21/09/2026
๐๐จ๐ก๐ ๐ฃ๐๐ก๐๐ง๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐ก๐ ๐ ๐๐ ๐ง๐๐ก๐๐ ๐ก๐ข๐ข๐ก, ๐ฆ๐๐ก๐ข ๐๐ก๐ ๐ ๐๐๐ฆ๐๐ฆ๐๐๐๐ง๐ ๐ก๐๐๐ฌ๐ข๐ก? | Official Statement of UPV CMSC on the 54th Martial Law Commemoration
Tuwing September 21, bumabalik tayo sa isang kabanata ng ating kasaysayan na hindi maaaring hayaang maging lumang kuwento na lamang. Limampuโt apat na taon matapos ang Martial Law, dala pa rin natin ang mga bakas ng panahong ang pagsasalita ay maaaring maging dahilan upang ikaw ay bantayan, habulin, ikulong, o tuluyang mawala. May mga tahanang naghintay ng mga anak na hindi na nakauwi. May mga pamilyang naiwan na may mga tanong na hindi nasagot. May mga pangalan na ngayon ay nababasa na lamang sa mga pahina ng kasaysayan.
Sa Iloilo at Panay, may mga estudyanteng hindi itinuring na hiwalay ang buhay sa loob ng campus sa mga nangyayari sa labas nito. Nag-organisa sila, nagdaos ng mga talakayan at teach-in, nakipag-ugnayan sa mga manggagawa at magsasaka, at dinala sa lansangan ang mga tanong na hindi kayang sagutin ng silid-aralan lamang. Noong 1970, nabuo ang Federation of Ilonggo Students at naging bahagi ng lumalawak na pagkilos ng kabataan sa Panay. Sa pagdating ng Martial Law, ang mga tinig na ito ay hinarap ng pag-aresto, panunupil, at pagkitil. Kasabay ng pagpatahimik sa mga tao, lumiit din ang mga lugar kung saan maaaring magsama-sama ang mga tao upang magsalita. Binuwag ang mga student council. Pinigilan ang mga organisasyon at pagtitipon. Pinaliit ang espasyo para sa malayang pamamahayag at talakayan.
At dito mahalagang tingnan kung ano ang mayroon tayo ngayon. May student council tayo. May mga organisasyong maaari nating salihan. May mga publication na maaaring magsulat at pumuna. May mga forum at assembly kung saan maaari tayong magtanong, makinig, hindi sumang-ayon, at magsabi na may mali. Maaari tayong magtipon dahil may problemang kailangang pag-usapan. Maaari tayong mag-organisa dahil may kailangang baguhin. Madali itong isipin bilang normal na bahagi ng buhay-estudyante. Pero ang kakayahang gawin ang mga bagay na ito ay hindi maliit na bagay at hindi rin ito basta dumating sa atin. Sa UP Visayas, mismong student council ay bahagi ng kasaysayan ng mga espasyong nawala at muling ipinaglaban. Nang alisin ang mga student council sa ilalim ng Martial Law, nag-organisa ang mga estudyante upang maibalik ang kanilang kinatawan at boses. Kaya ang student council na mayroon tayo ngayon ay hindi lamang isang opisina. Ang organisasyong maaari nating salihan ay hindi lamang extracurricular. Ang publication na maaari nating basahin at sulatan ay hindi lamang campus material. Ang forum na maaari nating puntahan ay hindi lamang event sa calendar.
Mga espasyo silang minsang nawala. Mga kalayaang minsang kailangang ipaglaban. At ngayon, tayo ang may pribilehiyong gamitin ang mga ito. May pribilehiyo tayong makapag-organisa nang hindi kailangang magsimula sa kawalan. May pribilehiyo tayong makapagpahayag nang may mga espasyong handang tumanggap ng ating tinig. May pribilehiyo tayong makapagtipon kasama ang ibang estudyante, bumuo ng paninindigan, at kumilos bilang isang komunidad.
Ngunit ang pribilehiyo ay hindi nangangahulugang permanente ito. Maaaring magsimula ang pagkawala nito sa maliliit na bagay: isang estudyanteng piniling huwag magsalita dahil baka ma-label; isang organisasyong nagdalawang-isip bago maglabas ng pahayag; isang publication na nagtanong kung ligtas pa bang magsulat nang kritikal; isang forum na hindi na itinuloy dahil mas madaling manahimik kaysa harapin ang maaaring mangyari pagkatapos.
Hindi kailangang may magsara ng pinto upang lumiit ang isang demokratikong espasyo. Minsan, sapat nang iparamdam sa mga tao na mas ligtas kung hindi nila gagamitin ang espasyong iyon. At may mga dahilan para seryosohin ito ngayon. Sa 2025 National Inquiry on Red-Tagging, sinabi ng Commission on Human Rights na nagpapatuloy ang red-tagging at may epekto ito sa buhay, kalayaan, seguridad, pagpapahayag, pag-oorganisa, at due process. Kabilang sa mga sektor na natukoy na apektado ang mga estudyante, g**o, mamamahayag, manggagawa, magsasaka, Indigenous Peoples, at community organizers. Binibigyang-diin din ng CHR ang epekto nito sa civic space at demokratikong pakikilahok.
Hindi kailangang maging kapareho ng Martial Law ang kasalukuyan bago natin seryosohin ang mga ganitong panganib. Ang mahalaga ay makita natin kung ano ang nakataya: ang kakayahan ng isang estudyante na magsalita nang hindi natatakot, ang kakayahan ng isang organisasyon na magtipon nang hindi pinagbabantaan, at ang kakayahan ng isang komunidad na magtanong at hindi agad patahimikin. Dahil ang kalayaan ay hindi lamang nasusukat sa kung pinapayagan tayong magsalita. Nasusukat din ito sa kung nararamdaman nating ligtas tayong magsalita.
Patuloy na naninindigan ang College of Management Student Council para sa isang pamantasang may puwang para sa malayang pag-iisip, pagpapahayag, pag-oorganisa, at pagkilos. Naninindigan kami laban sa red-tagging, intimidation, harassment, censorship, at iba pang anyo ng panunupil na naglalagay sa mga estudyante at organisasyon sa panganib dahil sa kanilang mga salita, paninindigan, at pakikilahok sa mga usaping panlipunan.
Ang pag-alala sa Martial Law, kung gayon, ay hindi lamang paglingon sa mga taong pinatahimik. Ito rin ay pagkilala sa kalayaang ipinasa sa atin, ang kalayaang magtanong, magtipon, magsalita, mag-organisa, at tumindig. At ang isang pribilehiyong minana ay may kaakibat na pananagutan. Hindi natin kailangang hintaying mawala ang isang espasyo bago natin mapagtantong mahalaga pala ito. Hindi natin kailangang hintaying patahimikin ang isang tinig bago natin maramdaman kung gaano kahalaga ang magsalita. May mga nauna nang nagbukas ng pinto. Ngayon, nasa atin ang pagkakataong panatilihin itong bukas. Sa bawat estudyanteng nagtatanong. Sa bawat organisasyong nagtitipon. Sa bawat publication na nagsusulat. Sa bawat forum na nagbibigay ng puwang para sa pagtutol. Sa bawat taong pinipiling makialam kaysa manahimik.
Kung pinatahimik ang mga tinig noon, sino ang magsasalita ngayon?
๐๐๐ฎ๐ค.
DEFEND ACAD FREEDOM!
DEFEND PRESS FREEDOM!
NEVER AGAIN. NEVER FORGET.
NEVER AGAIN TO MARTIAL LAW!
