02/02/2026
Sa sulod sa Iligan Central School, anaa ang usa ka karaang kanyon nga halos malabyan ra sa kadaghanan—apan kini usa sa pipila na lang ka konkretong pahinumdom sa presensyang militar sa Espanya sa Iligan.
Gikan pa sa ika-17 hangtod ika-19 nga siglo (1600s–1800s), ang Iligan usa ka estratehikong dapit sa amihanang Mindanao. Sa 1832, opisyal nga gitukod ang Iligan isip pueblo, ug sa maong panahon, ang mga kanyon sama niini gigamit sa pagpanalipod sa poblacion, pantalan, ug mga administratibong sentro batok sa pag-atake ug kagubot.
Kini mao ang parehas nga mga armas nga kaniadto nagbantay sa entrada sa maong lugar—usa ka ehemplo sa gahum ug kontrol sa kolonyal nga rehimen sa Espanya. Dili kini dekorasyon; kini mga sandata sa gubat, simbolo sa awtoridad, ug pahimangno sa pagsukol.
Karon, kapin 100 ka tuig ang milabay, ang kanyon nagpahulay na sulod sa usa ka eskwelahan. Ang iyang puthaw nga lawas, nga gikadunot sa ulan ug panahon, nakasaksi sa pag-usab sa Iligan—gikan sa kolonyal nga lungsod ngadto sa modernong siyudad.
Alang sa daghang Iliganon, kini dili lang karaang armas. Kini pamatuod nga ang Iligan kaniadto anaa sa sentro sa kasaysayan sa Mindanao. Usa ka sandata sa kagahapon nga karon gitabonan sa edukasyon, kahibalo, ug paglaum sa kaugmaon.
Ang kasaysayan dili pirmi naa sa museyo. Usahay, anaa ra kini sa atong atubangan—hilom, karaan, ug naghulat nga hinumdoman.
Shout kang Arn Regalado Paradela sa idea. 🤟