GITC Academy

Unit 5: Data Collection and Analysis
A. Primary data
प्राथमिक डाटा (Primary Data) भनेको त्यस डाटा हो जो पहिलोप्रयोग गर्ने अनुसन्धानको अवस्थामा प्राप्त गरिएको हो। यो डाटा प्राय: अनुसन्धानकर्ताले स्वयं डाटा कलेक्ट गरेर निर्धारित कार्यक्रम र प्रक्रिया अनुसरण गर्ने गरिएको हुन्छ।
प्राथमिक डाटा प्राप्त गर्नका केही उपायहरू निम्नलिए जान्छन्:
1. अन्तर्वार्ता (Interviews): प्रश्नपत्रहरू, नमूनाकरण अन्तर्वार्ता, खुला अन्तर्वार्ता, र ढलबल अन्तर्वार्ता प्रमुख प्राथमिक डाटा प्राप्ति उपायहरू हुन्।
2. अध्ययन (Surveys): प्रश्नपत्रहरू, खुला प्रश्नपत्रहरू, अन्तर्वार्ता, र चौक्षिक अध्ययन प्रमुख प्राथमिक डाटा प्राप्ति उपायहरू हुन्।
3. प्रवर्तन (Observation): प्रवर्तनले अध्ययनकर्तालाई तत्त्विक घटनाहरूलाई निरंकुश दृष्टान्तमा अन्तर्वार्ता गर्न प्रेरित गर्दछ। यो प्रक्रिया व्यक्तिगत वा समूहको व्यवहार, अभ्यास, र व्यवस्थितता अन्तर्वार्ता गर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ।
प्राथमिक डाटा संगठित, अनुकूल, र प्रामाणिक रूपमा प्राप्त गरिन्छ, जसले अनुसन्धानमा उपयोगी तथ्यांकन र नतिजा प्राप्त गर्न प्रयोगी हुन्छ।
B. Secondary data
सेकेन्डरी डाटा (Secondary Data) भनेको पहिले प्राप्त गरिएको र पछि पुनः प्रयोग गर्न सकिने डाटा हो। यो डाटा पहिले अन्य कुनै अनुसन्धानका लागि प्राप्त गरिएको र पछि अर्को अनुसन्धानमा प्रयोग गरिने छ।
सेकेन्डरी डाटा प्राप्त गर्नका केही उपायहरू निम्नलिए जान्छन्:
1. प्रकाशित स्रोतहरू: पुस्तकहरू, जर्नलहरू, पत्रिकाहरू, अन्य प्रकाशनहरू र वेबसाइटहरू जस्ता प्रकाशित स्रोतहरू सेकेन्डरी डाटा प्राप्ति उपायहरू हुन्।
2. अनुसन्धान संस्थाहरू: राष्ट्रिय र संयुक्त राष्ट्रसंघीय अनुसन्धान संस्थाहरू, गैर-लाभकारी संघर्ष संगठनहरू, अन्य अनुसन्धान केन्द्रहरू, तथा सरकारी अनुसन्धान संस्थाहरूले अनुसन्धानको उपलब्धता गराउँछन्।
3. आँकडा वेबसाइटहरू: राष्ट्रिय र स्थानीय सरकारी आँकडा वेबसाइटहरू, अन्य आधिकारिक आँकडा प्राप्ति स्रोतहरू, बाजार अनुसन्धान र व्यापार विश्लेषण, तथा अन्य आँकडा संग्रहहरू सेकेन्डरी डाटा प्राप्ति उपायहरू हुन्।
सेकेन्डरी डाटा पहिलो प्राप्त गरिएको र अर्को अनुसन्धानमा प्रयोग गरिएको बेला, उपयोगको दृष्टिमा सम्बन्धित अनुसन्धानका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको हुन्छ। यसले अनुसन्धानकर्तालाई समय र श्रम बचाउन पर्दछ र अनुसन्धानको अध्ययनमा अझै ठूलो मूल्य र गहनता थप्छ।
C. Components of questionnaire writing
प्रश्नपत्र लेखनको विभिन्न घटकहरूलाई निम्नलिए जान्छन्:
1. प्रारंभिक भाग (Introduction Section):
• अध्ययनको परिचय र सम्बन्धित विवरणहरू
• प्रश्नपत्रको मुख्य उद्देश्य र लाभहरू
• संपर्क विवरण (यदि आवश्यक भएको छ)
2. मुख्य भाग (Main Section):
• विभिन्न प्रश्नहरू सहितको अनुभागहरू
• प्रश्नहरूको विन्यास, उत्तर विकल्पहरू, र तालिकाहरू
• उपयुक्त शैलीमा प्रश्न लेख्न
• तथ्यांकन गर्नका लागि प्रत्यक्ष, अवसर, खुला, अनुकूल, र पर्याप्त प्रश्न जोड्ने
3. समाप्ति भाग (Conclusion Section):
• धन्यवाद र संभावित प्रतिसादको लागि आभार व्यक्त गर्ने
• प्रश्नपत्र भर्ने लागि खर्च गरिएको समयको अभिव्यक्ति
• संपर्क विवरण र अतिरिक्त जानकारी (यदि आवश्यक भएको छ)
4. पारिश्रमिक उपायहरू (Appendices):
• उपयुक्त संलग्न विवरण, तालिकाहरू, चार्ट्स, या अन्य सामग्रीहरू
प्रश्नपत्र लेखनको प्रत्येक भागलाई प्रश्नपत्रको सफलतामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले संचालकले प्रश्नपत्र बुझ्न र उत्तर दिन अधिक सहज बनाउने गर्दछ।
D. Principle of questionnaire writing
प्रश्नपत्र लेखनमा केही मौलिक नियमहरू छन् जुनहरूले एक उत्कृष्ट प्रश्नपत्रको निर्माणमा मद्दत गर्दछन्। यी मौलिक नियमहरूमध्ये केही निम्नलिए जान्छन्:
1. स्पष्टता र सरलता (Clarity and Simplicity): प्रश्नहरू स्पष्ट, सरल, र अन्यायिक भाषामा लेखिएका हुनुपर्छ जसले उत्तरदातालाई भावनात्मकता र परिचितता दिन्छ।
2. कम प्रश्न, अधिक महत्त्व (Fewer Questions, More Relevance): अत्यधिक प्रश्नहरू उत्तरदातालाई थकाउँछन्। प्रश्नहरूलाई साक्षात्कारी, प्रयोगात्मक, र महत्त्वपूर्ण बनाउन ध्यान दिनुपर्छ।
3. नियत परिमाणको प्रश्नहरू (Appropriate Length of Questions): प्रश्नहरूको मापदण्डलाई निर्धारित गर्नका लागि लम्बाई, तिर्का, र विस्तारको बिचको संतुलन होनुपर्छ।
4. अनुसन्धानको उद्देश्यका अनुसार (Aligned with Research Objectives): प्रश्नहरूलाई अनुसन्धानको उद्देश्यहरूसँग समर्थन गर्नुपर्छ र वास्तविकतालाई उभिएको डाटामा पहुँच गर्न सक्नुपर्छ।
5. समय र प्रतिसादको मद्दत (Time and Respondent Assistance): प्रतिसादको भर्न प्रयोगकर्ताको समयलाई महत्वपूर्ण रूपमा महसुस गर्नुपर्छ। प्रश्नपत्रले प्रतिसादको सहायता गर्नका लागि आवश्यक विशेषज्ञता वा विवरण प्रदान गर्न सक्ने हुनुपर्छ।
6. पूर्व-परीक्षण (Pilot Testing): प्रश्नपत्रलाई अग्रिम परीक्षण गर्ने उपाय अनुसन्धानकर्तालाई विभिन्न प्रश्नको प्रभाव, समयलाई महसुस गर्न मद्दत गर्दछ र डाटा प्रश्नपत्रको महत्वपूर्ण निष्कर्षहरू प्राप्त गर्दछ।
प्रश्नपत्र लेखनमा यी मौलिक नियमहरूलाई अनुसरण गर्ने गर्दा, उत्कृष्ट र सुविधाजनक प्रश्नपत्र तयार गर्न सकिन्छ।
E. Types of questionnaire
प्रश्नपत्रको प्रकारहरू निम्नलिए जान्छन्:
1. साक्षात्कार प्रश्नपत्र (Interview Questionnaire): यसमा प्रश्नपत्र अनुसन्धानकर्ताको साथमा एक-एक बोलिएको हुन्छ र साक्षात्कारकर्ताले प्रश्न प्रश्न प्रत्युत्तरको रूपमा नोट्स गर्ने हुन्छ।
2. स्वयं-सेवा प्रश्नपत्र (Self-administered Questionnaire): यो प्रश्नपत्र प्रश्नपत्रको प्रश्नहरू बुझ्न र उत्तर दिनका लागि प्रतिसादकलाई प्रेरित गर्न बुझिएको हुन्छ, अनुसन्धानकर्ता नबढाउने छ।
3. वेब-आधारित प्रश्नपत्र (Web-based Questionnaire): यसले अन्तरबार्ताकर्तालाई अन्तर्वार्ताकर्तालाई इन्टरनेटमार्फत प्रश्नपत्र प्राप्त गर्नका लागि प्रेरित गर्दछ।
4. टेलिफोन-प्रधान प्रश्नपत्र (Telephone-based Questionnaire): यो प्रश्नपत्र टेलिफोनका माध्यमबाट प्राप्त गरिएको हुन्छ जसमा अनुसन्धानकर्ता प्रश्न प्रतिसादका लागि फोन गर्छन्।
5. खुला-अन्तर्वार्ता प्रश्नपत्र (Open-ended Questionnaire): यसमा प्रश्नहरूलाई खुला रुपमा प्रश्न गरिएको हुन्छ, जसले प्रतिसादको पहुँचमा अनियमितता र विवाद गर्न सक्दछ।
6. बन्द-अन्तर्वार्ता प्रश्नपत्र (Closed-ended Questionnaire): यसमा प्रश्नहरूका लागि चयन गर्नु पर्ने उत्तर विकल्पहरू सामान्यतया दिइएका हुन्छन्। यसले डाटा संग्रह र विश्लेषणमा सहयोग गर्दछ।
7. पूर्व-प्रश्नपत्र (Pre-testing Questionnaire): यो प्रश्नपत्रले अनुसन्धानको अग्रिम आधारको लागि प्रश्नहरू परीक्षण गर्ने क्रियाकलाप हो। यसले अनुसन्धानकर्तालाई प्रश्नपत्रमा समस्याहरू पहिचान गर्न अनुमति दिन्छ।
F. Types of interview
इन्टरभ्यूको प्रकारहरू निम्नलिए जान्छन्:
1. अनुसन्धानिक इन्टरभ्यू (Research Interview): यो इन्टरभ्यू अनुसन्धानका लागि विभिन्न जानकारीहरूको प्राप्ति गर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसमा प्रश्नपत्र, साक्षात्कार वा अन्य उपायहरू प्रयोग गरिन्छ।
2. साक्षात्कारिक इन्टरभ्यू (Structured Interview): यो इन्टरभ्यूमा प्रश्नपत्रमा निर्धारित विवरणहरू र उपायहरू प्रयोग गरिन्छन्। प्रश्नहरू अनुसन्धानका लागि पुर्व-निर्धारित र प्रतिनिधित्वका हुन्छन्।
3. असंरचित इन्टरभ्यू (Unstructured Interview): यसमा अनुसन्धानका लागि कुनै प्रश्नपत्र निर्धारित गरिएको हुँदैन र बुझाई गर्न प्रश्नहरू बुझाइएको हुन्छ। इन्टरभ्यूर्ले प्रतिसादको प्रवृत्ति, भावनात्मकता, र बुझाइसक्ता परीक्षण गर्दछ।
4. सेमी-संरचित इन्टरभ्यू (Semi-Structured Interview): यो इन्टरभ्यूमा थाहा पाउने विषयका बारेमा एक निर्दिष्ट प्रश्नपत्र र बिश्लेषण गर्नका लागि प्रश्नहरू उपलब्ध हुन्छन्, तर प्रश्नका उत्तरहरूलाई अनुसन्धान गर्ने विषयमा छानबिन र निर्धारित प्रश्नहरू छैनन्।
5. अनुसन्धानीय इन्टरभ्यू (Investigative Interview): यसमा प्रश्नका उत्तरहरू प्रतिसादकका अध्ययन, अध्ययन, विश्लेषण, विश्लेषण, विवेचन, अभिव्यक्ति, औपचारिकता, र सामग्रीको जाँच गर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ।
G. Methods of collecting and analyzing qualitative data
• डाटा संग्रह उपायहरू:
1. साक्षात्कार: साक्षात्कार गर्ने जस्तै खुला प्रश्नहरूको प्रयोग गर्नुहुन्छ, जसमा सहभागीहरूले आफ्ना अनुभव, राय, र परिप्रेक्ष्यहरू साझा गर्दछन्।
2. ध्यान गर्नु: प्राकृतिक वातावरण वा नियन्त्रित वातावरणमा व्यवहार, अन्तर्क्रिया, र घटनाहरूलाई ध्यानपूर्वक अवलोकन र रेकर्ड गर्नुहुन्छ।
3. सम्पर्क विश्लेषण: लेखित, दृश्य, वा ध्वनिक सामग्रीहरू जस्तै कागजात, पाठ, फोटो, वा भिडियोहरूलाई अध्ययन र विश्लेषण गर्नुहुन्छ।
4. सर्वेक्षण र प्रश्नपत्र: ठूलो संख्यामा सहभागीहरूबाट गुणस्तरीय जवाफहरू प्राप्त गर्नका लागि खुला प्रश्न वा अर्ध-संरचित प्रश्नहरू प्रयोग गर्नुहुन्छ।
5. सहभागिता अवलोकन: अनुसन्धान सेटिङमा सहभागी रूपमा प्रवेश गरी अनुभवहरू र सम्बन्धहरू ध्यानपूर्वक अवलोकन गर्नुहुन्छ र रेकर्ड गर्नुहुन्छ।
• डाटा विश्लेषण उपायहरू:
1. विषयांकन विश्लेषण: विषय अनुसार विश्लेषण गरी, उत्तरहरूको गुणस्तरीय थिमहरू र पैटर्नहरू पत्ता लगाउनुहुन्छ।
2. सामग्री विश्लेषण: पाठ, छवि, वा भिडियोहरूको सामग्रीलाई वर्णनात्मक वा संरचित रूपमा विश्लेषण गरिनुहुन्छ।
3. कथात्मक विश्लेषण: सहभागीहरूबाट साझा गरिएका कथाहरू वा कथा-लाइनहरूको गुणस्तरीय विश्लेषण गरिनुहुन्छ।
4. आधारित सिद्धान्त विश्लेषण: डाटाबाट आउने सिद्धान्तहरू र थिमहरूलाई आधार बनाउनुहुन्छ, जसले उत्तरहरूमा समानता र पैटर्नहरू पत्ता लगाउँछ।
H. Role of computers in different phases of research
कम्प्युटरहरूले अनुसन्धानको विभिन्न चरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यसका मुख्य चरणहरू निम्नलिए जान्छन्:
1. योजना र अवलोकन (Planning and Preparation):
• कम्प्युटरहरूले अनुसन्धान योजना बनाउन, अनुसन्धान प्रस्तुति तथा नक्सा तैयार गर्न र विविध डेटा संग्रह तथा विश्लेषण उपकरण प्रदान गर्दछन्।
2. डाटा संग्रह र प्रबन्ध (Data Collection and Management):
• कम्प्युटरहरूले डेटा संग्रह गर्न र प्रबन्ध गर्न तकनीकी उपकरणहरू प्रदान गर्दछन्। यसले डिजिटल फाइलहरू बनाउन, संग्रह गर्न, र प्रबन्ध गर्न अत्यधिक सुगम बनाउँदछ।
3. डेटा विश्लेषण (Data Analysis):
• कम्प्युटरहरू डेटा विश्लेषण गर्न अनेक प्रकारका सॉफ्टवेयर प्रदान गर्दछन्, जसले साधारण र विशेषांकित तथ्यांक उत्पन्न गर्न मद्दत गर्दछ।
4. प्रस्तुति र प्रकाशन (Presentation and Publication):
• अनुसन्धान परिणामहरूको सुजाउन, रिपोर्टहरू तथा अन्य प्रस्तुतिहरू तयार गर्न, लेखन, र प्रकाशन गर्न कम्प्युटरहरूले सहायता पुर्याउँछन्।
कम्प्युटरहरूले अनुसन्धानमा सुदृढता, तेजी, र सहजतालाई बढावा गर्दछन्, जसले अनुसन्धान प्रक्रियाको प्रभावको सम्झनामा महत्वपूर्ण रूपमा सहयोग गर्दछ।
I. Qualitative data analysis
1. Content
Content analysis एक प्रयोगशील अध्ययनहरूमा प्रयोग गरिने एक विधि हो जुन तपाईंलाई विभिन्न प्रकारका सामग्री, जस्तै कि साक्षात्कार लेख, सामाजिक संजालको पोस्टको संग्रह, वा फोटोको शृंखला जस्तै, र तपाईंलाई त्यस्ता सामग्रीलाई विश्लेषण र समझ गर्नको शक्ति प्रदान गर्दछ।
सरल भाषामा भनिएको छ भने, content analysis तपाईंको डाटालाई उपयोगी अन्तर्दृष्टि मा परिवर्तन गर्ने उपकरण हो। यसमा मात्र पढ्ने वा अवलोकन गर्ने भन्दै नहीं हो। यसले मुख्य बिन्दुहरूलाई परिष्कृत गर्ने, विभेदनहरूलाई श्रेणीबद्ध गर्ने, र दोहोर्याउने पैटर्नहरू पत्ता लगाउने हो।
चाहे तपाईं एक सामाजिक वैज्ञानिक जोखिमहरू पढ्नु हुन्छ वा मनोवैज्ञानिक व्यवहारको जटिलतामा डुबेर, content analysis तपाईंलाई मद्दत गर्न सक्छ। यस विधिद्वारा, तपाईं सङ्ग्रहीत ज्ञानलाई विशिष्ट उदाहरण बनाएर र विस्तृत ज्ञानमा योगदान गर्न सक्नुहुनेछ।
Content analysis ले तथ्यांक र पैटर्नहरूलाई प्रस्तुत गर्न सिस्टमातिक रूपमा विश्लेषण गर्ने लक्ष्य राख्छ। यसका प्रमुख लक्ष्यहरूमा शामिल हुन्छन्:
• डेटामा दर्शाएका गहिराइ, अवस्थिति, र उपयोगमा छलफल र व्याख्या गर्न।
• सामग्रीबाट उत्पन्न हुने पुनरावलोकनहरू, थिमहरू, र धाराहरू पत्ता लगाउनु।
• डेटालाई विस्तारित सामाजिक, सांस्कृतिक, वा ऐतिहासिक संदर्भमा स्थानान्तरित गर्नु।
• मौजूदा सिद्धान्तहरूलाई मान्यता दिनु वा विस्तार गर्नु।
• जानकारीको संक्षिप्तीकरण र सिन्थन।
• प्रपगण्ड र संचार अभिन्नता खोज्नु।
• विभिन्न परिस्थितिहरूमा संचारको Uofपहरू हाइलाइट गर्नु
2. Thematic analysis
Thematic analysis एक प्रमुख qualitative research विधि हो जसले डेटा को प्रकार र धाराहरूको समझ गर्नका लागि उपयुक्त छ। यो विधि विभिन्न प्रकारका क्षेत्रमा प्रयोग गरिन्छ, जस्तै सामाजिक विज्ञान, मनोविज्ञान, स्वास्थ्य र विकास अध्ययन, र अन्य।
Thematic analysis ले डेटा भनेर नामिएको सामग्री (जस्तै इन्टरभ्यू ट्रान्स्क्रिप्ट, लेख, विजुअल सामग्री, आदि) को मूल्याङ्कन र विश्लेषण गर्दछ। यसले डेटा बद्लाउँदै, मुख्य धाराहरू, पैटर्नहरू, र थीमहरूलाई पत्ता लगाउँछ।
Thematic analysis गर्दा, डेटा विश्लेषण अनुसार चार भेद गरिन्छ:
डेटा पढ्नु र पुनःपढ्नु (Familiarization): डेटा विश्लेषण गर्दा, पहिलो मा सामग्रीलाई पढ्न र पुनःपढ्न एक प्रमुख धारणा हो।
धाराहरूको निकास (Generating Initial Codes): डेटा को खाम धाराहरूको निकास गर्न धेरै सामग्री निर्माण गरिन्छ।
थीमहरूको खोजी (Searching for Themes): पछिल्ला स्टेजहरूमा, प्रमुख थीमहरू र पैटर्नहरू बनाउन कोशिश गरिन्छ।
थीमहरूको पुनःविचार (Reviewing Themes): अन्तिम ठाउँमा, थीमहरूलाई अझै धेरै ठाउँमा पुनःविचार गरिन्छ र उनीहरू फिर्ता अनुसन्धान गरिन्छ।
Thematic analysis ले डेटालाई खोजिन्छ, यसले विभिन्न धाराहरू, पैटर्नहरू, र थीमहरूको पहिचान गर्दछ, जसले अनुसन्धान प्रश्नहरूलाई समझनमा मद्दत गर्दछ र विशेष रूपमा परिणामहरूलाई प्रस्तुत गर्दछ।
3. Narrative analysis
Narrative analysis एक qualitative research विधि हो जसले कथाहरू, कहानीहरू, वार्ताहरू, या अन्य अवधारणाहरूको विश्लेषण गर्दछ। यसले अध्ययन गर्ने सामग्रीलाई व्यक्तिगत, सामाजिक, र सांस्कृतिक सन्दर्भमा समझ्न मद्दत गर्दछ।
Narrative analysis गर्दा, तपाईंले कथा वा कहानीको संरचना, परिप्रेक्ष्य, र भूमिका पहिचान गर्ने कोशिश गर्नुपर्छ। तपाईंले कथाहरूमा उज्ज्वल गरेका धाराहरू, विषयहरू, र चरित्रहरूको पहिचान गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ। यसले अध्ययनका प्रमुख उद्देश्यहरूमा शामिल हुन्छ:
1. कहानीको संरचना: कथाहरूमा कस्तो संरचना रहेछ र यसका कुनै प्रमुख घटनाहरू छन्, यसलाई पहिचान गर्नुहोस्।
2. विषयहरू र धाराहरू: कथाहरूमा विषयहरू र धाराहरूको पहिचान गर्नुहोस्, जसले कथा यात्रा गर्दछ।
3. चरित्रहरूको अध्ययन: कथाहरूमा प्रस्तुत चरित्रहरूको अध्ययन गर्नुहोस् र उनीहरूको गुण, धाराहरू, र भूमिकाहरू पहिचान गर्नुहोस्।
4. संदर्भहरूको अध्ययन: कथाहरूलाई उनीहरूको सामाजिक, सांस्कृतिक, र सांस्कृतिक सन्दर्भमा राख्नुहोस्।
5. भूमिका र प्रभाव: कथाहरूले कस्तो प्रभाव गर्दछ र यसको प्रमुख कारणहरू र असरहरूलाई पहिचान गर्नुहोस्।
Narrative analysis गर्दा, तपाईं कथा वा कहानीको माध्यमबाट विवरणात्मक जानकारीहरू निकाल्न सक्नुहुन्छ, जुनले तपाईंको अनुसन्धान विषयमा नयाँ प्रकारका अनुभव गराउँछ।

Send a message to learn more