11/01/2026
History of Coffee (From world to Nepal):
विश्वमा कफीको इतिहास
कफीको उत्पत्ति अफ्रिकाको पूर्वी भागमा रहेको इथियोपियाबाट भएको मानिन्छ। करिब नवौँ शताब्दीमा इथियोपियाका एक गोठालो काल्दीले आफ्ना बाख्राहरूले एउटा रातो फल खाएपछि असाध्यै फुर्तिला र सक्रिय भएको देखे। यो कुराले चासो जगाएपछि धार्मिक साधुहरूले ती फल उमालेर पेय बनाएर पिए, जसले उनीहरूलाई लामो समयसम्म जाग्राम रहन मद्दत गर्यो। यसरी कफीको प्रयोग सुरु भएको भनाइ प्रचलित छ।
अरब विश्वमा कफीको विकास
इथियोपियाबाट कफी व्यापारिक मार्ग हुँदै यमन पुगेको थियो। पन्ध्रौँ शताब्दीमा यमनमा कफीको व्यवस्थित खेती सुरु भयो। त्यहाँ कफीलाई “कह्वा” भनिन्थ्यो, जसको अर्थ निद्रा हटाउने पेय भन्ने हुन्छ। मक्का, मदिना, कायरो र इस्तानबुल जस्ता सहरहरूमा कफीघरहरू खुले, जहाँ मानिसहरू भेला भएर सामाजिक, धार्मिक तथा बौद्धिक छलफल गर्थे।
युरोपमा कफीको प्रवेश
१६औँ र १७औँ शताब्दीमा व्यापारीहरू मार्फत कफी युरोप पुग्यो। सुरुमा केही मानिसहरूले यसलाई आलोचना गरे पनि पछि धार्मिक स्वीकृति पाएपछि कफी लोकप्रिय बन्दै गयो। इटाली, फ्रान्स, इङ्ग्ल्याण्ड र जर्मनीमा कफीघरहरू खुले। विशेषगरी इङ्ग्ल्याण्डमा कफीघरलाई “पेनी युनिभर्सिटी” भनिन्थ्यो, किनभने सानो शुल्क तिरेर ज्ञान र विचार साटासाट गर्न सकिन्थ्यो।
विश्वव्यापी लोकप्रियता र व्यापार
युरोपेली उपनिवेशकालसँगै कफी खेती ब्राजिल, कोलम्बिया, इन्डोनेसिया र मध्य अमेरिकामा फैलियो। औद्योगिक क्रान्तिको समयमा कफी कामदारहरूका लागि उर्जा दिने सुरक्षित पेयको रूपमा लोकप्रिय बन्यो। समयसँगै कफी विश्वव्यापी व्यापारिक बाली र दैनिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्यो।
नेपालमा कफीको प्रवेश
नेपालमा कफीको प्रवेश करिब सन् १९३० देखि १९५० को बीचमा भएको मानिन्छ। गुल्मी जिल्लाका हिरा गिरीले म्यानमार (बर्मा) बाट कफीका बीउ ल्याई खेती सुरु गरेका थिए। यही प्रयासबाट नेपालमा कफी उत्पादनको आधार तयार भयो।
नेपालमा कफी खेतीको विकास
नेपालका मध्य पहाडी क्षेत्रहरू ८०० देखि १६०० मिटर उचाइसम्म कफी खेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छन्। गुल्मी, पाल्पा, स्याङ्जा, कास्की, ललितपुर र काभ्रे जस्ता जिल्लाहरू प्रमुख कफी उत्पादन क्षेत्र हुन्। नेपालमा मुख्यतया अरेबिका जातको कफी उत्पादन हुन्छ, जुन स्वाद र गुणस्तरका लागि चिनिन्छ।
नेपालमा कफी संस्कृतिको विकास
पर्यटन, सहरीकरण र युवापुस्ताको जीवनशैली परिवर्तनसँगै नेपालमा कफी पिउने संस्कृतिको विकास भयो। काठमाडौँ, पोखरा लगायतका सहरहरूमा कफी पसलहरू भेटघाट, अध्ययन र व्यवसायिक छलफलको केन्द्र बन्न पुगे। आज कफी केवल पेय मात्र नभई रोजगारी र व्यवसायको अवसर पनि बनेको छ।
निष्कर्ष
कफीको यात्रा इथियोपियाबाट सुरु भएर अरब विश्व, युरोप हुँदै विश्वभर फैलियो। यसको स्फूर्तिदायी गुण र सामाजिक महत्वले यसलाई लोकप्रिय बनायो। नेपालमा भने कफी अपेक्षाकृत नयाँ भए पनि आज गुणस्तरीय उत्पादन र बढ्दो कफी संस्कृतिका कारण यसको महत्व दिनानुदिन बढ्दै गएको छ।