15/01/2026
🌞 माघे सङ्क्रान्ति: प्रकाश, शुद्धि र नवऊर्जाको आरम्भ 🌿
आज माघे सङ्क्रान्ति—सूर्यले धनुबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने पवित्र सौर्य क्षण। यसै दिनबाट उत्तरायण सुरु भई सकारात्मक ऊर्जा, अनुशासन र आध्यात्मिक उन्नतिको मार्ग खुल्छ। वैदिक परम्परामा यो दिन स्नान, दान र साधनाका लागि अत्यन्त पुण्यदायी मानिन्छ।
तिल, घ्यू, चाकु र तरुलजस्ता आयुर्वेदसम्मत भोजनले शरीरलाई जाडोबाट जोगाउँदै स्वास्थ्य सन्तुलन कायम गर्छ। माघे सङ्क्रान्तिले प्रकृति, शरीर र चेतनाको त्रिवेणी सन्तुलन स्मरण गराउँछ।
✨ सनातन ज्ञानको प्रकाशमा जीवनलाई शुद्ध र सचेत बनाऔँ।
— Om Vedic Foundation
#उत्तरायण
माघे सङ्क्रान्ति हिन्दू धर्मको एक महत्वपूर्ण सौर्य पर्व हो, जुन हरेक वर्ष प्रायः माघ १ गते (जनवरी १४ वा १५) मनाइन्छ। यस दिन सूर्यले धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्दछ। चन्द्र पात्रोमा होइन, सूर्यको गति अनुसार निर्धारण हुने भएकाले यसको मिति लगभग स्थिर रहन्छ। नेपाल तथा दक्षिण एशियाली समाजमा यस पर्वलाई विशेष धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वका साथ मनाइन्छ।
⸻
खगोलीय (Astronomical) महत्त्व
वैदिक ज्योतिष अनुसार माघे सङ्क्रान्तिका दिन सूर्यको राशि परिवर्तनसँगै दक्षिणायन समाप्त भई उत्तरायण प्रारम्भ हुन्छ। उत्तरायणलाई शुभ, सकारात्मक र ऊर्जा प्रवाहको काल मानिन्छ। यस दिनदेखि उत्तरी गोलार्धमा दिन लामो र रात छोटो हुँदै जान थाल्छ, जसले प्रकृतिमा नयाँ ऊर्जा र सन्तुलनको संकेत गर्दछ।
⸻
धार्मिक र आध्यात्मिक महत्त्व
माघे सङ्क्रान्तिलाई स्नान, दान र जप–तपका लागि अत्यन्त पुण्यदायी दिन मानिन्छ। विशेषगरी नदी, तीर्थ र संगमस्थलहरू—जस्तै देवघाट, बागमती, त्रिशूली, कालीगण्डकी आदिमा स्नान गर्ने परम्परा छ। यस दिन तिल, घ्यू, चाकु, अन्न, वस्त्र आदि दान गर्नाले पुण्य वृद्धि हुने विश्वास छ। भगवद्गीताको अध्याय ८, श्लोक २४ मा उत्तरायणलाई मोक्षदायी कालका रूपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ।
⸻
नेपालका विभिन्न समुदायमा माघे सङ्क्रान्ति
नेपालमा माघे सङ्क्रान्ति विभिन्न समुदायले आ–आफ्नै परम्परा अनुसार मनाउँछन्। थारू समुदायले यसलाई “माघी” भनेर नयाँ वर्षका रूपमा मनाउँदै सामुदायिक निर्णय, श्रम सम्झौता र सामाजिक सुधारका गतिविधि गर्छन्। नेवार समुदायमा यो पर्व “घ्या चाकु सन्हु” का नामले परिचित छ, जहाँ घ्यू र चाकु विशेष रूपमा सेवन गरिन्छ। पहाडी समुदायमा तरुल, तिलको लड्डु, खिचडी आदि खाने चलन छ।
⸻
आयुर्वेद र स्वास्थ्य दृष्टिकोण
माघे सङ्क्रान्तिमा खाने परम्परागत खाद्य पदार्थहरू—जस्तै घ्यू, चाकु, तिल र तरुल—शरीरलाई तातो राख्ने, पाचन प्रणाली सुदृढ बनाउने र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने मानिन्छन्। आयुर्वेद अनुसार जाडो याममा यस्ता पौष्टिक र ऊर्जावान खाद्य पदार्थ आवश्यक मानिन्छन्, जसले शरीरको वात सन्तुलन कायम राख्न सहयोग गर्छ।
