ICT Bridge - सूचना प्रविधि

एकातिर वर्षायाममा २९ अर्बको बिजुली खेर जाने, अर्कोतिर किसानले ४० अर्बको मल आयात गर्नुपर्ने ! यो विडम्बनालाई चिर्न 'हाइड्रोजन' एउटा सेतु बन्न सक्छ । स्कुटर र भान्छामा भन्दा मल कारखाना र सिमेन्ट उद्योगमा हाइड्रोजनको प्रयोग किन अपरिहार्य छ ? प्रल्हाद गुप्ताको लेख: लिङ्क कमेन्ट बक्समा 👇

भ्रामक SMS तथा फिसिङ (Phishing) लिंक सम्बन्धी महत्वपूर्ण सूचना

बजेट भाषणमा प्रयोग हुने शब्द र त्यसको अर्थ (५० शब्दहरू)

बजेट भाषण सुन्दा र पढ्दा धेरै प्राविधिक आर्थिक शब्दहरू प्रयोग हुने गर्छन्। ती शब्दहरूलाई सजिलोसँग बुझ्नका लागि ५० वटा मुख्य शब्द र तिनको सरल अर्थ यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

१. बजेटको आकार र स्रोतसँग सम्बन्धित शब्दहरू

१. बजेट (Budget): सरकारको आगामी एक वर्षको आम्दानी र खर्चको वार्षिक अनुमानित विवरण।

२. राजस्व (Revenue): कर, शुल्क वा अन्य माध्यमबाट सरकारले सङ्कलन गर्ने कुल आम्दानी।

३. चालु खर्च (Recurrent Expenditure): सरकार सञ्चालन गर्न लाग्ने प्रशासनिक खर्च (जस्तै: तलब, भत्ता, पेन्सन, कार्यालय सञ्चालन)।

४. पुँजीगत खर्च (Capital Expenditure): विकास निर्माण, पूर्वाधार र स्थायी सम्पत्ति सिर्जनामा हुने खर्च (विकास खर्च)।

५. वित्तीय व्यवस्था (Financial Management): ऋणको सावाँ-ब्याज भुक्तानी गर्न वा सरकारी संस्थानहरूमा सेयर/लगानी गर्न छुट्याइएको रकम।

६. वैदेशिक अनुदान (Foreign Grant): दातृ निकाय वा विदेशी सरकारबाट फिर्ता गर्नु नपर्ने गरी प्राप्त हुने आर्थिक सहयोग।

७. वैदेशिक ऋण (Foreign Loan): निश्चित ब्याजदरमा पछि फिर्ता गर्ने सर्तमा विदेशी संस्था वा देशबाट लिइने ऋण।

८. आन्तरिक ऋण (Internal Loan): सरकारले देशभित्रकै बैंक, वित्तीय संस्था वा नागरिकबाट ट्रेजरी बिल वा ऋणपत्रमार्फत उठाउने ऋण।

९. बजेट घाटा (Fiscal Deficit): सरकारको आम्दानी (राजस्व) भन्दा खर्चको अनुमान बढी हुनु।

१०. पूरक बजेट (Supplementary Budget): मुख्य बजेटको रकम अपुग भएमा वा आकस्मिक खर्च आएमा संसद्‌मा पेश गरिने थप बजेट।

२. कर र आर्थिक नीतिका शब्दहरू

११. प्रत्यक्ष कर (Direct Tax): व्यक्ति वा संस्थाको आम्दानी वा नाफामा सिधै लाग्ने कर (जस्तै: आयकर, सम्पत्ति कर)।

१२. अप्रत्यक्ष कर (Indirect Tax): वस्तु वा सेवाको उपभोगमा लाग्ने कर, जसको भार उपभोक्तामा पर्छ (जस्तै: भ्याट, भन्सार)।

१३. मूल्य अभिवृद्धि कर - भ्याट (VAT): वस्तु वा सेवाको प्रत्येक उत्पादन र वितरणको तहमा थपिने मूल्यमा लाग्ने कर (हाल नेपालमा १३%)।

१४. अन्तःशुल्क (Excise Duty): देश भित्र उत्पादन हुने वा आयात हुने विलासिता, स्वास्थ्यलाई हानिकारक वा विशेष वस्तुमा लाग्ने कर (जस्तै: मदिरा, सुर्ती)।

१५. भन्सार महसुल (Customs Duty): विदेशबाट सामान आयात गर्दा वा निर्यात गर्दा सीमा नाकामा लाग्ने कर।

१६. करको दायरा (Tax Base): कर प्रणालीभित्र समेटिएका कुल करदाता, व्यवसाय वा आर्थिक गतिविधिहरू।

१७. वित्तीय नीति (Fiscal Policy): देशको आर्थिक स्थायित्व र वृद्धिका लागि सरकारले बजेटमार्फत लिने कर र खर्च सम्बन्धी नीति।

१८. मौद्रिक नीति (Monetary Policy): बजारमा पैसाको आपूर्ति र ब्याजदर नियन्त्रण गर्न केन्द्रीय बैंक (राष्ट्र बैंक) ले जारी गर्ने नीति।

१९. कर छुट (Tax Rebate/Exemption): निश्चित क्षेत्र वा उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्न कर तिर्नु नपर्ने वा कम तिरे हुने गरी दिइएको सुविधा।

२०. राजस्व चुहावट (Revenue Leakage): गैरकानुनी रूपमा कर वा भन्सार छलेर राज्यको आम्दानी गुम्नु।

३. समष्टिगत अर्थतन्त्र (Macroeconomics) का शब्दहरू

२१. कुल गार्हस्थ्य उत्पादन - जीडीपी (GDP): एक वर्षभित्र देशको भौगोलिक सीमाभित्र उत्पादन भएका कुल वस्तु र सेवाको अन्तिम बजार मूल्य।

२२. आर्थिक वृद्धिदर (Economic Growth Rate): गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष जीडीपी (कुल उत्पादन) मा भएको प्रतिशत वृद्धि।

२३. मुद्रास्फीति (Inflation): बजारमा वस्तु र सेवाको मूल्य लगातार बढ्नु र पैसाको क्रयशक्ति घट्नु (महँगी)।

२४. प्रतिव्यक्ति आय (Per Capita Income): देशको कुल आम्दानीलाई कुल जनसङ्ख्याले भाग गर्दा आउने औषत वार्षिक आय।

२५. अनौपचारिक अर्थतन्त्र (Informal Economy): सरकारको कर र नियमन प्रणालीमा दर्ता नभएका आर्थिक गतिविधिहरू (कालोबजार वा लुकेको अर्थतन्त्र)।

२६. भुक्तानी सन्तुलन (Balance of Payments): एक वर्षमा देश भित्र भित्रिएको र देशबाट बाहिरिएको कुल विदेशी मुद्राको हिसाब-किताब।

२७. व्यापार घाटा (Trade Deficit): देशले गर्ने निर्यातको तुलनामा आयात (सामान भित्रिने क्रम) धेरै हुनु।

२८. विप्रेषण (Remittance): वैदेशिक रोजगारीमा गएका नागरिकले बैंकिङ माध्यमबाट स्वदेश पठाएको पैसा (रेमिट्यान्स)।

२९. विदेशी मुद्रा सञ्चिति (Foreign Exchange Reserves): अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि केन्द्रीय बैंकसँग सुरक्षित राखिएको विदेशी मुद्रा (डलर आदि) को भण्डार।

३०. तरलता (Liquidity): बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूसँग लगानी गर्न वा माग गर्दा तुरुन्तै दिन सक्ने नगद रकमको उपलब्धता।

४. योजना, विनियोजन र अनुदान सम्बन्धी शब्दहरू

३१. बजेट सिलिङ (Budget Ceiling): मन्त्रालय वा निकायहरूलाई बजेट बनाउनका लागि तोकिने खर्चको अधिकतम सीमा।

३२. राष्ट्रिय गौरवका आयोजना (National Pride Projects): देशको रूपान्तरणका लागि सरकारले उच्च प्राथमिकतामा राखेका ठूला पूर्वाधार (जस्तै: फास्ट ट्र्याक, ठूला जलविद्युत)।

३३. वित्तीय समानीकरण अनुदान (Fiscal Equalization Grant): स्थानीय र प्रदेश सरकारको खर्चको आवश्यकता र राजस्व क्षमताका आधारमा केन्द्रले दिने सर्तविहीन अनुदान।

३४. ससर्त अनुदान (Conditional Grant): केन्द्र सरकारले निश्चित योजना वा आयोजना तोकेर सोही काममा मात्र खर्च गर्ने गरी तल्लो सरकारलाई दिने अनुदान।

३५. समपूरक अनुदान (Complementary Grant): स्थानीय वा प्रदेशले सञ्चालन गर्ने योजनामा केन्द्रले साझेदारी स्वरूप बेहोर्ने बराबर वा निश्चित प्रतिशत रकम।

३६. विशेष अनुदान (Special Grant): विशिष्ट प्रकृतिको अवस्था, विपद् वा कुनै विशेष क्षेत्रको विकासका लागि केन्द्रले दिने निश्चित अनुदान।

३७. पुँजी निर्माण (Capital Formation): भविष्यमा थप उत्पादन गर्न मद्दत पुग्ने गरी मेसिन, सडक, कारखाना जस्ता भौतिक पूर्वाधारमा गरिने लगानी।

३८. विनियोजन विधेयक (Appropriation Bill): बजेटमा प्रस्तावित खर्च गर्नका लागि संसद्‌बाट कानुनी स्वीकृति लिन पेश गरिने विधेयक।

३९. आर्थिक विधेयक (Finance Bill): बजेटमार्फत करका दरहरू लगाउन, उठाउन वा परिवर्तन गर्न संसद्‌मा पेश गरिने कानुनी विधेयक।

४०. रकमान्तर (Virement/Transfer of Fund): बजेटमा एउटा शीर्षकमा छुट्याइएको रकम खर्च नभएर अर्को शीर्षकमा सार्ने प्रक्रिया।

५. आधुनिक आर्थिक अवधारणा र अन्य शब्दहरू

४१. नवप्रवर्तन (Innovation): नयाँ प्रविधि, सोच वा सिर्जनशीलताको प्रयोग गरी व्यवसाय वा उत्पादनमा गरिने सुधार।

४२. स्टार्टअप (Startup): नयाँ र नवीन सोच (Idea) मा आधारित भएर भर्खरै सुरु गरिएको र तीव्र विकासको सम्भावना बोकेको व्यवसाय।

४३. सार्वजनिक-निजी साझेदारी - पिपिपि (PPP): ठूला पूर्वाधार निर्माणमा सरकार र निजी क्षेत्रले लगानी र जोखिम बाँडेर सँगै काम गर्ने मोडेल।

४४. पुँजी बजार (Capital Market): सेयर, डिबेन्चर जस्ता दीर्घकालीन वित्तीय औजारहरूको खरिदबिक्री हुने बजार (जस्तै: नेप्से)।

४५. आर्थिक अनुशासन (Fiscal Discipline): बजेटको सीमाभित्र रहेर नियमसङ्गत खर्च गर्ने र फजुल खर्च नगर्ने सरकारी प्रतिबद्धता।

४६. सञ्चित कोष (Consolidated Fund): राज्यको सम्पूर्ण आम्दानी जम्मा हुने र कानुन बमोजिम मात्र खर्च गर्न पाइने सरकारी मूल ढुकुटी।

४७. दिगो विकास लक्ष्य - एसडीजी (SDG): संयुक्त राष्ट्रसङ्घले सन् २०३० सम्मका लागि तोकेका गरिबी निवारण, शिक्षा, वातावरण जस्ता १७ वटा विश्वव्यापी विकासका लक्ष्य।

४८. क्रयशक्ति (Purchasing Power): निश्चित रकमले बजारबाट कति वस्तु वा सेवा किन्न सकिन्छ भन्ने नागरिकको आर्थिक क्षमता।

४९. सहुलियतपूर्ण कर्जा (Subsidized Loan): सरकारले ब्याजको केही हिस्सा बेहोरिदिने गरी तोकिएका क्षेत्र (जस्तै: कृषि, युवा स्वरोजगार) लाई दिइने कम ब्याजको ऋण।

५०. फजुल खर्च (Wasteful Expenditure): उत्पादकत्व नबढ्ने र प्रतिफल नदिने प्रकृतिका अनावश्यक सरकारी प्रशासनिक वा विलासिताका खर्चहरू।

विदेशमा रहँदा अप्ठ्यारो पर्‍यो वा विदेशमा रहनुभएका आफन्तहरू समस्यामा पर्नुभयो भने खोजतलास वा उद्धार गर्नुपर्यो ‌;‌ मृत्यु भएको अवस्थामा शव नेपाल ल्याउन सहजीकरण गर्नुपर्यो वा बीमा क्षतिपूर्ति सँग सम्बन्धित काम गर्नुपर्यो भने अब सहजै ढङ्गले MOFA Mitra app मार्फत गर्न सक्नुहुनेछ। ‌ उक्त app android र iOS फोनहरुमा डाउनलोड गर्न सकिन्छ।।

https://play.google.com/store/apps/details?id=gov.np.nepalconsular.rescue.app
https://apps.apple.com/us/app/mofa-mitra/id1441267962

सन् २०१५ को त्यो समय कतिपयका लागि निराशाको क्षण थियो। नेपाल भर्खरै महाभूकम्पको चोटबाट उठ्दै थियो। स्कुलहरू भत्किएका थिए, र बच्चाहरूको पढाइ ठप्प थियो। तर त्यही सङ्कटका बीच काठमाडौँको एउटा सानो कोठामा तीन जना युवाहरू, निर्देश द्वा, सञ्जय पिया र सुजित पाठक एउटा सपना बुनिरहेका थिए, "नेपालको शिक्षा प्रणालीलाई डिजिटल (Digital) बनाउने।"

यहीँबाट सुरु भयो InGrails नामक सफ्टवेयर कम्पनी र उनीहरूको प्रमुख उत्पादन 'वेद' (Veda) एप।

📱 साधारण भाषामा के हो 'वेद' (Veda)?
अहिले पनि नेपालका धेरै स्कुलहरूमा हाजिरी कापीमा गरिन्छ, रिजल्ट कागजमा छापिन्छ र शुल्कको हिसाब हातैले राखिन्छ। 'वेद' एउटा यस्तो 'स्कुल म्यानेजमेन्ट सफ्टवेयर' हो, जसले यी सबै झन्झटलाई एउटै एपभित्र ल्याइदिन्छ।

शिक्षकका लागि: डिजिटल हाजिरी र अनलाइन एसाइनमेन्ट।

विद्यार्थीका लागि: अनलाइन कक्षा र पढ्ने सामग्री।

अभिभावकका लागि: बच्चा स्कुल पुग्यो कि पुगेन र उसको नतिजा कस्तो आयो भन्ने कुरा घरमै बसेर मोबाइलमा हेर्ने र फि (Fee) तिर्ने सुविधा।

🌍 भूकम्प र कोभिड: सङ्कटलाई अवसरमा बदल्दा!
२०७२ को भूकम्प र त्यसपछि आएको कोभिड-१९ को लकडाउनले नेपालको शिक्षामा ठूलो रिक्तता ल्यायो। जब संसार ठप्प भयो, तब 'वेद' ले स्कुलहरूका लागि 'भर्चुअल क्लासरुम' को आवश्यकता पूरा गर्दै तीव्र गतिमा सेवा विस्तार गर्‍यो। आज नेपालका २४ वटा सहरका ८०० भन्दा बढी स्कुल र कलेजका १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता यस प्लेटफर्ममा सक्रिय छन्।

🏆 फोर्ब्स (Forbes) र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपाली युवाको डङ्का!
यस कम्पनीका सह-संस्थापक तथा चिफ टेक्निकल अफिसर (CTO) सुजित पाठकलाई विश्वप्रसिद्ध फोर्ब्स म्यागजिन (Forbes Magazine) ले एसियाका प्रभावशाली युवा उद्यमीहरूको सूचीमा समावेश गर्‍यो। एसियाभरका ४,००० भन्दा बढी मनोनयनमध्ये शीर्ष ९० जनामा छानिनु (शीर्ष २.२५ प्रतिशत) नेपालकै लागि ठूलो गौरवको कुरा हो।

यति मात्र होइन, 'वेद' ले विश्वव्यापी WITSA ICT Excellence Award 2021 जित्यो भने माइक्रोसफ्ट (Microsoft) को बहुप्रतिष्ठित 'Highway to 100 Unicorns' कार्यक्रममा समेत छनोट भयो, जसले १ अर्ब डलरको कम्पनी बन्ने क्षमता राख्छन्। नेपालमा बनेको यो एप आज नेपालमा मात्र सीमित छैन; यो ब्रुनाई, बङ्गलादेश र जापान जस्ता देशहरूमा समेत सञ्चालन र परीक्षण (Pilot) भइरहेको छ।

💡 सुजित पाठकको सफलताको मन्त्र र नेपालको IT को साँचो निदान:
सुजित भन्छन्, नेपालमा ट्यालेन्ट र प्यासन (इच्छाशक्ति) दुवै छ, तर अब हामीलाई एउटा सही 'स्ट्रक्चर' (प्रणाली) चाहिएको छ। नेपालका धेरै आईटी स्टार्टअपहरू असफल हुनुको कारण खोतल्दै उनी भन्छन्, "धेरै डेभलपरहरूसँग कोडिङ स्किल त राम्रो छ, तर बिजनेस स्ट्राटेजी कमजोर छ। केवल फिचर्समा मात्र होइन, बिजनेश मोडलमा ध्यान दिनुस् र पहिलो दिनदेखि नै 'ग्लोबल' सोच्नुस्।"

नेपालमा अक्सर "यहाँ केही हुँदैन, विदेश जानुपर्छ" भन्ने भाष्य बनाइन्छ। तर सुजित पाठक र उनको टोलीले काठमाडौँको एउटा साधारण कोठाबाटै नेपाली समस्याको समाधान गरेर विश्वलाई चुनौती दिएर देखाए। तपाईंको कोठा पनि अर्को कुनै ठूलो स्टार्टअपको जन्मस्थान हुन सक्छ!

👇 तपाईँको सपनाको स्टार्टअप आइडिया के हो? कमेन्टमा लेख्नुहोस् र यो गौरवशाली नेपाली कथालाई धेरै भन्दा धेरै सेयर गर्नुहोस्! ✍️👇

Ransomware आक्रमणबाट सुरक्षित रहनका लागि जारी गरिएको साइबर सुरक्षा एडभाइजरी

नेपालले यस्तो #डिजिटल_नेपाल पाउनुपर्छ, जसले काम मात्र नभई नागरिकको गोपनीयताको पनि रक्षा गरोस् ।
साइबर सुरक्षा विज्ञ विजय लिम्बुको विश्लेषण

नागरिकको डेटा सुरक्षित नभए असफल मात्र हैन, निकै महँगो साबित हुनसक्छ डिजिटल नेपाल मैले वर्षौंदेखि दक्षिण एसियाका सरकारले डिजिटल रूपान्तरणका लागि देखाएको हतारो नजिकबाट नियालिरहेको छु । खासगरी य...