19/08/2016
"No PERSON shall be DEPRIVED of LIFE, LIBERTY or PROPERTY WITHOUT DUE PROCESS OF LAW" -Sec.1, Art. III, 1987 Constitution
Tanan nga naka-tungtong ug kolehiyo, nakasugat na ni'ng maong probisyon sa atong Batakang Balaod, ug nakasabot ngano ang maong katungod gi-garantiya sa maong balaod. At least, mao na'y presumption kay mandatory man nga i-apil isip kabahin sa ilang "curricula" ang pagtuon sa Batakang Balaod sa tanan "educational institutions" ubos mismo sa Section 3, Article XIV niini.
Ang nakasagmuyo lang niini kay mora'g absent o wa naminaw o kaha busy tingali sa uyab-uyab ang uban estudyante sa dihang gi-esplikar na sa klase ang maong probisyon -- kun ngano gimando sa Batakang Balaod nga wa'y tawo nga hikawan sa iyang kinabuhi, kagawasan o kabtangan kun wa ipaagi sa husto ug maki-angayon nga proseso, ug si kinsa ang gidid-an nga kini buhaton. Mga katungod nga personal ug gi-garantiya sa balaod ngadto sa matag usa ka indibidwal.
Apan ang mas makapasagmuyo pa gyud kaayo kay bisan mga POLSCI major mismo, mora'g wa gyud intawon makakuha sa sustansya sa maong lagda.
Ang prinsipyo sa "social contract" diin ang mga miyembro sa usa ka komunidad mihimo ug kasabotan nga magtukod sila ug usa ka estado diin usa ka gobyerno ilang patindogon nga mao'y modumala sa pagpadagan sa estado alang sa ilang kaayuhan ug mo-garantiya sa pag-amuma sa ilang tagsa-tagsa ka personal nga katungod isip limitasyon unya sa pag-ehersisyo sa gahom nga igo ra nila ug temporaryo nga gipakuptan sa nanagdumala sa gobyerno.
Nga ang nag-unang hinungdan ngano natukod ang estado mao ang personal nga katuyo-an sa matag usa ka partido ubos sa maong "social contract" nga ma-protektahan ang ilahang tagsa-tagsa ka mga kinabuhi, indibidwal nga kagawasan ug bugtong pagpanag-iya sa kabtangan nga ilang gihagoan.
Ang maong kasabotan o "social contract" mao ang Batakang Balaod. Ug, base sa atong kasabotan, kini mao ang balaod nga tumanon sa tanan, lakip na ang gobyerno nga, isip usa ra ka institusyon nga gipatindog aron mao'y modumala sa atong kaayohan ug mo-protehir sa atong tagsa-tagsa ka katungod, wa kini'y gahom mo-dumili pagsunod sa maong kamandoan kay, gawas nga dili kini partido sa kasabotan, usa ra kini ka himan nga mao'y mopatuman sa atong kasabotan.
Nga kun tugotan nato ang gobyerno nga igo ra nato gipahuwam sa atong gahom -- gahom nga bisa'g kanus-a pwede nato bawion -- nga lapason ang tawhanong katungod maski bisan usa kanato, usa ka miyembro sa estado ug usa ka partido sa kasabotan, sama ra kini nga kita mismo misugot nga buhaton upod ngari kanato ang susama'ng linuog nga buhat. Ang piniyalan, mao na karon ang hawod, ug kita nga imbes maoy soberenya mao na hinuo'y iyang ulipon.
Nakalimot na mo ani, o wa lang gyud mo nakasabot sukad pagsugod? Aw hinuon, mas importante man gyud ang uyab-uyab kaysa pag-estudyo. Ang akoa lang, kun nakalimot na mo o wa gyud diay mo kasabot, ayaw lang pud intawon mo ug sabat ngano hatagan kuno ug due process ang mga adik nga kriminal man na sila kay nakabutang pud raba sa Batakang Balaod ang "presumption of innocence until proven otherwise" ug ang mga korte ra'y naa'y gahom ug kaalam nga modetermina kun ang akusado ba napamatud-an na nga usa ka "kriminal". Kay kita yano ra kaayo 'ta mopa-ubos ug hukom, nya wa diay ta'y nasabtan kabahin anang due process.
Sa nga'an nga POLSCI kunohay ta, nya wa diay ta'y alamag sa atong gipangyawyaw, kun mahimo, akong hangyo, nga usa ta magyawyaw, balikon kaha nato ug basa atong mga textbooks. Kay kusog kaayo ta manaway sa uban, apan kun ang atoang rason o argumento sa pagpanaway na maoy basahon, aguy, juicekolord tabang, ako nala'y mauwaw para nato.