31/08/2026
๐๐๐๐๐๐๐๐ | ๐๐๐ญ๐ข๐จ๐ง๐๐ฅ ๐๐๐ซ๐จ๐๐ฌ ๐๐๐ฒ
๐๐๐ง๐ค
Aga sa plaza, nakatindog ako sa irarom kan lumaon na rebulto ni Rizal na sa lawig kan panahon tinakluban na nin lumot asin ginibo nang arinola kan mga sarampati. Sa atubangan kaini, saro-sarong nag-arabot an mga kagalang-galang na opisyales lunad kan mga nagkikintaban nindang mga awto. Dara ninda an darakula asin marahal na korona nin burakโmas mahal pa gayod sa entero kan kikakan kan tulong pobreng pamilya sa laog nin sarong bulan.
Aldaw kan mga Bayani ngunyan. Mapuon na an naandan tang drama.
Pagsakat sa entablado, saro-sarong kinapotan an mikropono. Garo pigpi-piga an saindang mga mata nganing magturo an luha, sabay taram kan mga paborito nindang linya dapit sa "sakripisyo," "dugo," asin "katalingkasan."
Ay, kanigoan na onra! Hilinga man daw kun pano ta pinapahalagahan an kaligtasan na itinao kan mga nagadan na ini.
Saro ining talingkas na banwaan na ipinaglaban ninda nganing kita ngunyan magkaigwa nin sadiring boses; sarong boses na imbes na magtaram nin katotoohan, mas pilion na magbuga nin mga tataramon na kabaing an parong sa sarong nakabaak na imburnal. Nakapang-irhat isipon na an dugong nagbulos sa Bagumbayan, iyo palan an mabayad sa karapatan tang magin mga parakurahaw nin kabastusan. Talingkas na kitang mang-uyam na daing kagat-kagat na busal, asin urog sa gabos, talingkas kitang pumalakpak sa mga tawo na mismong minabakal kan satuyang dangog karibay an sarong ribong piso kada eleksyon. Kanigoan na pambihirang katalingkasan ining ipinamana sa sato.
Mantang padagos nindang pighahabpak an pan-uuto dapit sa kaisogan, nakua an sakuyang atensyon ni Tiyo Ambo, sarong gurang na paralinig sa plaza. Tulos-tulos siyang dinulok nin sarong bata-bata kan mayor na naka-itom na bado igwang kwelyo. Inagda an gurang na isulot an T-shirt kan saindang politiko, dungan an patagong pag-abot nin nakatuping limang-gatos na papel. "Tiyo, suoton mo na baya kaini, pampa-kape man sana, dangan maki-ugma ka na man digdi sa atubangan," siring kan lalaki.
Nagpundo sa pagwalis si Tiyo Ambo. Pinahid niya an hinang sa saiyang angog dangan matiwasay na hiniling an nakatukdong kwarta. Alagad, imbes na kua-on siring sa linalaoman kan kadaklan pag nakakahiling nin libreng grasya, dahan-dahan siyang nag-iling. Nguminisi siya nin sadit, asin itinalikod an payo, dangan padagos na ginuyod an saiyang magabat na walis-tingting parayo sa maribok asin putikon na entablado.
Diyan nanggad garo ako sinampal kan kaisipan kong namimibi sa mga bronseng bangkay. Huminampang ako sa rebolto asin napatangod: Kaipuhan man daw nanggad na maluho an saimong daghan kan bala o mabaak an payo mo sa ralaban nganing masabing saro kang bayani?
Kun iyan sana palan an sukulan kan onra, garo mas pasil pa nanggad an magadan. Orog na madali an pumikit, akuon an lanit nin bala, maglaog sa ataul, dangan bayaan an kinaban na padagos na raoton an sadiri kaini. An totoo, mas hararom, mas maribok, asin mas makulog an padagos na magmata aro-aldaw tanganing mabuhay.
An magmata sa kinaagahan asin pilion na dai mag-ayon sa maating koro kan kabastusan, dawa ika na sana an natatadang igwa nin modo sa kinaban na garo inoomaw pa an pagigin orag-oragon, iyo iyan an mas magabat na krus na papasanon. An pabalikwas na hiro, an pagsikwal sa kwartang madali sanang ibulsa pareho kan ginibo ni Tiyo Ambo, sarong maisog na paglangoy pasalungat sa bulos nin banwaang nalalamos na sa sadiri kaining kaatian. Bako ining nakakagadan sa hawak tulos-tulos, alagad inuubos kaini an saimong pasensya asin kalag. An tunay na pagkabayani, dai sana nahihiling sa huring-hinangos na inako nin mga gadan.
Iyo ini an totoong hiro.
Bako ining natatapos sa natuang dugo na nagtagdo sa daga; nagpupuon ini sa aro-aldaw na akto nin paglakaw na tanos an buko-buko dawa pa pirit kang pig-hihila pa-ibaba kan kaimbutan. Tinalikudan ko an atubangan kan monumento pati na an seremonyang pinapakarhay pa kan matatabang tataramon. Huli ta kaining aga, namidbidan ko na an tunay na buhay na bayaniโnagtutulod kan saiyang walis, maogmang nagsusuway sa bulos nin kaatian, asin padagos an saiyang matinampat na hiro sa irarom kan sirang kan bagong saldang.
Words by ๐๐ข๐๐ก๐ช๐ฌ๐ก๐ ๐๐๐ค๐จ๐๐ข, ๐๐ช๐ต๐ฆ๐ณ๐ข๐ณ๐บ ๐๐ฆ๐ค๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ ๐๐ฅ๐ช๐ต๐ฐ๐ณ
Graphics by ๐๐๐ง๐๐๐ฅ๐๐ก๐ ๐ญ๐ข๐ ๐๐๐๐ง๐, ๐๐ข๐บ๐ฐ๐ถ๐ต ๐ข๐ฏ๐ฅ ๐๐ฏ๐ญ๐ช๐ฏ๐ฆ ๐๐ฐ๐ฏ๐ต๐ฆ๐ฏ๐ต ๐๐ฅ๐ช๐ต๐ฐ๐ณ
๐๐ก๐ ๐
๐ฅ๐๐ซ๐
๐๐๐๐-๐๐๐๐
