19/09/2026
संविधान दिवस : उपलब्धि र चुनौती - एक समीक्षा
प्रिन्सिपल, ज्ञानकुञ्ज विद्याश्रम, मोरहिया,
आज असोज ३ गते। नेपालको इतिहासमा स्वर्णिम दिन। २०७२ साल असोज ३ गतेकै दिन हामीले आफ्नै हातले लेखेको संविधान पाएका थियौं। त्यसैले आज हामी दशौं संविधान दिवस मनाउँदैछौं। यस अवसरमा सम्पूर्ण विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षक र देशवासीमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दछु।
संविधान कसरी बन्यो?
यो संविधान कुनै एक रातमा बनेको होइन। यो २००७ सालदेखिको प्रजातन्त्र, २०४६ सालको जनआन्दोलन, १० वर्षे जनयुद्ध, २०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलन र मधेश आन्दोलन लगायत हजारौं शहीदहरूको रगत र पसिनाबाट बनेको हो। संविधानसभाबाट जनताका प्रतिनिधिहरूले नै लेखेको हुनाले यो जनताकै दस्तावेज हो।
जनताका माग सम्बोधन भए कि भएनन्?
यो सबैभन्दा धेरै सोधिने प्रश्न हो।
सम्बोधन भएका कुराहरू: यो संविधानले धेरै हदसम्म जनताका मागलाई सम्बोधन गरेको छ। पहिलो कुरा, यसले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य बनाएको छ। राजतन्त्र अन्त्य भयो। दोस्रो, समावेशी र समानुपातिक सिद्धान्तलाई आत्मसात गरेको छ। दलित, महिला, जनजाति, मधेसी, मुस्लिम सबैलाई राज्यका निकायमा आरक्षणको व्यवस्था छ। तेस्रो, ३१ वटा मौलिक हकको ग्यारेन्टी गरेको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारीलाई मौलिक हक बनाएको छ। चौथो, धर्मनिरपेक्षता, प्रेस स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई सुनिश्चित गरेको छ।
अझै सम्बोधन हुन बाँकी कुराहरू: तर, संविधान कागजमा मात्र सुन्दर भएर हुँदैन, कार्यान्वयनमा कमजोरी देखिएको छ। संघीयता आए पनि अधिकार अझै पनि सिंहदरबारमै केन्द्रित छ भन्ने गुनासो छ। भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र महँगीले जनता अझै पनि सन्तुष्ट हुन सकेका छैनन्। युवाहरू अझै पनि रोजगारीका लागि विदेश जान बाध्य छन्। कतिपय समुदायले अझै पनि संविधान संशोधनको माग गरिरहेका छन्।
निष्कर्ष:
संविधान कुनै स्थिर ढुङ्गा होइन, यो त एउटा जीवित बिरुवा हो। यसलाई गोडमेल गर्दै, आवश्यकता अनुसार संशोधन गर्दै लैजानु पर्छ। संविधानको रक्षा गर्नु भनेको हामीले हाम्रो अधिकारको मात्र होइन, कर्तव्यको पनि पालना गर्नु हो। हामीले हाम्रा बालबालिकालाई संविधान पढाउनु पर्छ, बुझाउनु पर्छ।
अन्त्यमा, संविधानले दिएको अधिकारको सदुपयोग गर्दै, भ्रष्टाचाररहित र समृद्ध नेपाल बनाउने प्रण गरौं। यही नै संविधान दिवसको सच्चा शुभकामना हुनेछ।
