New Zealand - Giáo dục - Tiếng Anh và Du Học

BE NICE AND FIRM
Từ khi bước chân vào ngành giáo dục NZ, điều đầu tiên mình học được chính là câu này: “Be nice and firm - Hãy dịu dàng nhưng dứt khoát”. Và cho đến bây giờ mặc dù đã rất nỗ lực, mình vẫn chưa thực sự lúc nào cũng làm được việc này. Nghe thì dễ mà quả thật là không dễ.
Lần đầu tiên nghe câu nói này là trong kì thực tập đầu tiên khi mình gặp một nhóc 3t quá nghịch ngợm. Theo thói quen bao năm trong nghề, mình nghiêm mặt và dùng một giọng rất nghiêm khắc nhấn mạnh: “No Oscar, you cannot take away the car from Elliot.” Bất ngờ ngay từ phía sau mình, cô hướng dẫn, cũng là head teacher của room đó, bước lên và quỳ xuống ngang tầm hai bạn bé, nhìn sâu vào mắt Oscar rồi hỏi: “Con có thấy Elliot vẫn còn chưa xong việc với cái xe ko? Con có thể chờ bạn chơi xong lượt của mình ko?” Giọng của cô rất dịu dàng nhưng ánh mắt rất có uy lực. Osca buông tay khỏi chiếc xe, ko cố giằng cái xe trên tay Elliot nữa và gật đầu. Cô quay sang Elliot và hỏi: “Con có thể đưa xe cho bạn chơi sau khi con xong việc với nó không?” Elliot gật đầu đồng ý. Vậy là mâu thuẫn giải quyết xong và chỉ 5 phút sau, Elliot mang xe đến đưa cho Oscar và chuyển sang đọc sách cùng Lucy (chính là mình).
Sau này khi cùng thảo luận và nhận xét cuối tuần, cô hướng dẫn nói với mình rằng cách mình nhìn và nói một cách nghiêm khắc như vậy không phải là cách để dạy trẻ con. “Use a nice and firm voice. I know it will be hard but be patient and respectful. That’s how we teach and set the limit for them.” Mình giải thích là mình đến từ một nền văn hoá khác và đã xử lý sự việc theo thói quen. Cô nói cô rất hiểu nhưng hãy quan sát và học hỏi từ các cô giáo khác để biết thế nào là nice and firm.
Và đây là những gì mình quan sát được và cảm thấy nên chia sẻ vì nguyên tắc “Be nice and firm” này không chỉ tốt cho việc giảng dạy mà còn tốt cho việc làm cha mẹ nữa, với bất kể lứa tuổi nào:
- Khi trẻ bất hoà, hãy lắng nghe cả hai bên; không kết luận đúng sai và không buộc một bên nhận lỗi. Hãy để con tự nhìn nhận và mình chỉ giúp con phân tích bằng cách đặt câu hỏi thôi. VD: Con vừa làm gì với Elliot vậy? Vì sao con làm thế? Con có nghĩ Elliot sẽ đau ko? Elliot, con có muốn chia sẻ/ giải thích với bạn không? Bây giờ hai con có muốn ôm nhau một cái để giảng hoà không?
- Khi trẻ kiên quyết muốn một điều gì, VD kéo dài thời gian chơi/ đọc sách thay vì đi ăn/ ngồi một mình không muốn ngồi cùng bạn/ đòi dùng thiết bị điện tử… Hãy cho trẻ lựa chọn và đặt ra giới hạn cụ thể. VD: Con có thể chọn giữa đi ăn ngay hoặc đi ăn sau khi xem hết quyển sách này (nhưng chỉ hết quyển này thôi, chứ không phải hết chỗ sách mà con vừa chọn). Con có thể chọn giữa dùng ipad 15p hay đi chơi công viên với mẹ chiều nay? (Nếu con chọn ipad và mẹ ko muốn con dùng ipad quá lâu, hãy nhấn mạnh khoảng thời gian cho phép và nhắc con khi hết giờ)
- Nếu con lăn ra giữa nơi đông người khóc lóc hay làm khó cô/bố mẹ bằng nhiều cách, hãy ngồi xuống ngang tầm mắt con và nói một cách dứt khoát: “Cô/bố mẹ hiểu là con rất không vui khi con không được… nhưng cô/bố mẹ có thể cho con… nếu con đứng dậy và … hoặc nếu không cô/bố mẹ sẽ chờ đến khi con hết buồn/khó chịu” (nhưng tuyệt đối không đưa điều con muốn vào sự lựa chọn vì bạn đã từ chối trước đó)
Đây mới là ba tình huống điển hình và còn rất nhiều tình huống khác nữa mà bạn có thể tìm thấy tips để xử lý, ví dụ như 5 tình huống trong link này: https://www.kindercare.com/content-hub/articles/2017/may/the-art-of-kind-and-firm-parenting.
Mấu chốt của vấn đề chính là:
- Bình tĩnh và không to tiếng
- Đưa ra lựa chọn và giới hạn
- Cố gắng đạt đến thoả thuận với con
- Chỉ công nhận cảm xúc của con và không buộc tội
- Khi đã đạt thoả thuận thì cùng tuân thủ và nhắc con về việc đã thoả thuận với cô/bố mẹ
Mình biết lệ thường của gia đình Việt Nam là con phải nghe lời cha mẹ, trò phải nghe lời cô giáo, trẻ con phải nghe lời người lớn và quan trọng là phải NGHE NGAY, ko nghe ngay tức là HƯ rồi. Nhưng từ quan sát của mình thì những đứa trẻ được áp dụng KỈ LUẬT TÍCH CỰC (Positive discipline) ko chỉ ngoan và biết nghe lời mà còn rất tự tin và hạnh phúc vì các con được người lớn tôn trọng. Vì vậy văn hoá là khác nhau, và với giáo dục không ai có thể khẳng định đúng sai, nhưng nếu muốn một đứa trẻ lớn lên tự tin và hạnh phúc, hãy thử Be nice and firm nhé. Mình đã thử rồi và thật sự rất hạnh phúc với hai cô con gái rất ngoan và hiểu chuyện 😊.

LÀM GÌ KHI TRẺ TRANH CÃI? (Phần 2)
Mình vẫn nhớ một câu chuyện mà chồng mình vẫn kể đi kể lại về hồi còn bé, rằng trong khu phố chợ nhà anh ấy có một đứa bạn hay bị “đánh hội đồng” nhất vì lý do là nó có bà nội đanh đá nhất phố, và bà nội này luôn là người đến bênh mỗi khi cháu có tranh cãi với bạn cùng nhóm chơi. Bà càng bênh, cháu càng bị đánh! 😂😂😂
Câu chuyện này chỉ là một ví dụ nhỏ cho việc người lớn VN mình luôn muốn giúp con cháu giải quyết xung đột với bạn bè, bất kể xung đột to hay bé thì con đều về mách ông, bà, bố, mẹ, và việc giúp con xử lý kiểu này hay kiểu khác là hầu như chúng ta ai cũng đã làm. Khi bước chân vào một nền giáo dục khác, mình đã rất nhiều lần phải kiềm chế bản thân để không nhắc một đứa trẻ rằng “Con cắn bạn đau, con phải xin lỗi bạn ngay!” hay “Sao con giành đồ chơi của bạn thế? Con trả lại cho bạn ngay!” Vì sao? Vì việc mình can thiệp vào làm ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực xã hội và trí tuệ cảm xúc của trẻ.
Ngày hôm nay mình share một bài viết nằm trong danh sách các bài báo mình đọc cho professional development giữa lúc New Zealand lockdown vì COVID. Mặc dù bài báo thực tế định hướng biện pháp giáo dục cho độ tuổi dưới 2, mình thấy nó rất đáng đọc cho cha mẹ có con ở độ tuổi khác, đặc biệt nhà nào có 2-3 con. Do đó mình lược dịch và viết lại một chút theo hướng giải quyết tranh cãi giữa trẻ con nói chung. Nếu bạn nào muốn đọc bản gốc thì đây là link bài báo: https://www.janetlansbury.com/2013/04/5-benefits-of-sportscasting-your-childs-struggles/
———————————————————-
Còn bản tiếng Việt mình lược dịch đây (đây là phần 2 của bài báo; phần thứ nhất nằm trong post trước)

3. Không phán xét, không thiên lệch

Khi mô tả khách quan, ta sẽ tránh được việc vô tình phán xét hay dự đoán. Việc này rất quan trọng vì khi bị người lớn phán xét hay đánh giá, đứa trẻ dễ rơi vào trạng thái xấu hổ và mặc cảm. Nó sẽ cảm thấy có khoảng cách với người lớn, mà vì thế ta sẽ khó duy trì được sự kết nối với con hơn, còn đứa trẻ cũng cảm thấy mất tự tin vào bản thân. Do đó khả năng tự học thông qua tự giải quyết vấn đề cũng giảm đi.

Tốt nhất không nên nghiêm trọng hóa sự việc hay mô tả kèm chỉ trích khi mà tụi nhỏ chưa hề thấy rằng giữa chúng đang xảy ra tranh cãi. Vì vậy mà ta sẽ nói: “Lúc nãy con chơi cái này, còn giờ thì Tommy đang ôm nó” thay vì nói: “Tommy giành cái này của em phải ko?” Chỉ một từ “giành” thôi là đã đủ nghiêm trọng hóa một tình huống “cùng chơi và cùng thích một món đồ” thành tình huống “tranh giành và cãi cọ” rồi. Trên thực tế trẻ con nhìn nhận “cùng chơi” hay “cùng tranh giành” hoàn toàn khác với người lớn. Ví dụ như người lớn nhìn vào thấy hai chị em đang cãi nhau, và đứa em đang bị chị mắng mỏ không ngừng, nhưng bản thân đứa em lại thấy hai chị em đang cãi nhau cho vui, và cái nó muốn mẹ làm là “Đi chỗ khác đi mẹ!” Vậy đó!

4. Không định nghĩa “bắt nạt” và “bị bắt nạt”

Một trong những hậu quả lớn nhất của việc người lớn can thiệp, phán xét hay bảo vệ quá mức là trẻ sẽ tự thấy mình đã “bắt nạt” hay “bị bắt nạt” khi xảy ra tranh cãi. Từ đó, đứa trẻ tự thấy mình là kẻ bắt nạt sẽ tự cho rằng mình quá xấu tính trong khi đứa trẻ tự thấy mình là kẻ bị bắt nạt lại nghĩ mình quá yếu đuối và bất lực. Cho dù tự thấy mình đóng vai nào trong hai vai đó thì cả hai đều cảm thấy phụ thuộc vào người lớn, chỉ muốn người lớn can thiệp và giúp giải quyết vấn đề.

5. Giúp con phát triển ngôn ngữ, khả năng phân tích tình huống, năng lực xã hội và trí tuệ cảm xúc
Khi cha mẹ không can thiệp mà chỉ mô tả khách quan, hỏi ý kiến của con và đưa ra gợi ý, lợi ích lớn nhất chính là phát triển được năng lực tự học qua tình huống của con. Con biết cách mô tả tình huống, nhìn nhận và phân tích tình huống, cảm nhận được cảm giác của bạn cùng chơi, và tự mình định hướng cách giải quyết. Do vậy đây là cách giáo dục tốt nhất, có ý nghĩa nhất và sâu sắc nhất, giúp trẻ tự học thông qua trải nghiệm.

Tuy nhiên khi tình huống tranh cãi đã dẫn đến đánh nhau thì cha mẹ không thể chỉ đứng bên và mô tả hay hỏi han. Cha mẹ sẽ cần can thiệp để việc tranh giành không diễn ra quá đà như giật đồ từ tay bạn, tát, đánh hay cắn bạn, hay đập phá đồ chơi của bạn.

5 Benefits of Sportscasting Our Child's Struggles - Janet Lansbury ‘Sportscasting’ (or ‘broadcasting’) is the term infant specialist Magda Ge**er coined to describe the nonjudgmental, “just the facts” verbalization of events she advised parents to use to support infants and toddlers as they struggle to develop new skills. Sportscasters don’t judge, fi...

LÀM GÌ KHI TRẺ TRANH CÃI? (Phần 1)
Mình vẫn nhớ một câu chuyện mà chồng mình vẫn kể đi kể lại về hồi còn bé, rằng trong khu phố chợ nhà anh ấy có một đứa bạn hay bị “đánh hội đồng” nhất vì lý do là nó có bà nội đanh đá nhất phố, và bà nội này luôn là người đến bênh mỗi khi cháu có tranh cãi với bạn cùng nhóm chơi. Bà càng bênh, cháu càng bị đánh! 😂😂😂
Câu chuyện này chỉ là một ví dụ nhỏ cho việc người lớn VN mình luôn muốn giúp con cháu giải quyết xung đột với bạn bè, bất kể xung đột to hay bé thì con đều về mách ông, bà, bố, mẹ, và việc giúp con xử lý kiểu này hay kiểu khác là hầu như chúng ta ai cũng đã làm. Khi bước chân vào một nền giáo dục khác, mình đã rất nhiều lần phải kiềm chế bản thân để không nhắc một đứa trẻ rằng “Con cắn bạn đau, con phải xin lỗi bạn ngay!” hay “Sao con giành đồ chơi của bạn thế? Con trả lại cho bạn ngay!” Vì sao? Vì việc mình can thiệp vào làm ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực xã hội và trí tuệ cảm xúc của trẻ.
Ngày hôm nay mình share một bài viết nằm trong danh sách các bài báo mình đọc cho professional development giữa lúc New Zealand lockdown vì COVID. Mặc dù bài báo thực tế định hướng biện pháp giáo dục cho độ tuổi dưới 2, mình thấy nó rất đáng đọc cho cha mẹ có con ở độ tuổi khác, đặc biệt nhà nào có 2-3 con. Do đó mình lược dịch và viết lại một chút theo hướng giải quyết tranh cãi giữa trẻ con nói chung. Nếu bạn nào muốn đọc bản gốc thì đây là link bài báo: https://www.janetlansbury.com/2013/04/5-benefits-of-sportscasting-your-childs-struggles/
———————————————————-
Còn bản tiếng Việt mình lược dịch đây:

5 lợi ích của biện pháp mô tả khách quan khi trẻ tranh cãi
‘Sportscasting’ hay ‘mô tả khách quan’ là thuật ngữ chuyên ngành giáo dục mà Magda Ge**er sử dụng để định nghĩa việc diễn đạt bằng lời không mang tính phán xét, “chỉ mô tả những gì đang diễn ra”. Magda khuyên các bậc cha mẹ nên sử dụng biện pháp này để hỗ trợ tụi nhỏ khi giữa chúng xảy ra tranh cãi.

Mô tả khách quan nghĩa là không phán xét, sửa chữa, chỉ trích hay đổ lỗi. Người lớn chỉ nên bảo đảm an toàn cho trẻ trong khi quan sát và tả lại những gì đang diễn ra để tạo cho trẻ không gian mở để tự nỗ lực giải quyết vấn đề hoặc quyết định từ bỏ và chuyển sang việc khác.

5 lợi ích của việc mô tả khách quan

1. Khi chúng ta can thiệp ít hơn, trẻ sẽ tự suy nghĩ và tự học nhiều hơn
Khi con cái đang tranh cãi nảy lửa, cha mẹ nào cũng đau đầu về vấn đề giải quyết xung đột. Tuy nhiên thay vì can thiệp, tất cả những gì chúng ta cần làm là dùng những câu bình luận khách quan, như thể ta chỉ là người đứng bên quan sát. Nếu thấy cần giúp tụi nhỏ, ta có thể chuyển sang chế độ “phỏng vấn” bằng cách thêm vào những câu hỏi mở, kiểu như: “Mẹ thấy cả hai đứa đều muốn chơi cái ô tô này. Thế giờ hai đứa định thế nào?”
Nếu tụi nhỏ vẫn không muốn giải quyết vấn đề và ngày càng tranh giành gay gắt hơn, ta có thể thêm một chút phân tích hoặc gợi ý như “Con có thấy trong rổ còn một cái ô tô nữa không?” hoặc “Con có muốn thử chơi cái máy bay (thay vì cái ô tô này) không?”

Cụ thể hơn, khi tụi nhỏ cùng tranh một cái ô tô, ta có thể mô tả và hỏi:

- Laura, con muốn lấy ô tô làm gì?

- Con muốn cho xe chạy trên cái hộp carton.

- Jake, trông con rất là không vui. Thế con muốn lấy xe làm gì?

Jake bảo muốn cho cái ô tô chạy thử trên tường nhà.

“Vậy là Jake muốn thử cho xe chạy trên tường. Hmmm… Vậy thì giờ các con sẽ làm gì nếu cả hai đều muốn cái ô tô này?”

Tốt nhất chỉ nên yêu cầu tụi nhỏ xem xét và bày tỏ mong muốn, còn tự chúng sẽ quyết định hướng giải quyết tranh cãi, ví dụ như cùng chơi hay chia lượt hay chuyển sang chơi cái khác. Tất cả là do chúng tự quyết.

2. Càng được tin tưởng, càng thể hiện năng lực cá nhân

Khi ta mô tả khách quan mà không can thiệp, ta sẽ khiến tụi nhỏ nhận thấy rằng ta tin chúng tự giải quyết được vấn đề. Đấy là cách đơn giản nhất để ta ngầm nói với con: “Bố/mẹ sẵn sàng ủng hộ và hỗ trợ con nếu cần, nhưng con hãy tự tin rằng con tự mình giải quyết được việc này.” Thay vì lo rằng đứa trẻ sẽ thấy mất mát, giận dữ hay thất vọng, ta hãy kiên nhẫn thừa nhận những cảm xúc tiêu cực đó, vì đó là những cảm xúc hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi của con.

“Mẹ thấy con rất không vui. Con có muốn nói gì để chị hiểu con hơn không?"

Thay vì tránh cho con những cảm xúc tiêu cực, ta để cho con tự trải nghiệm những cảm xúc này và tự phục hồi sau khi những cảm xúc tiêu cực đã qua. Mỗi lần qua đi như vậy, con sẽ tự tin và tự điều chỉnh cảm xúc của bản thân tốt hơn, thay vì phụ thuộc vào người lớn một cách không cần thiết mỗi khi gặp vấn đề hay nảy sinh tranh cãi và không tự mình định hướng được cách giải quyết.

Mình chia bài làm 2 phần để đọc không quá mệt. Ngày mai mình sẽ đăng phần còn lại nhé.

5 Benefits of Sportscasting Our Child's Struggles - Janet Lansbury ‘Sportscasting’ (or ‘broadcasting’) is the term infant specialist Magda Ge**er coined to describe the nonjudgmental, “just the facts” verbalization of events she advised parents to use to support infants and toddlers as they struggle to develop new skills. Sportscasters don’t judge, fi...

Nhớ ngày bé, một quyển sách chỉ có thể có thêm 10 bài cùng chủ đề hoặc lại thêm quá nhiều bài sao, bài khó trong khi các bài cơ bản lại chẳng thấy đâu.
Bây giờ thì máy tính làm hộ mình và giúp mình tạo ra đúng cái mình muốn. Cùng một chủ đề toán, mỗi lần vào lại là một bài mới. Code nó sinh ra vô tận bài tập. Đủ để nắm vô cùng vững kiến thức dù mỗi ngày 10 phút thôi.
Mình vẫn đều đặn code thêm các phần cho toán cấp 2 vì BeBe nhà mình cũng sẽ cần học. Các bạn cũng có thể dùng nó cho trẻ con nếu thấy ổn nhé:
http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=News_detail&catid=21&orderby=3

Luyện toán miễn phí giúp con học giỏi, bố mẹ nhàn.

Phần này mình nâng cấp lên từ Module học toán trước viết cho BeBe luyện 1 tuần trước các kỳ thi học kỳ vì con không giỏi toán. Một tuần thôi đủ để con đạt điểm 9-9.5 vì các bài dạng sao bố dặn con gái sai luôn cho bố nhờ vì con có cố cũng vẫn sai. Mà miệt mài làm chi cho khổ, đời bố không bao giờ dùng đến thể loại này. Và bố ghét điểm 10 lắm vì con chả rút được chút kinh nghiệm nào mà ngược lại còn bị thêm cái tật cay cú khi có ai đó hơn mình.
Bây giờ, nếu các bạn nhỏ tuần tập 2 lần, mỗi lần 10 phút thì thầy đảm bảo các bạn chắc chắn giỏi.

Nếu bạn có năng lực toán, hãy học cho giỏi vì sau này, bạn nào học về AI - trí tuệ nhân tạo - toán phải siêu khủng là đằng khác. Nhưng nếu cảm thấy năng lực của mình không ở toán thì học giỏi vừa thôi, còn để thời gian học cái khác mà mình có năng lực.

Module ngày trước chỉ có dạng bài đơn lẻ, đợt này nâng cấp, mình tạo thêm bài test. Bài test có lưu lại kết quả làm bài và gửi email cho bố mẹ các con biết con đã làm bao nhiêu bài, con làm ra sao, sai hay đúng. (Phần gửi email này, bạn chỉ việc sign up member miễn phí là web có email để gửi - tất nhiên các bạn học viên lớp tiếng anh thì web đã có email sẵn của bố mẹ khi đăng ký rồi nên sẽ gửi tự động). Buổi tối, bố mẹ yêu cầu làm 1-2 đề toán xong rồi thì được chơi. Bố mẹ không cần tìm sách giao bài, web tự tạo ra bài cho bố mẹ rồi, chỉ việc ngồi đợi ting ting và check email để xem con giỏi kém chỗ nào và hướng dẫn con thêm.

Hôm nay, bắt đầu với bài số 1, dạng tính cộng có tổng nhỏ hơn 10 nhé. Bạn lớp 1 nào cũng làm được. Thử 1 tuần tập thôi, bố mẹ sẽ thấy con rất khác đấy. Thầy bảo đảm như thế.

Các dạng toán tiếp theo sẽ có trong những bài kế tiếp. Hi vọng, những việc nho nhỏ của thầy sẽ có ích cho các con. Học nhanh để còn dành thời gian chơi.
Tí quên, Link bài đầu tiên đây nhé: http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=143

P/S: có bạn hỏi Module Toán Version 1 thì ở đâu. Giao diện iphone thì nó nằm ở cuối trang, giao diện ipad thì nó nằm ngay trên đầu, còn giao diện Laptop, PC thì nó nằm ở menu bên phải. Nhanh nhất thì truy cập link này nhé cả nhà: http://e4k.vn/modules.php?name=Toan_cap_1
Module cũ chỉ có phần luyện từng câu chứ không có phần làm bài tổng hợp cũng như phần hướng dẫn chi tiết. Chuyển qua version 2 thì mình đang code và sẽ nâng cấp bài theo từng phần.

UPDATE: Mình tạo chuyên đề cho các con học toán, gồm nhiều bài khác nhau và dạng toán khác nhau. Mình tập hợp ở link bên dưới:
http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=News_detail&catid=21

Bài học tuần thứ 5 mình đã add đủ cả homework và phần luyện âm rồi nhé:
http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=79

P/S: Link toàn bộ các bài học sẽ được soạn cho các bạn tại đây:
http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=News_detail&catid=10

Tập truyện Bolt - Siêu chó tham tử - Dành cho các bạn yêu thích truyện trinh thám !
http://e4k.vn/modules.php?name=Stories

Một tác phẩm của Disney gắn liền với các bạn nhỏ WTE trước đây. Giờ upload lại cho các bạn nhỏ khác cùng đọc.
http://e4k.vn/modules.php?name=Stories&op=viewstories&sid=21

Bài tập cho Snow White đã xong cả nhà nhé. Đủ 4 kỹ năng: Nghe, nói, đọc, viết và từ vựng cho tổng số 12 bài học. Bạn chỉ cần F5 (Refresh) trình duyệt là bài tập tự thay đổi, đảm bảo không trùng cho các bạn làm thoải mái.
http://e4k.vn/modules.php?name=News&op=viewtop&topicid=11
P/S: Đây là phần mình soạn để các bạn tự học, nên chỉ có phần hướng dẫn học không có phần mình dạy cũng như các bài tập khác đi kèm các bạn nhé. Phần của lớp học online mới có. Mình nhắn vậy để các bạn không phải inbox hỏi thêm như mấy hôm trước.