20/08/2026
𝗗𝗮𝗹𝘂𝗺𝗮𝘁𝗞𝗻𝗼𝘄𝘀💡: 𝗜𝘄𝗶𝗻𝗮𝘀𝘁𝗼 𝗼 𝗜𝗻𝗶𝘄𝗮𝘀𝘁𝗼? 🤔
Sa pormal na pagsulat, akademikong pananaliksik, at opisyal na komunikasyon, isa sa mga madalas na kinatitisuran sa morpolohiya at gramatikang Filipino ay ang wastong pagpili sa pagitan ng mga pandiwang "𝗜𝗻𝗶𝘄𝗮𝘀𝘁𝗼" at "𝗜𝘄𝗶𝗻𝗮𝘀𝘁𝗼". Bagaman sa karaniwang pakikipagtalastasan ay tila nagkakapalitan ang dalawa nang walang lilitaw na alinlangan sa kahulugan. Subalit binibigyang-diin sa balarila ng Wikang Filipino na may tiyak, maayos, at siyentipikong tuntunin sa paglalapi na nagtatakda kung alin ang higit na tumpak at pormal.
Upang maunawaan ang mekanismo sa likod nito, kailangang suriin ang estruktura ng salita sa pamamagitan ng morpolohikong pag-a-analisa:
𝗔𝗻𝗴 𝗣𝗮𝘄𝗮𝘁𝗮𝘀 𝗮𝘁 𝗦𝗮𝗹𝗶𝘁𝗮𝗻𝗴-𝗨𝗴𝗮𝘁:
Ang salitang-ugat ng kilos ay "𝙬𝙖𝙨𝙩𝙤". Upang mabuo ang anyong pawatas (𝘪𝘯𝘧𝘪𝘯𝘪𝘵𝘪𝘷𝘦) na nagpapahayag ng pag-aayos o pagtutuwid ng isang bagay para sa iba, ikinakabit ang unlaping 𝘪-. Kaya ang nagiging pawatas nito ay "𝙄𝙒𝘼𝙎𝙏𝙊" (𝘪- + 𝘸𝘢𝘴𝘵𝘰).
𝗔𝗻𝗴 𝗧𝘂𝗻𝘁𝘂𝗻𝗶𝗻 𝘀𝗮 𝗣𝗮𝗴𝗯𝘂𝗼 𝗻𝗴 𝗔𝘀𝗽𝗲𝗸𝘁𝗼𝗻𝗴 𝗡𝗮𝗴𝗮𝗻𝗮𝗽 (𝙋𝙖𝙨𝙩 𝙏𝙚𝙣𝙨𝙚):
Ayon sa Balarila ng Wikang Pambansa at sa KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat, kapag ang isang pandiwa ay nagsisimula sa unlaping 𝘪- at ang salitang-ugat ay nagsisimula sa isang katinig (tulad ng katinig na /𝘸/ sa salitang wasto), ang panlapi para sa aspektong naganap na ay ang gitlaping -𝘪𝘯-.
𝗔𝗻𝗴 𝗦𝗶𝘆𝗲𝗻𝘁𝗶𝗽𝗶𝗸𝗼𝗻𝗴 𝗣𝗿𝗼𝘀𝗲𝘀𝗼 𝗻𝗴 𝗣𝗮𝗴𝗽𝗮𝗽𝗮𝘀𝗼𝗸 𝗻𝗴 𝗚𝗶𝘁𝗹𝗮𝗽𝗶 (𝙄𝙣𝙛𝙞𝙭𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣):
Sa halip na maglagay ng bagong unlapi sa unahan, ang gitlaping -𝘪𝘯- ay isinisingit sa pagitan ng unlaping 𝘪- at ng unang katinig ng salitang-ugat:
𝗣𝗼𝗿𝗺𝘂𝗹𝗮: Unlaping 𝘪- + Gitlaping -𝘪𝘯- + Salitang-ugat na wasto = 𝙄𝙒𝙄𝙉𝘼𝙎𝙏𝙊
𝗕𝗮𝗸𝗶𝘁 𝗠𝗮𝗹𝗶 𝗼 𝗗𝗮𝗽𝗮𝘁 𝗜𝘄𝗮𝘀𝗮𝗻 𝗮𝗻𝗴 "𝗜𝗡𝗜𝗪𝗔𝗦𝗧𝗢"?
Ang anyong "𝙄𝙣𝙞𝙬𝙖𝙨𝙩𝙤" ay nagmula sa tinatawag sa lingguwistika na analohikal na paghahambing (𝘢𝘯𝘢𝘭𝘰𝘨𝘪𝘤𝘢𝘭 𝘭𝘦𝘷𝘦𝘭𝘭𝘪𝘯𝘨)—kung saan ang maling pag-aakala ng nagsasalita na ang unlapi ng pandiwa ay ang tambalang unlaping 𝘪𝘯𝘪- (tulad sa mga salitang iniabot, inihanda, o inihain kung saan ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig o natatanging katinig). Subalit kapag ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig na /𝘸/ tulad ng wasto, hindi nagiging 𝘪𝘯𝘪- ang unlapi. Ang paggamit ng "Iniwasto" ay nagdudulot ng paulit-ulit o labis na paglalapi sa mga salitang-ugat.
Sa pamamagitan ng masusing pag-unawa sa mga tuntuning ito sa paglalapi at morpolohiya, maiiwasan natin ang maling paggamit ng mga kataga at mapananatili natin ang kaayusan, estandardisasyon, at pormalidad ng ating wika sa akademikong larangan.
𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:
🔗 Komisyon sa Wikang Filipino. (2014). KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat. Komisyon sa Wikang Filipino.
🔗 Santiago, A. O., & Tiangco, N. G. (2003). Makabagong Balarilang Filipino. Rex Book Store.
🔗 Santos, L. K. (1939). Balarila ng Wikang Pambansa. Surian ng Wikang Pambansa.
--
Lagi't lagi para sa 𝗪𝗜𝗞𝗔, 🤝
Lagi't lagi para sa 𝗕𝗔𝗡𝗦𝗔. 🇵🇭
