20/08/2026
Wikaalaman๐ก: ๐๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐๐ผ ๐ผ ๐๐ป๐ถ๐๐ฎ๐๐๐ผ? ๐ค
Sa pormal na pagsulat, akademikong pananaliksik, at opisyal na komunikasyon, isa sa mga madalas na kinatitisuran sa morpolohiya at gramatikang Filipino ay ang wastong pagpili sa pagitan ng mga pandiwang "๐๐ป๐ถ๐๐ฎ๐๐๐ผ" at "๐๐๐ถ๐ป๐ฎ๐๐๐ผ". Bagaman sa karaniwang pakikipagtalastasan ay tila nagkakapalitan ang dalawa nang walang lilitaw na alinlangan sa kahulugan. Subalit binibigyang-diin sa balarila ng Wikang Filipino na may tiyak, maayos, at siyentipikong tuntunin sa paglalapi na nagtatakda kung alin ang higit na tumpak at pormal.
Upang maunawaan ang mekanismo sa likod nito, kailangang suriin ang estruktura ng salita sa pamamagitan ng morpolohikong pag-a-analisa:
๐๐ป๐ด ๐ฃ๐ฎ๐๐ฎ๐๐ฎ๐ ๐ฎ๐ ๐ฆ๐ฎ๐น๐ถ๐๐ฎ๐ป๐ด-๐จ๐ด๐ฎ๐:
Ang salitang-ugat ng kilos ay "๐ฌ๐๐จ๐ฉ๐ค". Upang mabuo ang anyong pawatas (๐ช๐ฏ๐ง๐ช๐ฏ๐ช๐ต๐ช๐ท๐ฆ) na nagpapahayag ng pag-aayos o pagtutuwid ng isang bagay para sa iba, ikinakabit ang unlaping ๐ช-. Kaya ang nagiging pawatas nito ay "๐๐๐ผ๐๐๐" (๐ช- + ๐ธ๐ข๐ด๐ต๐ฐ).
๐๐ป๐ด ๐ง๐๐ป๐๐๐ป๐ถ๐ป ๐๐ฎ ๐ฃ๐ฎ๐ด๐ฏ๐๐ผ ๐ป๐ด ๐๐๐ฝ๐ฒ๐ธ๐๐ผ๐ป๐ด ๐ก๐ฎ๐ด๐ฎ๐ป๐ฎ๐ฝ (๐๐๐จ๐ฉ ๐๐๐ฃ๐จ๐):
Ayon sa Balarila ng Wikang Pambansa at sa KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat, kapag ang isang pandiwa ay nagsisimula sa unlaping ๐ช- at ang salitang-ugat ay nagsisimula sa isang katinig (tulad ng katinig na /๐ธ/ sa salitang wasto), ang panlapi para sa aspektong naganap na ay ang gitlaping -๐ช๐ฏ-.
๐๐ป๐ด ๐ฆ๐ถ๐๐ฒ๐ป๐๐ถ๐ฝ๐ถ๐ธ๐ผ๐ป๐ด ๐ฃ๐ฟ๐ผ๐๐ฒ๐๐ผ ๐ป๐ด ๐ฃ๐ฎ๐ด๐ฝ๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐๐ผ๐ธ ๐ป๐ด ๐๐ถ๐๐น๐ฎ๐ฝ๐ถ (๐๐ฃ๐๐๐ญ๐๐ฉ๐๐ค๐ฃ):
Sa halip na maglagay ng bagong unlapi sa unahan, ang gitlaping -๐ช๐ฏ- ay isinisingit sa pagitan ng unlaping ๐ช- at ng unang katinig ng salitang-ugat:
๐ฃ๐ผ๐ฟ๐บ๐๐น๐ฎ: Unlaping ๐ช- + Gitlaping -๐ช๐ฏ- + Salitang-ugat na wasto = ๐๐๐๐๐ผ๐๐๐
๐๐ฎ๐ธ๐ถ๐ ๐ ๐ฎ๐น๐ถ ๐ผ ๐๐ฎ๐ฝ๐ฎ๐ ๐๐๐ฎ๐๐ฎ๐ป ๐ฎ๐ป๐ด "๐๐ก๐๐ช๐๐ฆ๐ง๐ข"?
Ang anyong "๐๐ฃ๐๐ฌ๐๐จ๐ฉ๐ค" ay nagmula sa tinatawag sa lingguwistika na analohikal na paghahambing (๐ข๐ฏ๐ข๐ญ๐ฐ๐จ๐ช๐ค๐ข๐ญ ๐ญ๐ฆ๐ท๐ฆ๐ญ๐ญ๐ช๐ฏ๐จ)โkung saan ang maling pag-aakala ng nagsasalita na ang unlapi ng pandiwa ay ang tambalang unlaping ๐ช๐ฏ๐ช- (tulad sa mga salitang iniabot, inihanda, o inihain kung saan ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig o natatanging katinig). Subalit kapag ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig na /๐ธ/ tulad ng wasto, hindi nagiging ๐ช๐ฏ๐ช- ang unlapi. Ang paggamit ng "Iniwasto" ay nagdudulot ng paulit-ulit o labis na paglalapi sa mga salitang-ugat.
Sa pamamagitan ng masusing pag-unawa sa mga tuntuning ito sa paglalapi at morpolohiya, maiiwasan natin ang maling paggamit ng mga kataga at mapananatili natin ang kaayusan, estandardisasyon, at pormalidad ng ating wika sa akademikong larangan.
๐ฆ๐๐ก๐๐๐จ๐ก๐๐๐ก:
๐ Komisyon sa Wikang Filipino. (2014). KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat. Komisyon sa Wikang Filipino.
๐ Santiago, A. O., & Tiangco, N. G. (2003). Makabagong Balarilang Filipino. Rex Book Store.
๐ Santos, L. K. (1939). Balarila ng Wikang Pambansa. Surian ng Wikang Pambansa.
--
Lagi't lagi para sa ๐ช๐๐๐, ๐ค
Lagi't lagi para sa ๐๐๐ก๐ฆ๐. ๐ต๐ญ
CttoSorSu
