐ค ๐จ๐ ๐ข๐๐จ ๐ข๐๐ก๐๐ ๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐๐ ๐๐ ๐๐ฉ๐๐ค๐ฃ ๐ฃ๐ ๐๐ฅ๐๐ฃ๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ฉ ๐จ๐๐๐ฉ๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ข๐๐๐๐ก๐๐๐ฃ.
Sa tuwing nagiging tanyag sa pandaigdigang merkado ang isang produktong Pilipino, lumilitaw ang paulit-ulit na hamon kung paano mapapanatili sa bansa ang mas malaking bahagi ng halagang nalilikha nito. Ayon sa Department of Agriculture, isinasagawa na ang mga hakbang upang ayusin at palakasin ang value chain ng ube habang lumalaki ang pandaigdigang demand dito. Ang realidad ay malinaw, hindi sapat na mayroon tayong produktong gusto ng merkado. Kailangang mayroon din tayong kakayahang magproseso, magtatak, mag-export, at magtakda ng mas mataas na halaga para rito. ๐๐ ๐๐๐ฃ๐๐ฉ๐ค๐ฃ๐ ๐จ๐๐ ๐ก๐ค ๐๐ฎ ๐ฅ๐๐ง๐ ๐ฃ๐ ๐ฉ๐๐ฎ๐ค๐ฃ๐ ๐ข๐๐ฎ ๐๐๐ฃ๐ฉ๐ค๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ ๐๐๐๐ค๐ฃ ๐จ๐ ๐จ๐๐ง๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ฅ๐ ๐ฃ๐๐ช๐ฃ๐๐ฉ ๐ ๐ช๐ฃ๐ฉ๐๐ฃ๐ฉ๐ค ๐จ๐ ๐ฅ๐๐๐๐๐๐๐๐ฃ ๐จ๐ ๐ข๐๐๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ง๐๐๐ฃ ๐ฃ๐๐ฉ๐ค ๐๐๐๐ค ๐ฅ๐ ๐ข๐๐ฃ ๐๐ฉ๐ค ๐ข๐๐ฅ๐๐ ๐๐ฃ๐๐๐๐ฃ๐๐๐ฃ ๐ฃ๐๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐๐ค๐จ.
Totoong may mga programang naglalayong palakasin ang industriya ng kalamansi. Ayon sa SEARCA, isinasagawa na ang mga hakbang para mapaunlad ang calamansi value chain sa Oriental Mindoro sa pamamagitan ng teknolohiya, pagproseso, market studies, at pagsasanay sa mga magsasaka. Ngunit kung sapat ang mga ito, bakit naiipit pa rin ang limitadong merkado at mababang presyo sa mga magsasakang pilipino na ang tanging hangarin ay ang pagbabago. Hindi sapat ang pagkakaroon ng suporta kung hindi nito nababago ang kalagayan ng magsasaka. Sapagkat kung may ani ngunit mababa ang halaga at may produkto ngunit hindi nakikilala ang pinagmulan, ๐ฉ๐๐ฅ๐ช๐ฃ๐๐ฃ ๐ฅ๐๐ง๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ ๐๐๐๐ง๐๐ฅ๐๐ฃ ๐๐ฃ๐ ๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ฎ๐๐ฃ.
Hindi naman nangangahulugang walang ginagawa ang pamahalaan. May mga programang nakatuon sa produksyon, pagproseso, teknolohiya, at market access. Ngunit hindi dapat maging sukatan ng tagumpay ang dami ng programang inilunsad, kundi ang pagbabago sa buhay ng mga magsasakang dapat nitong pinaglilingkuran. Kung paulit-ulit pa ring humaharap ang mga magsasaka sa mababang presyo at limitadong merkado, malinaw na may puwang pa sa sistemang ipinapatupad. ๐ผ๐ฃ๐ ๐ฉ๐ช๐ก๐ค๐ฃ๐ ๐ฃ๐ ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ฃ๐๐ ๐๐ง๐๐ง๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐จ๐ ๐จ๐๐ฅ๐๐ฉ ๐ฃ๐ ๐ก๐๐ฌ๐๐ ๐๐ฎ ๐ฃ๐๐ฃ๐๐ฃ๐๐ฉ๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ฃ๐จ๐๐ข๐๐ฃ๐ฉ๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ฃ๐๐จ ๐จ๐ ๐ฅ๐ง๐ค๐๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ฃ๐๐๐ฃ๐๐๐๐ก๐๐ฃ๐๐๐ฃ ๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ฃ๐๐ข๐๐ฉ๐๐๐๐ก๐๐ฃ๐ ๐จ๐ค๐ก๐ช๐จ๐ฎ๐ค๐ฃ.
Palawakin ang pagproseso, pasilidad, teknolohiya, at access sa merkado upang hindi lamang hilaw na kalamansi ang naibebenta. Kasabay nito, kailangang palakasin ang mga kooperatiba upang magkaroon ang mga magsasaka ng mas matatag na kakayahang makipagnegosasyon at direktang makaugnay sa mga mamimili. Higit sa lahat, kailangang isulong ng pamahalaan ang kalamansi sa pandaigdigang merkado hindi lamang bilang produktong iniluluwas, kundi bilang produktong malinaw na nagmumula sa Pilipinas. ๐๐๐ฃ๐๐ ๐จ๐๐ฅ๐๐ฉ ๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ข๐๐ ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ง๐ ๐๐๐ค ๐ ๐ช๐ฃ๐ ๐ข๐๐ก๐๐๐ฉ ๐ฅ๐ ๐ง๐๐ฃ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐๐๐๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐๐๐ฌ๐๐ฃ ๐จ๐ ๐ฅ๐๐ฃ๐๐๐ข๐ช๐ก๐๐ฃ.
Huwag nating hayaang ang pinaghirapan ng magsasakang Pilipino ay maging pakinabang na sa iba lamang napupunta. Ang magsasaka ang unang lumilikha ng yaman na umaabot sa pamilihan, kaya ang pag-angat niya ay hindi lamang personal na tagumpay, kundi ambag sa pag- unlad ng buong bansa. ๐๐๐ฅ๐๐๐ ๐๐ฉ ๐๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐๐ฅ๐๐ฅ๐๐ฉ๐๐๐๐ฎ ๐จ๐ ๐ข๐๐ ๐ข๐๐๐จ๐๐จ๐๐ ๐, ๐ข๐๐ง๐ ๐๐๐ค, ๐๐ฉ ๐๐ฃ๐๐ช๐จ๐ฉ๐ง๐๐ฎ๐ ๐๐ฎ ๐ฅ๐๐๐ฅ๐๐ฅ๐๐ฉ๐๐๐๐ฎ ๐ง๐๐ฃ ๐จ๐ ๐๐ ๐ค๐ฃ๐ค๐ข๐๐ฎ๐ ๐ฃ๐ ๐๐๐ฎ๐๐ฃ. ๐๐ช๐ฃ๐ ๐ฅ๐๐ฉ๐ช๐ก๐ค๐ฎ ๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ข๐๐ก๐๐๐ค ๐๐ฃ๐ ๐๐ฉ๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐ช๐ฃ๐๐ฉ ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ช๐ข๐๐๐ฃ๐๐๐ฉ ๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ ๐ฉ๐๐ค๐ฃ๐ ๐ก๐ช๐ข๐๐ ๐๐ ๐ฃ๐๐ฉ๐ค, ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐๐จ๐๐จ๐๐ ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ฃ๐๐๐๐ฌ๐๐ฃโ๐ฅ๐๐ฉ๐ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ก๐๐ฅ๐๐ฃ๐๐จ. Kaya walang dahilan upang ang yamang itinanim ng Pilipino ay hindi rin magbunga ng ginhawang para sa Pilipino. Sapagkat kung ang yamang itinanim ng Pilipino ay hindi nagbubunga ng ginhawa para sa Pilipino, ๐๐๐ฃ๐๐ ๐ก๐๐ข๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐๐ฃ๐ ๐ช๐ข๐๐๐จ๐๐ข, ๐ฅ๐๐ฉ๐ ๐๐ฃ๐ ๐๐๐ฃ๐๐ฅ๐๐จ๐ฎ๐ค๐ฃ๐ ๐๐๐ฅ๐๐ฉ ๐จ๐๐ฃ๐ ๐๐ฎ ๐๐ฉ๐๐ฃ.
โ๏ธ | ๐๐๐ฆ๐๐ง๐ญ๐ก๐ ๐๐ก๐ข๐๐ง ๐๐๐ฅ๐ข๐ง๐จ
๐ป | ๐๐๐๐๐ฎ ๐๐๐ฅ๐ ๐๐ซ๐ฎ๐ณ, ๐๐ซ๐ข๐ฌ๐ญ๐ข๐๐ง ๐๐จ๐ฆ๐๐ง๐จ, ๐๐๐๐๐๐๐ซ๐ ๐๐จ๐ฅ๐, ๐๐ง๐ ๐๐๐ซ๐ฅ ๐๐๐ฌ๐จ๐ง ๐๐๐ฎ๐ฌ๐ข๐ง๐