Ncs-Supreme Elementary Learner Government

#𝑵𝒈𝒂𝒚𝒐𝒏𝒈𝑨𝒓𝒂𝒘𝑺𝒂𝑲𝒂𝒔𝒂𝒚𝒔𝒂𝒚𝒂𝒏, 𝗣𝗲𝗯𝗿𝗲𝗿𝗼 𝟭𝟳, 𝟭𝟴𝟳𝟮
𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗕𝗜𝗧𝗔𝗬 𝗦𝗔 𝗧𝗔𝗧𝗟𝗢𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗥𝗜𝗡𝗚 𝗠𝗔𝗥𝗧𝗜𝗥 𝗦𝗔 𝗕𝗔𝗚𝗨𝗠𝗕𝗔𝗬𝗔𝗡

​Ang pagkakaaresto kina Padre Mariano Gomez, Jose Burgos, at Jacinto Zamora ay nag-ugat sa Pag-aalsa sa Cavite noong Enero 20, 1872, kung saan ginamit ng mga prayleng Kastila ang rebelyon bilang pagkakataon upang idawit ang mga paring sekular na humihingi ng sekularisasyon. Ayon sa historiyador na si Teodoro Agoncillo, ang tanging matibay na "ebidensyang" ginamit laban kay Padre Zamora ay isang nakuhang liham na may katagang "bullets and gunpowder," na sa katunayan ay mga terminong ginagamit lamang sa sugal na pangingge ngunit binigyang-kahulugan ng mga Kastila bilang plano ng sedisyon. Dahil sa mga palsipikadong paratang na ito, hinatulan sila ng kamatayan sa pamamagitan ng garote upang patahimikin ang lumalakas na tinig ng mga Pilipino sa loob ng Simbahan.

​Madaling-araw ng Pebrero 17, 1872, sa loob ng Fort Santiago, binalot ng matinding tensyon ang selda ng mga akusado bago ang nakatakdang bitay. Sa mga oras bago ang ika-7:00 ng umaga, idinaos ang seremonya ng degradasyon kung saan tinangkang hubaran sila ng kanilang katayuan bilang pari, ngunit tumanggi si Arsobispo Gregorio Meliton Martinez na gawin ito dahil sa paniniwalang inosente ang tatlo. Sa halip na lumabas na mga kriminal, lumabas sila sa kuta na suot pa rin ang kanilang itim na abito, habang ayon kay Father John Schumacher, ang mga kampana ng simbahan sa buong Maynila ay pinatunog bilang isang tahimik ngunit matapang na pagkilala sa kanilang pagkapari at pagpapakita ng pakikiramay ng Simbahan.

​Eksaktong ika-7:00 ng umaga nang magsimulang umusad ang prusisyon ng kamatayan patungong Bagumbayan sa ilalim ng mahigpit na pagbabantay ng mga guwardiya sibil. Sa gitna ng libu-libong Pilipinong nagtipon, naroon ang isang batang mag-aaral na si Paciano Rizal, na ayon kay Leon Ma. Guerrero ay nasaksihan ang bawat sandali ng kalupitan dahil sa kanyang malapit na ugnayan kay Padre Burgos bilang paboritong estudyante. Ang trauma at galit na naramdaman ni Paciano sa oras na iyon ang naging dahilan ng kanyang paghinto sa pag-aaral, at ang sakit na ito ang unang binhi ng nasyonalismo na kalaunan ay ipapasa niya sa kanyang nakababatang kapatid na si Jose Rizal.

​Sa pag-akyat sa entablado, unang isinalang sa mekanismo ng garote ang 73-taong gulang na si Padre Mariano Gomez, na nagpakita ng katatagan at nagwikang walang dahon ang gumagalaw nang hindi ayon sa utos ng Diyos. Ang garote ay isang bakal na kuwelyo na isinusakal sa leeg ng biktima sa pamamagitan ng pag-ikot ng isang malaking turnilyo sa likod ng upuan hanggang sa mabali ang gulugod o maputol ang hininga. Sumunod na isinalang si Padre Jacinto Zamora, na sa gitna ng matinding trauma mula sa pagkabilanggo ay nawala na sa sariling kaisipan at wala nang nasabi hanggang sa tuluyang higpitan ang bakal sa kanyang leeg sa harap ng nagngitngit na madla.

​Huling isinalang ang pinakabatang si Padre Jose Burgos, na sa matinding emosyon ay sumigaw at nagtanong kung anong kasalanan ang kanyang nagawa upang mamatay nang ganoon kabilis. Isang mahalagang trivia mula kay Dr. Resil Mojares ang nagsasabing bago isagawa ang bitay, lumuhod ang berdugong Pilipino sa harap ni Burgos upang humingi ng tawad sa kanyang gagawin, at pinatawad siya ng pari sa gitna ng pagtangis ng mga nakasaksi. Sa huling pagkakataon, binasbasan ni Burgos ang mga Pilipinong nakaluhod sa paligid bago tuluyang malagutan ng hininga sa ilalim ng malupit na mekanismo ng kamatayan na naging mitsa ng damdaming makabansa.

​Matapos ang pagbitay, ang mga labi ng tatlong martir ay agad na dinala sa Sementeryo ng Paco upang ilibing sa iisang hukay na walang anumang marka o krus upang maiwasan ang paggawa ng dambana para sa kanila. Gayunpaman, ang kanilang "lihim" na libingan ay hindi nabaon sa limot dahil ang kanilang sakripisyo ay nagsilbing inspirasyon kay Jose Rizal upang ialay ang kanyang nobelang El Filibusterismo sa kanilang alaala. Ang dugo ng Gomburza na dumanak sa Bagumbayan noong umagang iyon ang naging pundasyon ng pagkakaisa ng mga Pilipino, na kalaunan ay humantong sa ganap na himagsikan laban sa mahigit tatlong daang taong pananakop ng Espanya.

​Mga Sanggunian:
​Agoncillo, Teodoro A., History of the Filipino People, Garotech Publishing, 1990.

​Guerrero, Leon Ma., The First Filipino: A Biography of Jose Rizal, National Historical Commission of the Philippines, 1963.

​Schumacher, John N., The Propaganda Movement, 1880-1895: The Creators of a Filipino Consciousness, the Makers of Revolution, Ateneo de Manila University Press, 1997.

​Mojares, Resil B., Brains of the Nation: Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the Production of Modern Knowledge in the Philippines, Ateneo de Manila University Press, 2006.

Photo: Courtesy of Esquire Philippines

🅦🅘🅚🅐🅝🅖 🅚ó🅟🅞🅝🅖-🅚ó🅟🅞🅝🅖
ni Virgilio S. Almario

𝗕𝗨𝗞𝗢𝗗 𝗦𝗔 𝗕𝗔𝗡𝗚𝗞𝗔̂ 𝗔𝗧 𝗕𝗔𝗥𝗢́𝗧𝗢

ISANG KATANGIAN NG ating mga ninuno ay ang bihasang paglalakbay-dagat. Sinasabing kumalat ang lahi nating Autronesian hanggang Africa at mga isla sa Karagatang Pacifico dahil mahusay tayong maglayag at may mga sasakyang-dagat táyong matibay. Pero tanungin mo ang Pinoy ngayon: Ano ang sasakyang-dagat na likha ng ating mga ninuno? Kung Tagalog, isasagot 𝗯𝗮𝗻𝗴𝗸𝗮̂. Kung Bisaya, isasagot 𝗯𝗮𝗿𝗼́𝘁𝗼. Ni hindi alám ng marami ang kaibhan ng bangkâng may katig at layag sa walâ. May edukado namang barkó at bapór lang ang alám.

Sa bokabularyo nina Noceda at Sanlucar (1754) may ganitong dalít:

𝗟𝘂𝗻𝗱𝗮́𝘆 kong aanod-anod
Pinihaw ng balaklaot
Kayâ lamang napanolot
Nang humihip yaring timog.

Halimbawa itong tula para sa “lundáy” na ayon sa bokabularyo ay isang maliit na sasakyang-dagat. Ang totoo, ito ang pinakamaliit na bangkâ. Sa 𝗡𝗼𝗹𝗶, lundáy ang sinakyan nina Elias at Ibarra para tumakas patungo sa lawà. Inilarawan ito ni Rizal, “Isang manipis at makitid na lunday ang bangka,waring hindi lumulutang kundi gumuguhit sa ibabaw ng tubig.” Sa isang salin sa Ingles, tinawag itong 𝗰𝗮𝗻𝗼𝗲. Na hindi maayos. Dahil kahit kapuwa maliit at makitid ang lundáy at kanú, may naiibáng yari at anyo ang kanú. Patulís ang magkabilâng dulo ng kanú sa Kanluran, samantálang tila may arko ang dulong unahan ang kanú ng mga American Indian. Maliit din ang 𝘁𝘀𝗶𝗻𝗮𝗿𝗲́𝗻 ng Ivatan, ngunit pabilog ang hugis ng katawan upang manimbang sa malakas na alon sa Batanes. Ang 𝗯𝗶́𝗻𝘁𝗮 o vínta ay bangka sa Zamboanga at bantog sa makulay na layag.

Mas malaki ang 𝗯𝗶𝗿𝗮́𝘆. May sapad itong lunas at may timon, at pinakikilos ng mga mananagwan. Pampasahero ang 𝗽𝗮𝗿𝗮́𝘄, kayâ may katig at layag, at nagtatawid noon ng mga táo sa Lawà ng Bai, Laguna. Kilala naman sa bilis ang 𝗸𝘂𝗺𝗽𝗶́𝘁 na sasakyang pampasahero ng mga Tausug.

Ang 𝗯𝗼́𝘁𝗲, 𝗯𝗮𝘁𝗲́𝗹, 𝗮𝘁 𝗸𝗮́𝘀𝗸𝗼 ay mga sasakyang pangkargada at katulad ng lántsa ay likha ng mga Español. Ang 𝗽𝗮𝗹𝘂𝘄𝗮́ ay pampasaherong bangkâ sa Batanes at mula sa pampatrulyang 𝗳𝗮𝗹𝘂𝗮 noong panahon ng Español.

Malakí ang 𝗯𝗮𝗹𝗮𝗻𝗴𝗮́𝘆, kasiya ang isang malakíng pamilya at mga alagad, gaya ng nahukay sa Butuan. Kayâ noon ay tinatawag na 𝗯𝗮𝗹𝗮𝗻𝗴𝗮́𝘆 (pinagmulan ng 𝗯𝗮𝗿𝗮𝗻𝗴𝗮́𝘆 o nayon ngayon) ang isang komunidad, na posibleng sakay ng gayong sasakyang-dagat nang dumating sa Filipinas.

Sa retrato ko lang nakikita ang 𝗸𝗮𝗿𝗮𝗸𝗼́𝘄𝗮. Ngunit pinakamalakí ito sa mga katutubong sasakyang-dagat natin, may dalawang palapag, at káyang magsakay ng maraming mandirigma at mga tagagaod. Sinasabing ginagámit ito sa mga pangayaw at pakikidigma. Higit na mahalagang malaman pa natin ang mga sasakyan para sa tubigan ng ating mga ninuno para totoong maipagparangalan natin. Ang totoo, dapat na may malakíng espasyo ito sa ating pambansang museo ng kasaysayan at antropolohiya.

Ferndale Homes
22 Disyembre 2025

🅦🅘🅚🅐🅝🅖 🅚ó🅟🅞🅝🅖-🅚ó🅟🅞🅝🅖
ni Virgilio S. Almario

𝗠𝗔𝗬 𝗙𝗜𝗟𝗜𝗣𝗜𝗡𝗢 𝗡𝗔 𝗕𝗔𝗚𝗢 𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗜𝗟𝗜𝗣𝗜𝗡𝗢

ANG SALIKSIK KONG ito ay para sa mga g**o na naniniwalang lehitimo ang pagsulat ng “Pilipino” para tukuyin ang mga táo at kultura sa Philippines at sa gayon ay isang “panggugulo” ang ginagawa ng tulad kong isinusulat ang “Filipino” sapagkat isang produkto ng Tagalismo ang “Pilipino.” Ibig kong ibigay sa saliksik at siyasat ni William Henry Scott sa kaniyang librong Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture
and Society (ADMU Press, 1994). Sa kaniyang introduksiyon sa naturang importanteng kasaysayan, nag-ukol siya ng ulat tungkol sa “Filipino” at ibig kong isalin para sa mga g**o na mas nananalig sa dikta ng Surian ng Wikang Pambansa. Sabi ni W.H. Scott:

“Noong 1542 at makarating sa Philippines ang komandante ng ekspedisyong Español na si Ruy Lopez de Villalobos, pinangalanan niyang 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗮𝘀 ang mga isla ng Leyte at Samar sa karangalan ng kabataang prinsipe na magiging si Haring Felipe II, at nagmula dito ang pagtawag sa kolonya na 𝗟𝗮𝘀 𝗜𝘀𝗹𝗮𝘀 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗮𝘀. Tinawag na 𝗜𝗻𝗱𝗶𝗼 ng mga Español ang mga katutubo sa artsipelago, at nadagdagan ang bantog na pagkakamalî na Christopher Columbus noong nag-akalang nakarating siya sa Oryente—ibig sabihin, ang mga India o Indies—nang dumaong siyá sa Caribbean. Pero kapag kailangang ihiwalay ang mga Indio sa Philippines sa mga Indio o Indian sa America, tinatawag silang 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗼𝘀. Kayâ may kabanata ang 1604 Relacion ni Pedro Chirino hinggil sa ‘Ang Pagkain at Terminolohiya ng Paggalang at Wastong Asal ng mga Filipino’ (Chirino, 1604, 38) at ibinuhos ni Juan Francisco de San Antonio ang isang kabanata ng kaniyang 1738 𝗖𝗿𝗼𝗻𝗶𝗰𝗮𝘀 sa ‘Mga Letra, Lengguwahe, at Paggalang ng mga Philipino.’ (San Antonio 1738, 140), samantálang ipinaglaban ni Francisco Antolin noong 1789 na ‘ang sinaunang yaman ng mga Philipino ay katulad na katulad ng katangian ng mga Igorot sa kasalukuyan’ (Antolin 1789, 279). Sa maikling salitâ, ang mga tao sa Philippines ay tinatawag na mga 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗼 kapag iniuugnay sa kanilang sariling kultura—o, sa ibang salita, bago sila naging mga Indio.

“Noong ika-19 na siglo, ang mga Español na isinilang sa kolonya sa sinimulang tawaging 𝗘𝘀𝗽𝗮𝗻̃𝗼𝗹𝗲𝘀 𝗳𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗼𝘀 para ihiwalay sila sa mga Español na ipinanganak sa España, isang designasyon na lohikong paikliin sa 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗼𝘀 kapag tinutukoy ang mga Español. Gayunman, malimit na isinasamâ ng loob ng mga Español na ipinanganak sa Philippines ang pagtawag sa kanilang Filipinos ng mga𝗽𝗲𝗻𝗶𝗻𝘀𝘂𝗹𝗮𝗿𝗲𝘀, at higit na nais ang tawag na 𝗵𝗶𝗷𝗼𝘀 𝗱𝗲𝗹 𝗽𝗮𝗶𝘀—mga anak ng bayan. Sa kalkula ni Sinibaldo de Mas (1843, 138) ng populasyon noong 1842 ay hinati niya ang mga Español at Filipino sa ganitong kategorya—Filipinos (Indios), Españoles Filipinos, at Españoles Europeos. Isang siglo bago ito, ipinirma ni Francisco Suarez ang sarili na “𝗜𝗻𝗱𝗶𝗼 𝗙𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗼” noong likhain niya ang retrato ni Felipe V para sa 1743 𝗖𝘂𝗿𝘀𝘂𝘀 𝗝𝘂𝗿𝗶𝘀 𝗖𝗮𝗻𝗼𝗻𝗶𝗰𝗶 (frontispiece) ni Pedro Murillo Velarde. . . Gaya ng pagturan ni Jose Rizal (1887, 111) sa komunidad mulang Philippines na nása Madrid, ‘Creoles, Mestizos, at Malays, sa simpleng salita, tinatawag natin ang ating sarili na Filipinos.’”

Ipinagpatuloy naman diumano ng mga Americano ang tawag na “Filipino” sa mga mamamayan ng Philippines. Kayâ sa batas internasyonal ang Isang citizen ng Republic of the Philippines ay ”Filipino.” So, mga kababayan, sino ang umimbento ng “Pilipino” nitong nakaraang siglo? Ang mga Tagalista, at ang lider ng Surian nitong 1950 at kailangan nila ang tawag sa Wikang Pambansa. At kailangang ituwid ang naturang pagkakamalî.

Ferndale Homes
3Enero 2025

FEAST OF THE MOST HOLY FACE OF JESUS

The Feast of the Holy Face of Jesus, observed on Shrove Tuesday before Lent, invites the faithful to contemplate Christ’s suffering and love revealed in His sacred countenance. This devotion calls believers to console the Heart of Jesus, make reparation for sin and blasphemy, and prepare their hearts for deeper conversion. Gazing upon His Holy Face, we encounter mercy, humility, and the saving love that restores the image of God within us.

Let us pray:

O Lord Jesus Christ, in presenting ourselves before Your adorable Face, to ask of You the graces of which we stand most in need, we beseech You, above all, to give us that interior disposition of never refusing at any time to do what You require of us by Your holy commandments and Your Divine inspirations.

O good Jesus, Who has said: “Ask and you shall receive, seek and you shall find, knock and it shall be opened to you,” give us, O Lord, that faith which obtains all, or supply in us what may be deficient.

Grant us, by the pure effect of Your charity and for Your eternal glory, the graces which we need and which we look for from Your infinite mercy, particularly: (Here mention the favor you desire) … Amen.

Most Holy Face of Jesus, have mercy on us!