CHS Social Studies Club

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐾𝑎𝑑𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝑀𝑖𝑔𝑢𝑒𝑙 𝐶𝑢𝑎𝑑𝑒𝑟𝑛𝑜 𝑆𝑟.

Ngayong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟰 𝗻𝗴 𝗘𝗻𝗲𝗿𝗼, ating ipinagdiriwang ang pag-alala kay 𝑴𝒊𝒈𝒖𝒆𝒍 𝑪𝒖𝒂𝒅𝒆𝒓𝒏𝒐 𝑺𝒓. Siya ay isang Pilipino na naglingkod sa ating bayan nang tapat at may malasakit. Sa araw na ito, inaalala natin ang kanyang pagpanaw.

Si Miguel Cuaderno Sr. ay tunay na dakila dahil sa kaniyang hindi matatawarang ambag sa pagtatag ng Sentral na Bangko ng Pilipinas. Siya ay kilala bilang unang Pilipinong Gobernador ng Bangko Sentral ng Pilipinas na nagsilbi mula noong taong 𝟭𝟵𝟰𝟵-𝟭𝟵𝟲𝟬. Siya rin ang nagmalaki ng papel sa pagbuo ng 𝟏𝟗𝟑𝟓 𝘾𝙤𝙣𝙨𝙩𝙞𝙩𝙪𝙩𝙞𝙤𝙣 bilang miyembro ng "𝙎𝙚𝙫𝙚𝙣 𝙒𝙞𝙨𝙚 𝙈𝙚𝙣" at naging delegado sa 𝗨𝗻𝗶𝘁𝗲𝗱 𝗦𝘁𝗮𝘁𝗲𝘀.

Sa kaniyang pamumuno, lumipat ang ekonomiya mula sa agrikultura tungo sa 𝗮𝗴𝗿𝗼-𝗶𝗻𝗱𝘂𝘀𝘁𝗿𝗶𝗮𝗹 na may matatag na presyo at lumalaking kita. Natanggap niya ang 𝙇𝙚𝙜𝙞𝙤𝙣 𝙤𝙛 𝙃𝙤𝙣𝙤𝙧 mula kay Pangulong 𝑪𝒂𝒓𝒍𝒐𝒔 𝑷. 𝑮𝒂𝒓𝒄𝒊𝒂 bilang pagkilala sa kanyang labindalawang (12) taong serbisyo.

Si Miguel Cuaderno Sr. ay pumanaw noong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟰 𝗻𝗴 𝗘𝗻𝗲𝗿𝗼, 𝟭𝟵𝟳𝟱 sa edad na 𝟴𝟰 𝘁𝗮𝗼𝗻g gulang dahil sa kaniyang sakit sa puso. Ang kaniyang ambag ay patuloy na binubuhay sa kasaysayan ng Bangko Sentral.

Bilang kasapi ng 𝐒𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥 𝐒𝐭𝐮𝐝𝐢𝐞𝐬 𝐂𝐥𝐮𝐛, nais namin na maghatid ng kaalaman at inspirasyon tungkol sa kadakilaan ni Miguel Cuaderno Sr., na siyang nagbigay ambag at isinapuso ang kaniyang ginagawa na naging tungo sa malaking pagbabago sa ekonomiya ng Pilipinas.

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Claudio, Lisandro E. (2021) "The Father of Filipino Austerity: Central Bank Governor Miguel Cuaderno and Anti-inflationary Ideology in the 1950s," Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints: Vol. 69: No. 4, Article 3.
DOI: https://doi.org/10.13185/2244-1638.1103
Available at: https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol69/iss4/3

Claudio, L. (Dec 2021) The Father of Philippine Austerity. Philippine Studies: Historical & Ethnographic Viewpoints
Vol. 69, No. 4, Currencies, Commodities.
https://www.jstor.org/stable/48652797

Supreme Court E-Library (n.d) EXECUTIVE ORDER NO. 499, April 24, 1952.
https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/5/77710

.

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐼𝑘𝑎-𝟷𝟸𝟿 𝐴𝑛𝑖𝑏𝑒𝑟𝑠𝑎𝑟𝑦𝑜 𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑑𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝐷𝑟. 𝐽𝑜𝑠𝑒 𝑅𝑖𝑧𝑎𝑙

“𝐴𝑛𝑔 ℎ𝑖𝑛𝑑𝑖 𝑚𝑎𝑟𝑢𝑛𝑜𝑛𝑔 𝑙𝑢𝑚𝑖𝑛𝑔𝑜𝑛 𝑠𝑎 𝑝𝑖𝑛𝑎𝑛𝑔𝑔𝑎𝑙𝑖𝑛𝑔𝑎𝑛 𝑎𝑦 ℎ𝑖𝑛𝑑𝑖 𝑚𝑎𝑘𝑎𝑟𝑎𝑡𝑎𝑡𝑖𝑛𝑔 𝑠𝑎 𝑝𝑎𝑟𝑜𝑟𝑜𝑜𝑛𝑎𝑛”
— 𝑱𝒐𝒔𝒆 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍

Ngayong 𝗶𝗸𝗮-𝟯𝟬 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, ating ginugunita ang hindi malilimutang pangyayari sa ating kasaysayan na hanggang sa ngayon ay patuloy nating inaalala at binibigyang halaga. Ito ay ang kadakilaan ni 𝑫𝒓. 𝑱𝒐𝒔𝒆 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍 kung saan ipinakita niya ang walang kapantay na pagmamahal sa bayan sa pamamagitan ng ipinamalas niyang angking talino at pagmamahal hanggang sa kaniyang huling paghinga.

Si 𝑫𝒓. 𝑱𝒐𝒔𝒆 𝑷𝒓𝒐𝒕𝒂𝒄𝒊𝒐 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍 𝑴𝒆𝒓𝒄𝒂𝒅𝒐 𝒚 𝑨𝒍𝒐𝒏𝒛𝒐 𝑹𝒆𝒂𝒍𝒐𝒏𝒅𝒂 o “𝑱𝒐𝒔𝒆 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍“ na kilala rin natin sa kaniyang palayaw na "𝑷𝒆𝒑𝒆" ay isa sa mga itinuturing nating bayani na hindi kailanman mawawala sa mga teksto at sa mga aklat na inilimbag upang pag-aralan ng mga kabataan. Siya ay isinilang noong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟵 𝗻𝗴 𝗛𝘂𝗻𝘆𝗼, taong 𝟭𝟴𝟲𝟭 sa 𝗖𝗮𝗹𝗮𝗺𝗯𝗮, 𝗟𝗮𝗴𝘂𝗻𝗮. Ang kaniyang mga magulang ay sina 𝐹𝑟𝑎𝑛𝑠𝑖𝑠𝑐𝑜 𝑀𝑒𝑟𝑐𝑎𝑑𝑜 at 𝑇𝑒𝑜𝑑𝑜𝑟𝑎 𝐴𝑙𝑜𝑛𝑧𝑜 𝑅𝑒𝑎𝑙𝑜𝑛𝑑𝑎, at siya ay ika-pito sa kanilang labing isang magkakapatid.

Simula pagkabata ay nahiligan na ni 𝐽𝑜𝑠𝑒 𝑅𝑖𝑧𝑎𝑙 ang panitikan at lubusan niya itong nahasa sa paglipas ng mga panahon. Siya ay lubhang mahusay sa pagsusulat ng mga tula. Maging sa loob ng paaralan ay ipinamamalas niya ang kaniyang angking talino at galing. Ito ay masasalamin sa mga nakuha niyang matataas na grado sa mga paaralan tulad ng 𝐶𝑜𝑙𝑒𝑔𝑖𝑜 𝑑𝑒 𝑆𝑎𝑛 𝐽𝑢𝑎𝑛 𝑑𝑒 𝐿𝑒𝑡𝑟𝑎𝑛 𝑎𝑡 𝑈𝑛𝑖𝑣𝑒𝑟𝑠𝑖𝑑𝑎𝑑 𝑑𝑒 𝑆𝑎𝑛𝑡𝑜 𝑇𝑜𝑚𝑎𝑠.

Maraming nailimbag na libro si 𝐽𝑜𝑠𝑒 𝑅𝑖𝑧𝑎𝑙. Kabilang dito ang 𝑵𝒐𝒍𝒊 𝑴𝒆 𝑻𝒂𝒏𝒈𝒆𝒓𝒆 at 𝑬𝒍 𝑭𝒊𝒍𝒊𝒃𝒖𝒔𝒕𝒆𝒓𝒊𝒔𝒎𝒐 na naglalaman ng kalagayan ng mga Pilipino sa kamay ng mga Espanyol. Dahil na rin sa pagsibol ng kaniyang mga akda, siya ay idinakip at ipinatapon sa 𝗗𝗮𝗽𝗶𝘁𝗮𝗻 mula taong 𝟭𝟴𝟵𝟮 hanggang 𝟭𝟴𝟵𝟲. Siya ay lumisan sa Pilipinas ngunit sa kasawiang palad ay nadakip sa 𝗕𝗮𝗿𝗰𝗲𝗹𝗼𝗻𝗮. Siya ay hinatulan bilang isa sa mga pinuno ng himagsikang Pilipino.

Noong 𝗶𝗸𝗮-𝟮𝟬 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, taong 𝟭𝟴𝟵𝟲 ay naganap ang unang paglilitis kay Rizal. Napakaraming araw ang lumipas at marahil ito ang pinakamatagal na mga araw para sa kaniya. Dumating ang araw ng pasko at siya ay nanatiling nakakulong. Samantala, pagdating ng 𝗶𝗸𝗮-𝟮𝟲 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, taong 𝟭𝟴𝟵𝟲 ay nilitis si Rizal sa hukumang militar.

Pagsapit ng 𝗜𝗸𝗮-𝟮𝟴 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, taong 1896 ay hinatulan ng kamatayan si Jose Rizal, ito ay nilagdaan ni 𝐺𝑜𝑏𝑒𝑟𝑛𝑎𝑑𝑜𝑟-𝐻𝑒𝑛𝑒𝑟𝑎𝑙 𝑃𝑜𝑙𝑎𝑣𝑖𝑒𝑗𝑎. Ang pagbitay kay Rizal ay mangyayari sa pamamagitan nang pagbaril ng isang iskuwad na Pilipino at Espanyol at ito ay magaganap sa 𝗶𝗸𝗮-𝟯𝟬 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 𝟭𝟴𝟵𝟲 sa 𝗕𝗮𝗴𝘂𝗺𝗯𝗮𝘆𝗮𝗻.

Mula sa 𝗙𝘂𝗲𝗿𝘇𝗮 𝗦𝗮𝗻𝘁𝗶𝗮𝗴𝗼 hanggang 𝗕𝗮𝗴𝘂𝗺𝗯𝗮𝘆𝗮𝗻 (kilala rin ngayon bilang "𝗟𝘂𝗻𝗲𝘁𝗮 𝗣𝗮𝗿𝗸") ay nag-martsa si Rizal. Sa mga huling sandali ng buhay ni Rizal ay binasbasan siya ng mga pari at pinahalikan sa kaniya ang 𝐾𝑟𝑢𝑠𝑖𝑝𝑖𝑘𝑜. Matapos ang ilang minuto, mayroong sumigaw ng "𝑭𝒖𝒆𝒈𝒐" bilang tanda ng pagbaril sa kaniya. Pagkatapos ng hudyat ay sunod-sunod na paputok ang narinig sa lugar. Lumagapak ang katawan ni Rizal sa lupa. “𝐶𝑜𝑛𝑠𝑢𝑚𝑚𝑎𝑡𝑢𝑚 𝐸𝑠𝑡” ang huling katagang kaniyang sinambit bago namaalam sa mundong pinagsilangan. Ang huling nakita ng kaniyang mga mata ay ang araw na masikat.

Ngayong taon, 𝟮𝟬𝟮𝟱, ay ipinagdiriwang natin ang "𝙍𝙞𝙯𝙖𝙡 𝘿𝙖𝙮" na may temang "𝗥𝗶𝘇𝗮𝗹: 𝗦𝗮 𝗣𝗮𝗴𝗯𝗮𝗻𝗴𝗼𝗻 𝗻𝗴 𝗺𝗴𝗮 𝗠𝗮𝗺𝗮𝗺𝗮𝘆𝗮𝗻, 𝗔𝗿𝗮𝗹 𝗮𝘁 𝗗𝗶𝘄𝗮 𝗠𝗼 𝗮𝗻𝗴 𝗧𝘂𝗻𝗮𝘆 𝗻𝗮 𝗚𝗮𝗯𝗮𝘆". Masalimuot ang naging pagpanaw ng ating bayani ngunit ito ay nagsilbing tanda ng kaniyang dakilang mga gawa. Dahil sa kamatayan ni Rizal ay unti unting sumibol ang mga pusong nasyonalismo ng mga Pilipino. Siya ay naging inspirasyon ng marami upang patuloy na ipaglaban ang kalayaang natatangi para sa bayan.

Kaya naman, 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀, atin nawang isapuso't isaisip ang lahat ng mga sakripisyo at ginawa ng ating mga bayani alang-alang sa kalayaan ng bayan. Tunay nilang inialay ang dugo, pawis, isip, at puso para sa sinilangang bayan. Sila ay mga huwaran at nararapat na tularan ng mga kabataang Pilipino. Kahit sa maliliit na paraan, ating ipakita ang tunay na pagmamahal sa bayan!

Huwag nawa tayong pasakop sa mga dayuhan at huwag nating unti unting kalimutan ang nakaraan, kultura, at tradisyon ng ating bayan. Tulad ng pahayag ni Rizal na matatagpuan sa unang bahagi ng tekstong ito, nawa ay huwag nating kalimutan ang ating pinanggalingan at patuloy na ipagmalaki, idakila, at ihayag ang mga natatanging katangian at kuwento ng inang bayan.

𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Alleiah Kate Mariano
𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Paulhen Andreah Espinoza

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:
Chua, M. &. (2016, December 29). The last days of Jose Rizal. ABS-CBN News.
https://www.abs-cbn.com/life/12/29/16/the-last-days-of-jose-rizal

Client challenge. (n.d.). https://www.slideshare.net/slideshow/mga-huling-araw-ni-rizal/12051418

Liwanag, L. (2025, December 3). The death of Jose Rizal - JoseRizal.com. Jose Rizal. https://www.joserizal.com/life/death-jose-rizal/

Lucero, T. S. (2023, December 12). Camilo de Polavieja: Rizal’s executioner. Philstar.com. https://www.philstar.com/the-freeman/opinion/2023/12/13/2318548/camilo-de-polavieja-rizals-executionerrytrdom

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧:𝐴𝑟𝑎𝑤 𝑛𝑎 𝑎𝑛𝑔 𝑑𝑎𝑙𝑎𝑤𝑎𝑚𝑝𝑢𝑛𝑔 𝑘𝑎𝑏𝑎𝑡𝑎𝑎𝑛𝑔 𝑏𝑎𝑏𝑎𝑒 𝑛𝑔 𝑀𝑎𝑙𝑜𝑙𝑜𝑠 𝑎𝑦 𝑛𝑎𝑔𝑝𝑒𝑡𝑖𝑠𝑦𝑜𝑛 𝑝𝑎𝑟𝑎 𝑠𝑎 𝑝𝑎𝑔𝑏𝑢𝑏𝑢𝑘𝑎𝑠 𝑛𝑔 𝑖𝑠𝑎𝑛𝑔 𝑝𝑎𝑎𝑟𝑎𝑙𝑎𝑛𝑔 𝑝𝑎𝑛𝑔𝑔𝑎𝑏𝑖 𝑛𝑎 𝑛𝑎𝑘𝑎𝑙𝑎𝑎𝑛 𝑠𝑎 𝑝𝑎𝑔-𝑎𝑎𝑟𝑎𝑙 𝑛𝑔 𝑤𝑖𝑘𝑎𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑠𝑡𝑖𝑙𝑎.

Magandang araw mga 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀! Alam mo ba ngayong araw noong taong 𝟏𝟖𝟖𝟖, mayroong mga kabataang babae na nagsumikap na makamit ang kanilang karapatan sa edukasyon?

Noong taong 𝟏𝟖𝟖𝟖, sa gitna ng konserbatibong pamamahala ng mga Kastila, nagsumite ng petisyon ang mga dalagang ito kay 𝑮𝒐𝒃𝒆𝒓𝒏𝒂𝒅𝒐𝒓-𝑯𝒆𝒏𝒆𝒓𝒂𝒍 𝑾𝒆𝒚𝒍𝒆𝒓 upang makamit ang edukasyon na ipinagkakait sa kanila. Ang kanilang hakbang ay nagbigay ng bagong mukha sa kababaihang Pilipina; sila ay matapang, marunong manindigan, at may hangaring umunlad.

Matapos nito, sumulat si 𝑫𝒓. 𝑱𝒐𝒔é 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍 ng bantog na liham na “𝗧𝗼 𝘁𝗵𝗲 𝗬𝗼𝘂𝗻𝗴 𝗪𝗼𝗺𝗲𝗻 𝗼𝗳 𝗠𝗮𝗹𝗼𝗹𝗼𝘀” bilang pagkilala sa kanilang talino at katapangan. Dito niya ipinahayag ang kanyang paghanga at paniniwala sa kakayahan ng kababaihan bilang ilaw ng tahanan at haligi ng lipunan.

Hindi rin natin makakalimutan si 𝑨𝒑𝒐𝒍𝒊𝒏𝒂𝒓𝒊𝒐 𝑴𝒂𝒃𝒊𝒏𝒊, isa ring Pilipinong PWD na naglingkod nang buong dangal bilang “𝗨𝘁𝗮𝗸 𝗻𝗴 𝗥𝗲𝗯𝗼𝗹𝘂𝘀𝘆𝗼𝗻”. Ang kanyang tagumpay sa kabila ng kapansanan ay paalala na ang tunay na lakas ay hindi nasusukat sa katawan kundi sa paninindigan at talinong iniaalay sa bayan.

Ang dalawampung kabataang babae ng Malolos ay hindi lamang humiling ng paaralan; sila ang naglatag ng pundasyon ng karapatan ng kababaihan sa edukasyon at naging inspirasyon ng mga susunod na henerasyon upang ipaglaban ang kanilang karapatan, dignidad, at kinabukasan.

Sa wakas ay pinahintulutan ng gobyerno ang mga kababaihan na magbukas ng paaralan noong 𝒊𝒌𝒂-𝟐𝟎 𝒏𝒈 𝑷𝒆𝒃𝒓𝒆𝒓𝒐, 𝟏𝟖𝟖𝟗, ngunit kailangan nilang bayaran ang kanilang sariling paaralan dahil tumanggi ang gobyerno. Panghuli, sa halip na si Sandiko, na na-blacklist ng pastor ng Malolos, si 𝑮𝒖𝒂𝒅𝒂𝒍𝒖𝒑𝒆 𝑹𝒆𝒚𝒆𝒔 ang kanilang magiging g**o. Pangatlo, ang mga klase ay dapat na isagawa sa araw sa halip na sa gabi. Ito ay maaaring dahil sa katotohanan na ang mga pagtitipon sa gabi ay nangangailangan ng mas maraming pagpupulong.

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Foundation for Media Alternatives. (2017, November 29). This day in : The women of Malolos. https://fma.ph/today-herstory-women-malolos/

Velez, F. (2022, February 23). Bulacan commemorates the 133rd year of Rizal’s letter to the women of Malolos. Manila Bulletin. https://mb.com.ph/2022/02/23/bulacan-commemorates-133rd-year-of-rizals-letter-to-the-women-of-malolos/

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝑃𝑎𝑛𝑑𝑎𝑖𝑔𝑑𝑖𝑔𝑎𝑛𝑔 𝐴𝑟𝑎𝑤 𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑟𝑎𝑝𝑎𝑡𝑎𝑛𝑔 𝑃𝑎𝑛𝑡𝑎𝑜

Magandang araw, 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀! Tuwing 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟬 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 ay ginugunita ng buong mundo ang 𝗣𝗮𝗻𝗱𝗮𝗶𝗴𝗱𝗶𝗴𝗮𝗻𝗴 𝗔𝗿𝗮𝘄 𝗻𝗴 𝗞𝗮𝗿𝗮𝗽𝗮𝘁𝗮𝗻𝗴 𝗣𝗮𝗻𝘁𝗮𝗼, bilang pag-alala sa mahahalagang prinsipyo ng pagkakapantay-pantay, kalayaan, at dignidad ng bawat tao.

Noong taong 𝟭𝟵𝟰𝟴, ipinahayag ang 𝙐𝙣𝙞𝙫𝙚𝙧𝙨𝙖𝙡 𝘿𝙚𝙘𝙡𝙖𝙧𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣 𝙤𝙛 𝙃𝙪𝙢𝙖𝙣 𝙍𝙞𝙜𝙝𝙩𝙨 na naglatag ng batayan ng pandaigdigang katarungan at pagkilala sa mga karapatan ng bawat indibidwal. Dito malinaw na nakasaad na 𝗮𝗻𝗴 𝗸𝗮𝗿𝗮𝗽𝗮𝘁𝗮𝗻 𝗻𝗴 𝘁𝗮𝗼 𝗮𝘆 𝗹𝗶𝗸𝗮𝘀, hindi maipagkakait, at hindi nakabatay sa estado, lahi, relihiyon, kasarian, o katayuan sa lipunan. Ngayong ipinagdiriwang ito alinsunod sa temang "𝙃𝙪𝙢𝙖𝙣 𝙍𝙞𝙜𝙝𝙩𝙨, 𝙊𝙪𝙧 𝙀𝙫𝙚𝙧𝙮𝙙𝙖𝙮 𝙀𝙨𝙨𝙚𝙣𝙩𝙞𝙖𝙡𝙨."

Sa pamamagitan ng deklarasyong ito, nagkaroon ng pandaigdigang pamantayan upang protektahan ang buhay, kalayaan, edukasyon, paniniwala, at pagkakapantay-pantay ng bawat isa, at nagsilbi rin itong inspirasyon para sa mga batas at institusyon sa iba't ibang bansa na magtaguyod ng karapatang pantao.

Sa Pilipinas, ipinapatupad ang diwa ng karapatang pantao sa pamamagitan ng 𝙉𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣𝙖𝙡 𝙃𝙪𝙢𝙖𝙣 𝙍𝙞𝙜𝙝𝙩𝙨 𝘾𝙤𝙣𝙨𝙘𝙞𝙤𝙪𝙨𝙣𝙚𝙨𝙨 𝙒𝙚𝙚𝙠 mula 𝗶𝗸𝗮-𝟰 at 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟬 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 alinsunod sa 𝗕𝗮𝘁𝗮𝘀 𝗥𝗲𝗽𝘂𝗯𝗹𝗶𝗸𝗮 𝟵𝟮𝟬𝟭. Layunin nito na palalimin ang kaalaman at pag-unawa ng bawat mamamayan sa kanilang mga karapatan at tungkulin, at hikayatin ang lahat na maging aktibo sa pagtatanggol ng dignidad at kalayaan ng kapwa.

Sa kontekstong Pilipino, ang karapatang pantao ay sumasalamin sa malasakit, katarungan, at pagpapahalaga sa kapwa, mga haligi na bumubuo sa ating kultura at pagkakakilanlan. Ang pagdiriwang na ito ay hindi lamang simboliko, kundi isang panawagan upang maging mapagmatyag, mapagmalasakit, at mapanindigan sa pagtaguyod ng karapatan ng bawat isa sa komunidad, paaralan, at lipunan.

Ang Pandaigdigang Araw ng Karapatang Pantao ay paalala na ang karapatan ay hindi pribilehiyo, hindi gantimpala, at hindi dapat ipagkait sa sinuman. Sa gitna ng mabilis na pagbabago at hamon ng makabagong panahon, mahalagang isabuhay natin ang diwa ng pagkakapantay-pantay, katarungan, at paggalang sa dignidad ng bawat tao.

Ipagdiriwang natin ang araw na ito bilang paanyaya hindi lamang sa paggunita, kundi sa aktibong pakikilahok sa pagtatanggol at pagpapalaganap ng karapatang pantao sa bawat sulok ng ating mundo.

𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Chin Celadiña
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Atasha Abby Geyl Portades

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

December 10, Human Rights Day. (2009, December 10). https://www.ifsw.org/december-10-human-rights-day/

Republic Act 9201. (n.d.). https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2003/ra_9201_2003.html

REPUBLIC ACT NO. 9201 - AN ACT DECLARING DECEMBER 4 TO 10 AS NATIONAL HUMAN RIGHTS CONSCIOUSNESS WEEK IN THE COUNTRY AND FOR THE OTHER PURPOSES - Supreme Court E-Library. (n.d.). https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/324

United Nations. (n.d.). Human Rights Day | United Nations. https://www.un.org/en/observances/human-rights-day

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐴𝑛𝑔 𝐷𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑝𝑖𝑠𝑡𝑎ℎ𝑎𝑛 𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑙𝑖𝑛𝑖𝑠-𝑙𝑖𝑛𝑖𝑠𝑎𝑛𝑔 𝑃𝑎𝑔𝑙𝑖𝑙𝑖ℎ𝑖 𝑠𝑎 𝐵𝑖𝑟ℎ𝑒𝑛𝑔 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎

Magandang araw 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀! Alam ninyo ba kung bakit walang klase ngayong araw? Kung hindi pa, tara at alamin natin!

Alinsunod sa 𝗣𝗿𝗼𝗸𝗹𝗮𝗺𝗮𝘀𝘆𝗼𝗻 𝗯𝗶𝗹𝗮𝗻𝗴 𝟳𝟮𝟳, itinalaga ang 𝗶𝗸𝗮-𝟴 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 bilang 𝙣𝙤𝙣-𝙬𝙤𝙧𝙠𝙞𝙣𝙜 𝙝𝙤𝙡𝙞𝙙𝙖𝙮 dahil sa 𝗗𝗮𝗸𝗶𝗹𝗮𝗻𝗴 𝗞𝗮𝗽𝗶𝘀𝘁𝗮𝗵𝗮𝗻 𝗻𝗴 𝗣𝗮𝗴𝗹𝗶𝗹𝗶𝗵𝗶 𝘀𝗮 𝑩𝒊𝒓𝒉𝒆𝒏𝒈 𝑴𝒂𝒓𝒊𝒂. Ito ay nagaganap at ipinagdiriwang taon-taon sa Pilipinas.

Ang Kalinis-linisang Paglilihi sa 𝐵𝑖𝑟ℎ𝑒𝑛𝑔 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎 ay isa sa pinakamatagal, pinakamalalim, at pinakamahalagang turo ng 𝗦𝗶𝗺𝗯𝗮𝗵𝗮𝗻𝗴 𝗞𝗮𝘁𝗼𝗹𝗶𝗸𝗼 tungkol sa kabuuang plano ng Diyos para sa kaligtasan ng sangkatauhan. Itinuturo ng aral na ito na si 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎, mula sa unang sandali ng kaniyang pagkabuo sa sinapupunan ni 𝑆𝑎𝑛𝑡𝑎 𝐴𝑛𝑎 ay iningatan ng Diyos mula sa kasalanang orihinal. Ito ay tungkol sa espesyal na paglilihi kay 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎 na maituturing na isang handog na biyaya upang siya ay maging ganap na malinis, dalisay, at karapat-dapat maging 𝗜𝗻𝗮 𝗻𝗴 𝗔𝗻𝗮𝗸 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘆𝗼𝘀.

Ang aral na ito ay ipinahayag nang opisyal sa pamamagitan ng 𝒑𝒂𝒑𝒂𝒍 𝒃𝒖𝒍𝒍 na 𝑰𝒏𝒆𝒇𝒇𝒂𝒃𝒊𝒍𝒊𝒔 𝑫𝒆𝒖𝒔 noong 𝟭𝟴𝟱𝟰, ngunit nanalig na rito ang mga sinaunang Kristiyano sa loob ng maraming siglo. Sa 𝘾𝙖𝙩𝙚𝙘𝙝𝙞𝙨𝙢 𝙤𝙛 𝙩𝙝𝙚 𝘾𝙖𝙩𝙝𝙤𝙡𝙞𝙘 𝘾𝙝𝙪𝙧𝙘𝙝, malinaw na ipinaliwanag na hindi ito dahil sa merito ni 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎, kundi dahil sa natatanging biyaya at pagtatakda ng Diyos kay 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎.

Sa kabila nito, mahalagang maunawaan na ang Kalinis-linisang Paglilihi ay hindi nagsasabing hindi na kailangan ni 𝑀𝑎𝑟𝑖𝑎 ang Diyos. Sa katunayan, ipinapakita nito kung gaano lubos ang pagdepende niya sa Kanyang grasya. Siya ang unang iniligtas ng Kristo, bilang paghahanda sa kaniyang misyon. Sa kaniyang pagkabanal, hindi lang siya modelo ng pananampalataya, kundi isang malinaw na patunay na ang Diyos ay kumikilos nang malalim, maaga, at buong pag-ibig para sa ikabubuti ng Kanyang bayan.

Para sa atin ngayon, ang paggunita sa Kalinis-linisang Paglilihi ay higit pa sa isang aral o turo ng simbahan, ito ay paalala na ang Diyos ay patuloy na nagbibigay ng biyaya kung tayo’y handang tumugon. Si Maria ay paanyaya sa atin na maging bukas sa Diyos, magtiwala sa Kanyang plano kahit hindi natin ito lubos na nauunawaan, at hayaan ang Kanyang grasya na magbago sa ating puso.

𝑨𝒗𝒆 𝑴𝒂𝒓𝒊𝒂 𝑷𝒖𝒓𝒊𝒔𝒔𝒊𝒎𝒂, 𝑺𝒊𝒏 𝑷𝒆𝒄𝒄𝒂𝒅𝒐 𝑪𝒐𝒏𝒄𝒆𝒃𝒊𝒅𝒂!

𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Jacob Magtoto, Drake Bautista, at AMB
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Raymart Surio at Adrianna Isabelle Profogo

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Catechism of the Catholic Church §§490–493 – Teaching on the Immaculate Conception
https://www.usccb.org/sites/default/files/flipbooks/catechism/125/

Ineffabilis Deus – Official dogmatic definition of the Immaculate Conception (Pope Pius IX, 1854)
https://www.newadvent.org/library/docs_pi09id.htm

Marian Fathers — Explanation of the Doctrine
https://marian.org/articles/whats-case-immaculate-conception

Scriptural & Theological Basis (Luke 1:28, “full of grace”)
https://www.catholicdoors.com/catechis/cat0422.htm

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝑀𝑢𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑖𝑡𝑖𝑛𝑎𝑡𝑎𝑔 𝑎𝑛𝑔 𝑝𝑖𝑛𝑎𝑘𝑎-𝑢𝑛𝑎𝑛𝑔 𝑘𝑜𝑟𝑒𝑜 𝑠𝑎 𝑃𝑖𝑙𝑖𝑝𝑖𝑛𝑎𝑠

Isang magandang araw sa inyo 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀! Sa ating panahon ngayon, mabilis na kumalat ang mga impormasyon at anumang mga kaalaman. Ilang segundo lamang at maaari mo na makausap ang ibang tao kahit sila ay nasa kabilang gilid ng mundo! Sa bilis ng daloy ng impormasyon sa ating makabagong mundo, minsan ay maaring makalimutan natin na hindi lagi ganitong kabilis o kadali ang paraan ng pagdaloy ng kaalaman.

Noong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟴 𝗻𝗮 𝘀𝗶𝗴𝗹𝗼, sa panahon ng kolonyal na pamamahala ng mga Espanyol, naitatag ang pinaka-unang tanggapan ng koreo sa buong bansa noong taong 𝟭𝟳𝟲𝟳 sa lungsod ng 𝗠𝗮𝘆𝗻𝗶𝗹𝗮. Inorganisa ito sa ilalim ng isang distrito ng koreo ng Espanya sa 𝘁𝗮𝗼𝗻𝗴 𝟭𝟳𝟳𝟵, at sumaklaw ito sa buong kapuluan ng Pilipinas. Sa panahong ito, gumagamit ng mga tagapagdala ng sulat na hila ng kabayo na tinatawag bilang mga “𝗕𝗮𝗱𝗮𝗴𝗲𝗿𝗼".

Muli itong itinatag at isinaayos noong 𝗶𝗸𝗮-𝟱 𝗻𝗴 𝗗𝗶𝘀𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟴𝟯𝟳. Lubos itong nakatulong noong panahon ng Rebolusyonaryong Pilipino dahil ito ang nagbibigay serbisyo sa mga Pilipino sa panahong iyon. Kalaunan, noong 𝗶𝗸𝗮-𝟱 𝗻𝗴 𝗦𝗲𝘁𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟵𝟬𝟮, ito ay kinilalang "𝘿𝙚𝙥𝙖𝙧𝙩𝙢𝙚𝙣𝙩 𝙤𝙛 𝙏𝙧𝙖𝙙𝙚" o kilala ngayon bilang "𝘿𝙚𝙥𝙖𝙧𝙩𝙢𝙚𝙣𝙩 𝙤𝙛 𝙏𝙧𝙖𝙙𝙚 𝙖𝙣𝙙 𝙄𝙣𝙙𝙪𝙨𝙩𝙧𝙮." Makalipas ng ilang dekada at ilang pagbabago ng ayos sa pamahalaan ay huling itong pinangalanan bilang "Philippine Postal Corporation" o mas kilala bilang "PHLPost".

Ito ay nagsilbing simula ng isang malaking sistema ng pagdadala ng impormasyon kaya't ito ay maituturing na naging malaking bahgai sa ating kasaysayan dahil hanggang sa ngayon, ito ay ating lubos na napakikinabangan.

𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Lalaine Joy Zapanta at M-Jay Valenzuela
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Wilfred Yohanne Solano

𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

GOCC Profile - Integrated Corporate Reporting System. (n.d.). https://icrs.gcg.gov.ph/profiles/phlpost/

PressReader.com - Digital Newspaper & Magazine Subscriptions. (n.d.). PressReader. https://www.pressreader.com/philippines/the-freeman/20151205/282295319130377?srsltid=AfmBOorU3o1oIal4DOtLEhuHeQN84f81OKBCLkBFxMxPjGS9D6tuUuG1

TODAY IN PHILIPPINE HISTORY. (2024, December 5). Brigada News FM 103.1 Bacolod. Retrieved December 5, 2025, from https://www.facebook.com/share/1BWWK8uGiU/

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐾𝑎𝑝𝑎𝑛𝑔𝑎𝑛𝑎𝑘𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝐴𝑛𝑑𝑟𝑒𝑠 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜

"𝐴𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑝𝑎𝑔-𝑖𝑏𝑖𝑔 𝑝𝑎 𝑎𝑛𝑔 ℎ𝑖ℎ𝑖𝑔𝑖𝑡 𝑘𝑎𝑦𝑠𝑎 𝑠𝑎 𝑝𝑎𝑔𝑘𝑎-𝑑𝑎𝑙𝑖𝑠𝑎𝑦 𝑎𝑡 𝑝𝑎𝑔𝑘𝑎𝑑𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎 𝑔𝑎𝑦𝑎 𝑛𝑔 𝑝𝑎𝑔-𝑖𝑏𝑖𝑔 𝑠𝑎 𝑡𝑖𝑛𝑢𝑏𝑢𝑎𝑛𝑔 𝑙𝑢𝑝𝑎? 𝐴𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑝𝑎𝑔-𝑖𝑏𝑖𝑔 𝑝𝑎? 𝑊𝑎𝑙𝑎 𝑛𝑎 𝑛𝑔𝑎, 𝑤𝑎𝑙𝑎"
- 𝑨𝒏𝒅𝒓𝒆𝒔 𝑩𝒐𝒏𝒊𝒇𝒂𝒄𝒊𝒐

Ito ay ang mga katagang nakalimbag sa unang bahagi ng tulang isinulat ng ating bayaning si 𝑨𝒏𝒅𝒓𝒆𝒔 𝑩𝒐𝒏𝒊𝒇𝒂𝒄𝒊𝒐 𝒚 𝒅𝒆 𝑪𝒂𝒔𝒕𝒓𝒐 na kilala rin natin bilang Ama ng Katipunan. Ipinamalas niya ang angking talino, husay, at katapangan sa pamamagitan ng pakikidigma upang makamit ang kalayaan na para sa bayan.

Kaya naman sa araw na ito kung kailan siya ay isinilang sa mundong ibabaw, ating balikan ang kaniyang istoryang tiyak na makapupukaw ng inyong atensyon at kapupulutan ng aral at inspirasyon.

Isinilang siya noong 𝗶𝗸𝗮-𝟯𝟬 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝘁𝗮𝗼𝗻𝗴 𝟭𝟴𝟲𝟯 sa 𝗠𝗮𝘆𝗻𝗶𝗹𝗮. Hindi lumaki sa mayamang pamilya, maagang naulila at dahil sa kahirapan ay hindi nagkaroon ng sapat na edukasyong mula sa paaralan. Sa kabila nito, gumawa siya ng paraan upang magkaroon ng kaalaman sa pamamagitan ng pagbabasa ng mga aklat. Bilang panganay, siya ay nagtrabaho upang itaguyod ang kaniyang mga kapatid.

Nang itatag ni 𝑫𝒓. 𝑱𝒐𝒔𝒆 𝑹𝒊𝒛𝒂𝒍 ang samahang 𝑳𝒂 𝑳𝒊𝒈𝒂 𝑭𝒊𝒍𝒊𝒑𝒊𝒏𝒂, taong 𝟭𝟵𝟴𝟮 ay nagsimula ang pusong nasyonalismo ni 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜 dahil isa siya sa mga unang miyembro nito. Sa kasawiang palad, inaresto si 𝑅𝑖𝑧𝑎𝑙 at sa kadahilanang ito ay mas nag alab ang puso ni 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜 para sa bayan. Noong 𝗶𝗸𝗮-𝟳 𝗻𝗴 𝗛𝘂𝗹𝘆𝗼, 𝟭𝟴𝟵𝟮 ay itinatag niya ang 𝗞𝗮𝘁𝗶𝗽𝘂𝗻𝗮𝗻 o ang 𝗞𝗮𝘁𝗮𝗮𝘀𝘁𝗮𝗮𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗞𝗮𝗴𝗮𝗹𝗮𝗻𝗴𝗴𝗮𝗹𝗮𝗻𝗴𝗮𝗻𝗴 𝗞𝗮𝘁𝗶𝗽𝘂𝗻𝗮𝗻 𝗻𝗴 𝗺𝗴𝗮 𝗔𝗻𝗮𝗸 𝗻𝗴 𝗕𝗮𝘆𝗮𝗻 (𝗞𝗞𝗞). Taong 𝟭𝟴𝟵𝟲 ay lumago ang miyembro ng Katipunan at nagkaroon ng higjt kumulang 𝟭𝟬𝟬,𝟬𝟬𝟬 na kasapi.

Sa kaparehong taon din ay naganap ang "𝗦𝗶𝗴𝗮𝘄 𝗻𝗴 𝗣𝘂𝗴𝗮𝗱 𝗟𝗮𝘄𝗶𝗻" na pinamunuan ni 𝐴𝑛𝑑𝑟𝑒𝑠 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜 kasama ang mga kasapi ng Katipunan. Ito ang naging hudyat ng pagsisimula ng rebolusyonaryong Pilipino. Sama-sama nilang pinunit ang kanilang mga cedula na tanda ng pagkaalipin ng mga Pilipino sa kamay ng mga Espanyol.

Lumipas ang mga buwan at patuloy na umusbong ang mga kasapi ng Katipunan at humantong ito sa pagkakaroon ng dalawang grupo. Ang pangkat ng 𝗠𝗮𝗴𝗱𝗮𝗹𝗼 ay pinamumunuan ni 𝑬𝒎𝒊𝒍𝒊𝒐 𝑨𝒈𝒖𝒊𝒏𝒂𝒍𝒅𝒐 at ang pangkat ng 𝗠𝗮𝗴𝗱𝗶𝘄𝗮𝗻𝗴 ay pinamumunuan naman ni 𝐴𝑛𝑑𝑟𝑒𝑠 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜. Noong Marso, taong 1897 ay nagkaroon ng pagpupulong at nahalal bilang pangulo ng Unang Republika si 𝐴𝑔𝑢𝑖𝑛𝑎𝑙𝑑𝑜.

Sapilitang inaresto si 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜 at ang kaniyang kapatid na si 𝑷𝒓𝒐𝒄𝒐𝒑𝒊𝒐 noong buwan ng 𝗠𝗮𝘆𝗼 dahil sa di umanong pagtatangka sa buhay ni 𝐸𝑚𝑖𝑙𝑖𝑜 𝐴𝑔𝑢𝑖𝑛𝑎𝑙𝑑𝑜. Noong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟬 𝗻𝗴 𝗠𝗮𝘆𝗼, 𝟭𝟴𝟵𝟳 ay nagwakas ang buhay ng magkapatid.

Masalimuot man at hindi patas ang naging kamatayan ay tunay na ipinakita ni 𝐵𝑜𝑛𝑖𝑓𝑎𝑐𝑖𝑜 ang tapang at lakas ng isang mandirigmang Pilipino nang siya ay nabubuhay. Bilang pagpupugay ay ginawan siya ng monumento at kasalukuyang matatagpuan sa lungsod ng 𝗖𝗮𝗹𝗼𝗼𝗰𝗮𝗻.

Kayo, 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀? Kayo ba ay handang magsilbi sa bayan hanggang kamatayan? Kaya ninyo bang maging tapat at manindigan alang-alang sa kapayapaan at kalayaan na natatangi para sa bayang sinilangan?

𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Mielle Claveria
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Alleiah Kate Mariano

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Britannica, T. Editors of Encyclopedia (2024, November 26). Andres Bonifacio. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Andres-Bonifacio

Know your heroes: Andres Bonifacio. (n.d.). http://www.filipino-association.org/tambuli/showarticle.asp?_id=90

Research Guides: World of 1898: International perspectives on the Spanish American War: Andrés Bonifacio. (n.d.). https://guides.loc.gov/world-of-1898/andres-bonifacio



*K

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐴𝑛𝑔 𝐾𝑎𝑑𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝑁.𝑉.𝑀. 𝐺𝑜𝑛𝑧𝑎𝑙𝑒𝑧

Ngayong araw ay ating ginugunita ang pagpanaw ni 𝑵.𝑽.𝑴 𝑮𝒐𝒏𝒛𝒂𝒍𝒆𝒛 o si 𝑵é𝒔𝒕𝒐𝒓 𝑽𝒊𝒄𝒆𝒏𝒕𝒆 𝑴𝒂𝒅𝒂𝒍𝒊 𝑮𝒐𝒏𝒛á𝒍𝒆𝒛 na isa sa ating minamahal na manunulat.

Siya ang sumulat ng mga aklat na tulad ng 𝙈𝙖𝙨𝙩𝙚𝙧𝙨, 𝘼 𝙎𝙚𝙖𝙨𝙤𝙣 𝙤𝙛 𝙂𝙧𝙖𝙘𝙚, 𝙖𝙩 𝙏𝙝𝙚 𝙗𝙖𝙢𝙗𝙤𝙤 𝙙𝙖𝙣𝙘𝙚𝙧𝙨, at tinaguriang "𝗣𝗮𝗺𝗯𝗮𝗻𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗔𝗹𝗮𝗴𝗮𝗱 𝗻𝗴 𝗦𝗶𝗻𝗶𝗻𝗴 𝗽𝗮𝗿𝗮 𝘀𝗮 𝗣𝗮𝗻𝗶𝘁𝗶𝗸𝗮𝗻".

Sa 𝗥𝗼𝗺𝗯𝗹𝗼𝗻 ay ipinanganak si 𝐺𝑜𝑛𝑧𝑎𝑙𝑒𝑧 noong 𝗶𝗸𝗮-𝟴 𝗻𝗴 𝗦𝗲𝘁𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 𝟭𝟱, 𝟭𝟵𝟭𝟱. Ang kaniyang inspirasyon ay ang kaniyang mga karanasan habang nakatira sa 𝗠𝗶𝗻𝗱𝗼𝗿𝗼.

Siya ay naging isang estudyante, at isang g**o sa 𝐔𝐧𝐢𝐯𝐞𝐫𝐬𝐢𝐭𝐲 𝐨𝐟 𝐭𝐡𝐞 𝐏𝐡𝐢𝐥𝐢𝐩𝐩𝐢𝐧𝐞𝐬 at naging myembro ng 𝙍𝙤𝙘𝙠𝙚𝙛𝙚𝙡𝙡𝙚𝙧 𝙁𝙤𝙪𝙣𝙙𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣 𝘾𝙧𝙚𝙖𝙩𝙞𝙫𝙚 𝙒𝙧𝙞𝙩𝙞𝙣𝙜 𝙘𝙚𝙣𝙩𝙚𝙧.

Nang matapos sa pag-aaral, siya ay naging tanyag na manunulat, sunod sunod ang mga gantimpalang nakuha niya dahil sa larangan ng panitikan kung saan kaniyang ipinakita ang natatanging galing at pagmamahal sa larangang ito.

Ang kaniyang mga sulat ay patuloy na binabasa at pinag-aaralan, ilan na dito ay ang koleksyon ng kwento na 𝙏𝙝𝙚 𝙒𝙞𝙣𝙙𝙨 𝙤𝙛 𝘼𝙥𝙧𝙞𝙡 𝙖𝙩 𝘾𝙝𝙞𝙡𝙙 of the 𝘼𝙨𝙝-𝘾𝙤𝙫𝙚𝙧𝙚𝙙 𝙇𝙤𝙖𝙢.

Siya ay pumanaw noong 𝗶𝗸𝗮-𝟮𝟴 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟵𝟵𝟵, at inilibing sa libingan ng bayani.

Kahit siya ay pumanaw na, ang mga kwentong kanyang isinulat ay buhay na buhay pa sa puso ng bawat Pinoy.

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Author. (2017, October 31). Filipino American History Month: N.V.M. Gonzalez - English | Colorado State University. English. https://english.colostate.edu/news/filipino-american-history-month-n-v-m-gonzalez/

Lariba, A. (n.d.). NVM Gonzalez. Scribd. https://www.scribd.com/document/436774315/NVM-Gonzalez

Remoto, D. (2021, July 2). N.V.M. Gonzalez: A writing life. Philstar.com. https://www.philstar.com/opinion/2021/07/03/2109819/nvm-gonzalez-writing-life

N.V.M. Gonzalez — NVMNG Writers’ Workshops. (n.d.). NVMNG Writers’ Workshops. https://www.nvmgonzalez.org/nvm-gonzalez

N. V. M. Gonzalez | Research Starters | EBSCO Research. (n.d.). EBSCO. https://www.ebsco.com/research-starters/history/n-v-m-gonzalez

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐾𝑎𝑝𝑎𝑛𝑔𝑎𝑛𝑎𝑘𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝐸𝑑𝑢𝑎𝑟𝑑𝑜 𝐴. 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔

Sumulat ng librong 𝙈𝙚𝙙𝙞𝙘𝙞𝙣𝙖𝙡 𝙋𝙡𝙖𝙣𝙩𝙨 𝙤𝙛 𝙩𝙝𝙚 𝙋𝙝𝙞𝙡𝙞𝙥𝙥𝙞𝙣𝙚𝙨 at tinaguriang "𝙁𝙖𝙩𝙝𝙚𝙧 𝙤𝙛 𝙋𝙝𝙞𝙡𝙞𝙥𝙥𝙞𝙣𝙚 𝙊𝙧𝙘𝙝𝙞𝙙𝙤𝙡𝙤𝙜𝙮". Iyan ang ilan lang sa napakaraming pagkakakilanlan kay 𝑫𝒓. 𝑬𝒅𝒖𝒂𝒓𝒅𝒐 𝑨. 𝑸𝒖𝒊𝒔𝒖𝒎𝒃𝒊𝒏𝒈, isang dalubhasa sa larangan ng mga halaman o botaniko.

Ngayong araw ay ating ipinagdiriwang ang kaniyang kaarawan kaya't atin ding babalikan ang lahat ng kamangha mangha niyang pag aaral at likha na nakapag bigay ambag sa ating mga pag-aaral sa kasalukuyan.

Sa 𝗦𝘁𝗮. 𝗖𝗿𝘂𝘇 𝗟𝗮𝗴𝘂𝗻𝗮 ay ipinanganak si 𝐸𝑑𝑢𝑎𝑟𝑑𝑜 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔 noong 𝗶𝗸𝗮-𝟮𝟰 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟴𝟵𝟱. Ang kaniyang mga magulang ay sina 𝑯𝒐𝒏𝒐𝒓𝒂𝒕𝒐 𝑸𝒖𝒊𝒔𝒖𝒎𝒃𝒊𝒏𝒈 at si 𝑪𝒊𝒓𝒊𝒂𝒄𝒂 𝑨𝒓𝒈𝒖𝒂𝒍𝒍𝒆𝒔.

Siya ay nag aral sa 𝘾𝙤𝙡𝙡𝙚𝙜𝙚 𝙤𝙛 𝘼𝙜𝙧𝙞𝙘𝙪𝙡𝙩𝙪𝙧𝙚 sa 𝗟𝗼𝘀 𝗕𝗮ñ𝗼𝘀. Doon ay nasaksihan at napukaw ang atensyon ni 𝐸𝑑𝑢𝑎𝑟𝑑𝑜 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔 sa pagkokolekta at pagkuha ng iba't ibang uri ng mga halaman sa kaniyang kapaligiran. Siniyasat at pinagaralan niya ang mga ito dahil sa sariling interes at pagmamahal sa mga halaman.

Nagpatuloy siya ng pag-aaral sa 𝙐𝙣𝙞𝙫𝙚𝙧𝙨𝙞𝙩𝙮 𝙤𝙛 𝘾𝙝𝙞𝙘𝙖𝙜𝙤 at nagtapos taong 𝟭𝟵𝟮𝟯, kung saan siya ay nakapagtapos bilang 𝑚𝑎𝑔𝑛𝑎 𝑐𝑢𝑚 𝑙𝑎𝑢𝑑𝑒 ng paaralan.

Nang makatapos sa pag-aaral ay tuloy-tuloy ay naging karera ni 𝐸𝑑𝑢𝑎𝑟𝑑𝑜 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔 sa larangan ng "𝙗𝙤𝙩𝙖𝙣𝙮" kung saan tunay niyang ipinakita ang pagkadalubhasa at natatanging pagmamahal sa larangang ito. Sa kaniya ring tanang buhay ay napakaraming medalya, sertipiko, pagkakakilala at karangalan ang kaniyang natamo dahil sa kaniyang husay.

Ang ibang mga halaman ay hinango sa kaniyang pangalan, ilan na dito ay ang 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔𝑖𝑎𝑛𝑎 𝑀𝑒𝑟𝑟𝑖𝑙𝑙𝑖𝑖 at 𝐴𝑐𝑎𝑠𝑖𝑎 𝑄𝑢𝑖𝑠𝑢𝑚𝑏𝑖𝑛𝑔𝑖𝑖.. Ang bawat kaalamang kanyang ibinahagi ay nasasalamin ang puso ng isang tunay na dalubhasa. Siya ay tunay walang sawang nagsikap para sa kaunlaran na nararapat para sa bayan.

Kayo ba, 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀? Hilig ninyo rin ba ang mgaa halaman at mayroon ba kayong natatanging pagmamahal para pagaralan ang mga ito? Baka kayo na ang sumunod na 𝑫𝒓. 𝑬𝒅𝒖𝒂𝒓𝒅𝒐 𝑨. 𝑸𝒖𝒊𝒔𝒖𝒎𝒃𝒊𝒏𝒈!

𝙇𝙖𝙮-𝙤𝙪𝙩: Jacob Magtoto
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Alleiah Kate Mariano

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Botany and National Herbarium – National Museum. (n.d.). https://www.nationalmuseum.gov.ph/our-collections/botany-and-national-herbarium/

Centeno, J. (n.d.). Eduardo A. Quisumbing. https://spheres.dost.gov.ph/profiles/1000-eduardo-a-quisumbing

Fhayefire. (n.d.). sm0033. Scribd. https://www.scribd.com/document/55987201/sm0033

Quisumbing, Eduardo A. (n.d.). CulturEd: Philippine Cultural Education Online. https://philippineculturaleducation.com.ph/quisumbing-eduardo-a/

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝐾𝑎𝑑𝑎𝑘𝑖𝑙𝑎𝑎𝑛 𝑛𝑖 𝐹𝑟𝑎𝑛𝑐𝑖𝑠𝑐𝑎 𝑅𝑒𝑦𝑒𝑠 𝐴𝑞𝑢𝑖𝑛𝑜

“𝐻𝑒𝑟𝑖𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑚𝑢𝑠𝑡 𝑛𝑜𝑡 𝑏𝑒 𝑠𝑎𝑐𝑟𝑖𝑓𝑖𝑐𝑒𝑑 𝑓𝑜𝑟 𝑝𝑟𝑜𝑔𝑟𝑒𝑠𝑠.”
- 𝑭𝒓𝒂𝒏𝒄𝒊𝒔𝒄𝒂 𝑹𝒆𝒚𝒆𝒔 𝑨𝒒𝒖𝒊𝒏𝒐

Ang pagsayaw ay isang parte ng sining, kabahagi ng kultura’t paniniwala lalo na sa ating mga Pilipino. Gaya ng sabi ni 𝐹𝑟𝑎𝑛𝑐𝑖𝑠𝑐𝑎 𝐴𝑞𝑢𝑖𝑛𝑜, kahit na maging makabago, moderno at magbago ang ating mundo ng dahil sa pag-unlad, huwag natin kakalimutan ang katutubong mga tradisyon at kultura ng ating bayang sinilangan.

Tinaguriang “𝙉𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣𝙖𝙡 𝘼𝙧𝙩𝙞𝙨𝙩 𝙛𝙤𝙧 𝘿𝙖𝙣𝙘𝙚” at “𝙈𝙤𝙩𝙝𝙚𝙧 𝙤𝙛 𝙋𝙝𝙞𝙡𝙞𝙥𝙥𝙞𝙣𝙚 𝘿𝙖𝙣𝙘𝙚” si 𝐹𝑟𝑎𝑛𝑐𝑖𝑠𝑐𝑎 𝐴𝑞𝑢𝑖𝑛𝑜. Siya ay ipinanganak noong 𝗶𝗸𝗮-𝟵 𝗻𝗴 𝗠𝗮𝗿𝘀𝗼, 𝟭𝟴𝟵𝟵 sa 𝗕𝗼𝗰𝗮𝘂𝗲, 𝗕𝘂𝗹𝗮𝗰𝗮𝗻. Ang kaniyang magulang ay sina 𝑱𝒖𝒍𝒊𝒂𝒏𝒂 𝑺𝒂𝒏𝒕𝒐𝒔 at 𝑭𝒆𝒍𝒊𝒑𝒆 𝑹𝒆𝒚𝒆𝒔.

Noong panahong 𝟭𝟵𝟮𝟬𝘀, habang nasa pananakop ng Estados Unidos ang bansang Pilipinas, kaniyang napansin ang impluwensiya ng kultura ng mga Amerikano. Siya ay namuno sa isang grupo na nananaliksik tungkol sa mga kakaiba, magaganda at masining na mga katutubong sayaw sa bansa na hindi pa kilala o hindi pa nabibigyang atensyon sa loob ng bansa upang makilala ito sa mga susunod na henerasyon. Siya ay pumunta sa mga liblib na mga baryo sa 𝗟𝘂𝘇𝗼𝗻, at kaniyang kinolekta ang lahat ng mga datos patungkol sa kanilang mga kultura't tradisyon, kabilang rin ang kanilang mga isports, pagdiriwang, rituwal at lalo na ang sayaw.

Noong taong 𝟭𝟵𝟮𝟲, kaniyang ipinalabas ang aklat na “𝙋𝙝𝙞𝙡𝙞𝙥𝙥𝙞𝙣𝙚 𝙁𝙤𝙡𝙠 𝘿𝙖𝙣𝙘𝙚𝙨 𝙖𝙣𝙙 𝙂𝙖𝙢𝙚𝙨” para magamit ito sa edukasyon sa parehong pribado o pampublikong paaralan. Gayundin, siya ay nasabihan na maging pinuno ng komite sa 𝗨𝗻𝗶𝗯𝗲𝗿𝘀𝗶𝗱𝗮𝗱 𝗻𝗴 𝗣𝗶𝗹𝗶𝗽𝗶𝗻𝗮𝘀 para maghanap ng marami pang katutubong sayaw at paunlarin nang paunlarin ito. Kaniyang pinaunlad ang tinikling, osang sayaw sa panggagaya sa tikling na ibon, maglalatik, lubi-lubi, polka sa nayon at marami pang iba.

Siya ay tumanggap din ng 𝑹𝒂𝒎𝒐𝒏 𝑴𝒂𝒈𝒔𝒂𝒚𝒔𝒂𝒚 na parangal noong 𝟭𝟵𝟲𝟮 bilang sa kaniyang mga kontribusyon at serbisyo sa gobyerno. Kinilala rin siya bilang kauna-unahang “𝙉𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣𝙖𝙡 𝘼𝙧𝙩𝙞𝙨𝙩 𝙛𝙤𝙧 𝘿𝙖𝙣𝙘𝙚” ng Pilipinas.

Siya ay namayapa noong 𝗶𝗸𝗮-𝟮𝟭 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟵𝟴𝟯 sa 𝗠𝗮𝘆𝗻𝗶𝗹𝗮. Pinakita niya ang kahalagaan ng pagsasabuhay ng kultura sa ating bansa, pag bibigay ng respeto dito, at sa huli pinapatandaan rin nya na huwag nating kalimutan ang pinaghirapan niya para paunlarin at ipasa sa atin ang sining ng paggalaw.

𝙇𝙖𝙮𝙤𝙪𝙩: Johaunne Kylie Dalida
Keith Joshua Gajeto
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Sharmaine Lucero at Jacob Ethan Magtoto

𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:
Francisca Reyes Aquino – Provincial Government of Bulacan. (n.d.). https://bulacan.gov.ph/general-info/francisca-reyes-aquino/

GOV PH. (n.d.). Order of National Artists: Francisca Reyes Aquino. NCCA.GOV.PH. Retrieved November 21, 2025, from https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/francisca-reyes-aquino/

Mighty Magulang. (2023, March 9). Francisca Reyes Aquino. Mighty Magulang. Retrieved November 21, 2025, from https://vt.tiktok.com/ZSf6Gg1bD/

Reyes-Aquino, Francisca. (n.d.). CulturEd: Philippine Cultural Education Online. https://philippineculturaleducation.com.ph/reyes-aquino-francisca/

𝐍𝐠𝐚𝐲𝐨𝐧𝐠 𝐀𝐫𝐚𝐰 𝐬𝐚 𝐊𝐚𝐬𝐚𝐲𝐬𝐚𝐲𝐚𝐧: 𝑃𝑎𝑛𝑑𝑎𝑖𝑔𝑑𝑖𝑔𝑎𝑛𝑔 𝐴𝑟𝑎𝑤 𝑛𝑔 𝑚𝑔𝑎 𝐸𝑠𝑡𝑢𝑑𝑦𝑎𝑛𝑡𝑒

"𝐸𝑑𝑢𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 𝑖𝑠 𝑡ℎ𝑒 𝑚𝑜𝑠𝑡 𝑝𝑜𝑤𝑒𝑟𝑓𝑢𝑙 𝑤𝑒𝑎𝑝𝑜𝑛 𝑤ℎ𝑖𝑐ℎ 𝑦𝑜𝑢 𝑐𝑎𝑛 𝑢𝑠𝑒 𝑡𝑜 𝑐ℎ𝑎𝑛𝑔𝑒 𝑡ℎ𝑒 𝑤𝑜𝑟𝑙𝑑."
– 𝑵𝒆𝒍𝒔𝒐𝒏 𝑴𝒂𝒏𝒅𝒆𝒍𝒂

Tulad ng mga katagang sinabi ni 𝑁𝑒𝑙𝑠𝑜𝑛 𝑀𝑎𝑛𝑑𝑒𝑙𝑎, tunay ngang ang edukasyon ay isang napakamakapangyarihang armas upang magkaroon at mapanagili ang pagbabago sa mundo, at isa ang mga estudyante na mayroong napakahalagang papel sa larangan ng edukasyon.

Maligayang pagbati, 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀! Ngayong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟳 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 ay ipinagdiriwang natin ang 𝗣𝗮𝗻𝗱𝗮𝗶𝗴𝗱𝗶𝗴𝗮𝗻𝗴 𝗔𝗿𝗮𝘄 𝗻𝗴 𝗺𝗴𝗮 𝗘𝘀𝘁𝘂𝗱𝘆𝗮𝗻𝘁𝗲.

Ito ay pagkilala sa dedikasyon at pagsisikap ng mga mag-aaral sa buong mundo. Tayong lahat ay inaanyayahan na makiisa sa pagdiriwang ng mga mag-aaral na buong tapang na nagpapatuloy sa kanilang paglalakbay sa kabila ng iba't ibang hamon na kanilang pinagdaraanan.

Ang pagdiriwang na ito ngayong taon ay may temang "𝙀𝙢𝙥𝙤𝙬𝙚𝙧𝙞𝙣𝙜 𝙎𝙩𝙪𝙙𝙚𝙣𝙩𝙨 𝙖𝙨 𝘼𝙜𝙚𝙣𝙩𝙨 𝙤𝙛 𝙄𝙣𝙣𝙤𝙫𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣 𝙖𝙣𝙙 𝘾𝙝𝙖𝙣𝙜𝙚." Sa ilalim din ng 𝐁𝐚𝐭𝐚𝐬 𝐑𝐞𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢𝐤𝐚 𝐛𝐥𝐠. 𝟏𝟏𝟑𝟔𝟗, isinasaad na kinikilala ng estado ang halaga ng pagpapamalas ng pagmamahal sa bayan at responsibilidad sa lipunan sa mga kabataan at sinusuportahan ang pagdiriwang ng 𝙄𝙣𝙩𝙚𝙧𝙣𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣𝙖𝙡 𝙎𝙩𝙪𝙙𝙚𝙣𝙩𝙨' 𝘿𝙖𝙮.

Ang okasyon na ito’y nagsimula sa 𝗣𝗿𝗮𝗴𝘂𝗲, 𝗖𝘇𝗲𝗰𝗵𝗼𝘀𝗹𝗼𝘃𝗮𝗸𝗶𝗮 (ngayon ay 𝗖𝘇𝗲𝗰𝗵 𝙍𝙚𝙥𝙪𝙗𝙡𝙞𝙘) noong 𝗜𝗸𝗮𝗹𝗮𝘄𝗮𝗻𝗴 𝗗𝗶𝗴𝗺𝗮𝗮𝗻𝗴 𝗣𝗮𝗻𝗱𝗮𝗶𝗴𝗱𝗶𝗴. 𝗧𝗮𝗼𝗻𝗴 𝟭𝟵𝟯𝟵, ang mga mag-aaral ng 𝘾𝙯𝙚𝙘𝙝 𝙐𝙣𝙞𝙫𝙚𝙧𝙨𝙞𝙩𝙮 ay nagprotesta laban sa pananakop ng N**i. Pinagbabaril ng mga N**i ang mga estudyante at isa sa mga estudyante na nagngangalang 𝑱𝒂𝒏 𝑶𝒑𝒍𝒆𝒕𝒂𝒍, ang napatay. Naging mas malaking kilos-protesta ang kanyang libing. Noong 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟳 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲, 𝟭𝟵𝟯𝟵 ay nilusob ng mga n**i ang mga unibersidad sa 𝗣𝗿𝗮𝗴𝘂𝗲. Mahigit 𝟭,𝟮𝟬𝟬 estudyante ang inaresto at siyam na lider-estudyante ang pinatay nang walang paglilitis.

Noong 𝟭𝟵𝟰𝟭, idineklara ng mga international student groups ang 𝗶𝗸𝗮-𝟭𝟳 𝗻𝗴 𝗡𝗼𝗯𝘆𝗲𝗺𝗯𝗿𝗲 bilang 𝙄𝙣𝙩𝙚𝙧𝙣𝙖𝙩𝙞𝙤𝙣𝙖𝙡 𝙎𝙩𝙪𝙙𝙚𝙣𝙩'𝙨 𝘿𝙖𝙮 upang alalahanin ang tapang mga estudyanteng naglaban para sa karapatang pantao, kalayaan, demokrasya, at karapatang makapag-aral.

Ngayon 𝗖𝗮𝗹𝗛𝗶𝗴𝗵𝗶𝗮𝗻𝘀, ipinapaalala ng Pandaigdigang Araw ng mga Estudyante na malakas at mayroong boses ang lahat ng kabataan, mahalaga ang edukayon, at may kapangyarihan ang mga estudyante para sa pagbabago.

𝙇𝙖𝙮𝙤𝙪𝙩: John Mark Paino at Alleiah Kate Mariano
𝘾𝙖𝙥𝙩𝙞𝙤𝙣: Aldhea Cabrera at Carl Cura

𝗠𝗚𝗔 𝗦𝗔𝗡𝗚𝗚𝗨𝗡𝗜𝗔𝗡:

Gatti, M. (2021, November 17). Why do we celebrate International Students’ Day? ELLCI Inglese. https://www.ellci.net/international-students-day/?fbclid=IwY2xjawOH1sFleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgIY2FsbHNpdGUBNwABHnWjfxmfPOKh2ZIJDzjJIod1ymbFCQWe3dMLaBORurdRl3I37Xzd75RM1imF_aem_YJA3IuJhq4cgxrVD7Ycl9A

Philippine News Agency. (n.d.). https://www.pna.gov.ph/?fbclid=IwY2xjawOH1wNleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgIY2FsbHNpdGUBNwABHsZC6SsoM-UQYJIWYP9Ld9IGqg06PEvxHCfa5RDpvACa_4TWgXnhVcw3uLVZ_aem_-g7-d-wCpd15Nw5Gp6hv0Q

University Living. (2025, March 5). International Students Day 2025- Date, History and Significance. University News and Updates.. https://www.universityliving.com/blog/beyond-uni/international-students-day/