20/05/2026
THE DIVIDED KATIPUNAN: HOW THE MAGDALO AND MAGDIWANG WERE BORN
Hindi mga Kastila ang unang pumatay sa Himagsikan ng Pilipinas... kundi ang sariling mga kapatid na nagkahiwalay sa loob mismo ng Katipunan.
ANG SIMULA NG HATIAN
Taong 1896. Habang sumisigaw ang Maynila sa pangalan ng kalayaan, may dalawang pangalang dahan-dahang lumilitaw sa lupain ng Cavite—dalawang pangalang magiging kapatid... at magiging kaaway.
Ang una ay MAGDIWANG—mula sa salitang pagdiriwang. Ito ay itinatag noong maagang bahagi ng 1896 sa bayan ng Noveleta, sa ilalim ng pamumuno ni Mariano Álvarez, dating kapitan munisipal ng nasabing bayan. Si Álvarez ay hindi karaniwang tao—siya ang tiyuhin mismo ng asawa ni Andres Bonifacio, si Gregoria de Jesús. Sa madaling salita, malapit siya sa Supremo.
Ang pangalawa ay MAGDALO—mula sa pangalan ni Santa Maria Magdalena, ang patrona ng bayan ng Kawit. Opisyal itong pinamunuan ni Baldomero Aguinaldo, ngunit ang pangalang umangat sa kasaysayan ay ang pinsan niyang si Emilio Aguinaldo, ang tanyag na heneral na may codename na “Magdalo” sa Katipunan.
Dalawang konseho. Dalawang lider. Iisang lupang sinilangan—Cavite.
ANG PAGSILANG NG DALAWANG SANGGUNIAN
Agosto 31, 1896—walong araw lamang matapos ang Sigaw ng Pugad Lawin, sumiklab ang himagsikan sa Cavite. Sa Noveleta, pinangunahan nina Mariano at Santiago Álvarez ang pag-atake sa Tribunal. Bumagsak ang Kastila. Ang Noveleta ay naging luklukan ng Sangguniang Bayan Magdiwang.
Sa parehong araw, sa Kawit, ibinaba ni Emilio Aguinaldo ang bandila ng Kastila. Sumunod ang Cavite Viejo noong Oktubre 30, 1896. Pagkatapos, Imus, Disyembre 1, 1896. Sunod-sunod ang tagumpay ng Magdalo.
Dito nagsimula ang lihim na bitak.
Ang Magdiwang—matapat kay Bonifacio, matatag sa paniniwala na ang Katipunan na mismo ang pamahalaan. Para sa kanila, sapat na ang konstitusyon at batas ng K*K.
Ang Magdalo—pinamumunuan ng mga ilustrado at prinsipales ng lalawigan, nais magtatag ng bagong rebolusyonaryong gobyerno na may pormal na ranggo at disiplinang militar. Para sa kanila, lipas na ang Katipunan.
ANG PAGLAGO NG GALIT
Habang lumalakas ang dalawang sanggunian, lumakas din ang inggit. Ang Magdalo ay sinabing humiram ng baril sa Magdiwang at hindi ibinalik. Ang Magdiwang ay nagreklamo rin ng kaparehong bagay. Ang baril, na dapat sana itinutok sa Kastila, ay nagiging dahilan ng tampuhan ng magkakapatid.
Lumakas ang Espanyol. Naghigpit. Ang mga bayang nabawi ay unti-unting nababawi pabalik ng kaaway. Habang nagkakahati-hati ang mga rebolusyonaryo, nakakaipon ng lakas ang kalaban.
Ang sakit nito? Magkalapit lang ang dalawang konseho. Magdiwang sa kanluran ng Cavite. Magdalo sa silangan. Magkadikit ang kanilang lupain ngunit malayo ang kanilang puso.
ANG PAGTAWAG SA SUPREMO:
Disyembre 1896. Dahil walang masolusyunan, iniimbitahan ng Magdiwang si Andres Bonifacio na pumunta sa Cavite at mamagitan. Pumayag ang Supremo. Iniwan niya ang Maynila. Lumakbay siya patungong lupain ng pagkakahati.
Sa Cavite, lalo na sa hanay ng Magdiwang, mataas ang paggalang kay Bonifacio bilang Pangulo ng Haring Bayan ng Katipunan—bilang pinunong kumakatawan sa “bayan ng Katagalugan.” Mas lalo siyang kinilalang pinakamataas na awtoridad sa usaping rebolusyon sa kanilang kampo.
Ngunit dito nakatago ang trahedya. Sa sandaling nakita ng ilan na mas klaro ang pagpanig ni Bonifacio sa Magdiwang, hindi na siya itinuturing na neutral na tagapamagitan. At sa mata ng maraming Magdalo, ang Supremo na hindi nila kababayan, na walang malalaking tagumpay sa mga labanan sa Cavite, ay unti-unting nakita bilang karibal sa pamumuno.
Lumipas ang mga linggo. Lalong tumindi ang hidwaan. Hanggang sa dumating ang araw na walang nakaalam ay magiging pampatay sa Katipunan mismo.
Marso 22, 1897. Tejeros, San Francisco de Malabon.
Sa estate house ng mga prayle, mahigit 250 rebolusyonaryo ang nagkatipon. Layon: magtatag ng iisang bagong pamahalaan. Si Bonifacio mismo ang nanguna sa asamblea—pumayag ang lahat na sundin ang desisyon ng nakararami.
Nahalal si Emilio Aguinaldo—na wala sa pulong, dahil nakikipaglaban pa sa Salitran—bilang Pangulo.
Pagkatapos, nahalal si Bonifacio bilang Director ng Interyor.
At dito naganap ang pagsabog.
Tumayo si Daniel Tirona, abogadong Magdalo, at malakas na tinutulan ang halalan. Sabi niya, hindi karapat-dapat si Bonifacio sa posisyon dahil walang sapat na edukasyon at pinag-aralang abogasiya.
Iminungkahi niya si Jose del Rosario sa lugar ng Supremo.
Ang Ama ng Katipunan—ang nagsindi ng apoy ng himagsikan—ay hinamak sa harap ng kanyang mga kapwa rebolusyonaryo.
Hinugot ni Bonifacio ang kanyang baril. Halos pinaputukan si Tirona. Pinigilan siya. Pagkatapos, malakas niyang inihayag:
"Bilang Supremo ng Katipunan, idineklara kong WALANG BISA ang lahat ng inihalal sa pulong na ito!"
Ngunit huli na. Ang pagkakahati ng Magdalo at Magdiwang—na isinilang sa Cavite, lumaki sa inggit, at namatay sa pulitika—ay nagdala kay Bonifacio sa Limbon, Indang noong Abril 27, 1897.
Doon siya hinuli ng mga sundalong Magdalo. Doon napatay ang kanyang kapatid na si Ciriaco. At sa Mayo 10, 1897, sa bundok ng Maragondon, binaril ang Supremo ng kapwa Pilipino.
Ang kamay na nag-utos? Pilipino. Ang bala? Pilipino. Ang dugo? Pilipino.
Habang tumatagal, mas nangingibabaw ang pulitika at ambisyon kaysa sa iisang layunin laban sa Kastila.
At nang dalawang kapatid ang magtagisan sa iisang tahanan, hindi ang Kastila ang nanalo. Sarili nilang dugo ang natapon.
Ang pinakamalalim na sugat sa kasaysayan natin ay hindi mula sa kaaway—kundi mula sa kapwa Pilipinong hindi marunong magkaisa.
i-like, i-share, at i-follow ang Pinas Unlmtd.
Sa bawat panonood mo, binibigyang-buhay natin muli ang kanilang alaala. Kapatid, huwag nating ulitin ang kasaysayan. Magkaisa tayo ngayon, dahil iisa lang ang Pilipinas.
________________________________________
📚 Mga Pangunahing Sanggunian:
• Acta de Tejeros at Naik Military Agreement (primary documents)
• Santiago Álvarez memoirs, "The Katipunan and the Revolution"
• Artemio Ricarte, "Apuntes Historicos"
• Emilio Aguinaldo, "Mga Gunita ng Himagsikan" (1964)
• Wikipedia entries on Magdalo, Magdiwang, Mariano Álvarez, Battle of Noveleta