19/08/2023
आर्थिक सर्वेक्षण २०७९/०८० : Important points
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
विश्व अर्थतन्त्र
→ IME को अनुसार २०२२ मा विश्व अर्थतन्त्रमा भएको वृद्धिदर : ३.४%
→ IME को अनुसार २०२३ मा विश्व अर्थतन्त्रमा हुने अनुमानित वृद्धि : २.८%
नेपालको अर्थतन्त्र
→ आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा नेपालको अनुमानित आर्थिक वृद्धिदर : २.१६% (गत आ.व.,मा ५.२६% रहेको )
→ चालु आर्थिक वर्षमा सबैभन्दा धेरै आर्थिक वृद्धिदर रहने प्रदेश : गण्डकी (३.७४%) र कम बागमतती प्रदेश (१.८%)
→ IME का अनुसार सन् २०२३ मा नेपालको अनुमानीर मुद्रास्फित ७.८०%
१. सन् २०२३ मा विश्व अर्थतन्त्रको वृद्धिदर
→ आर्थिक वृद्धिदर : २.८%
→ मुद्रा स्फिस्ती : ४.७%
→ विश्व व्यापार : २.४%
२. आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा वृद्धिदर
→ नेपालको आर्थिक वृद्धिदर : २.१६% हुने
→ कृषि क्षेत्रको वृद्धिदर: २.७३%
→ गैरकृषि क्षेत्रको वृद्धिदर : १.९२%
३. आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा प्रतिव्यक्ति आय
→ प्रतिव्यक्ति कुल राष्ट्रिय आय : १४१०$
→ प्रतिव्यक्ति खर्चयोग्य आय : १७५२$
→ प्रतिव्यक्ति कुल ग्राहस्थ उत्पादन : १३९९$
४. आर्थिक वर्ष २०७९/०८० को GDP मा योगदा
१) प्राथमिक क्षेत्रको योगदान : २४.६%
→ कृषि क्षेत्रको योगदान : २४.१%
→ खानी तथा उत्खनन क्षेत्रको योगदान : ०.५१%
२) द्धितीय क्षेत्रको योगदान : १२.९%
→ उत्पादन मूलक उद्योग : ५.३%
→ निर्माण क्षेत्र : ५.५%
३) तृतीय क्षेत्रको योगदान : ६२.४%
→ थोक तथा खुद्रा व्यापार : १५.४%
→ यातायात तथा भण्डारण ६.८%
→ वित्तीय तथा विमा क्षेत्र ७.४%
→ शिक्षा क्षेत्र : ८.२२%
→ स्वास्त्य क्षेत्र : १.९%
→ मनोरञ्जनात्मक क्षेत्र : ०.५९%
→ उद्योग क्षेत्र : १३.५%
५. गरिबीन निवारण र मानव विकास
→ गरिबीको रेखामुनी (निरपेक्ष गरिबी) रहेको जनसंख्या :१५.१%
→ बहुआयामिक गरिबी रहेको जनसंख्या : १७.४% रहेको
→ मानव विकसा सूचकांक : ०.६०२% (१४३ औं स्थान) (HDI Report 2021 अनुसार)
→ लैंगिक विकास सूचकांक : ०.९४२%
→ राष्ट्रिय औषत मानव विकास सूचकांक भन्दा माथि मानव विकास सूचकांक रहेको प्रदेश : बागमती र गण्डकी (नेपाल मानव विकास प्रतिवेदन,२०२० अनुसार)
→ सबैभन्दा बढी र कम मानव विकास सूचकांक रहेका प्रदेश र मधेश
→ क्रम बढ्दो : मधेश, कर्णाली, सुदुरपश्चिम, लुम्बिनी, कोशी, गण्डकी र बागमती
६. कृषि, वन र भूमिसुधार
→ कुल GDP मा कृषि क्षेत्रको योगदान : २४.१%
→ कुल GDP मा गैरकृषि क्षेत्रको योगदान : ७५.९%
→ करषि क्षेत्रमा आवद्ध जनसंख्या : ५०.४%
→ वन भन्नाले कम्तिमा ०.५ हेक्टरमा कम्तिमा १० प्रतिशत क्षेत्र घनत्व ढाक्ने गरी ५ मिटर भन्दा अग्ला रुख भएको क्षेत्र बुझिन्छ ।
→ जम्मा वन : ४५.३१%
→ वन क्षेत्र : ४१.६९%
→ बुट्यान क्षेत्र : ३.६२%
→ प्रतिव्यक्ति ०.२ हेक्टर र १११ वटा रूख
→ दक्षिण एसियामा बढी र कम वन क्षेत्र रहेको देश : भुटान (७२.४९) पाकिस्तान(१.८५)
→ घट्दो क्रम : भुटान, नेपाल, श्रीलंका, चीन, भारत, बंगलादेश, अफगानिस्तान र पाकिस्तान
→ विश्व वन क्षेत्रको औषत भन्दा नेपालको वन करिब ११ प्रतिशतले बढी रहेको
→ बाघ :३५५ वटा
→ अर्ना : ४९८ वटा
→ गैंडा : ७५२ वटा
→ कृष्णसार ३५७ वटा
→ प्रधानमन्त्री कृषि आधुकिकिकरण परियोजना अन्तर्गत सुपरजोन विकास कार्यक्रम १६ जिल्लाम सञ्चालनमा रहेको
→ ३५ जिल्लामा व्यवसायिक च्याउ खेती विस्तार भएको
→ नेपालमा दुधको उपलब्धता : ८८ लिटर प्रति व्यक्ति प्रति वर्ष पुगेको
→ ७१ जिल्लामा पशुमा कृत्रिम गर्भाधानको सेवा विस्तार
→ घरजग्गाको कारोबार २.१७ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान
विभिन्न बालीहरूको क्रम
→ खाद्यन्न बाली : धान, मकै, गहुँ, कोदो, जौ,र फापर
→ दलहन बाली : मसुरो, चना, अरहर, मास, भटमास
→ नगदे बाली : आलु, तेलहन, जुट, मह र उखु
→ औद्योगिक बाली : उखु, माछा, चिया र जुट
→ मसला बाली : अदुवा,बेसार,लसुन,खुर्सानी र अलैची
७.उद्योग
→ GDP योगदान ५.३ प्रतिशत रहने अनुमान
→ जम्मा ८,९४७ उद्योग दर्ता भएका जसमध्ये ठूला १५.१ प्रतिशत मझौला २३.१ र साना ६१.८ प्रतिशत रहेका
→ उद्योगमा विदेशी लगानीको क्रम : चीन, भारत USA, UK, South Korea (रकमको आधारमा)
८. निजी क्षेत्र
→ ILO का अनुसार विकासोन्मुख मुलुकमा निजी क्षेत्रले रोजगारीको ९० प्रतिशत रोजगारी सिर्जना गर्ने अनुमान
→ नेपालमा भने निजी क्षेत्रले ८० प्रतिशत रोजगारी सिर्जना गरेको
→ २०७९ भदौ २३ र २४ गते नेपाल पूर्वाधार सम्मेलन २०२२ सम्पन्न
९.पर्यटन
→ २०२३ -२०३२ पर्यटक दशक
→ राष्ट्रिय पर्यटन रणनीति योजना २०१६-२९५ कार्यान्वयनमा रहेको जसले सन् २०२५ सम्ममा वार्षिक २५ लाख भन्दा बढी पर्यटकको भ्रमण गराउने लक्ष्य लिएकोमा भारतीय बाहेक वार्षिक औषत ७ लाख ३४ हजार पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरेका
→ सन् २०२२ मा पर्यटक आगमन संख्या ६ लाख १४ हजार ८ सय ६९
→ पर्यटकको औषत बसाई : १३.१ दिन
→ प्रति पर्यटक प्रति दिन औषत खर्च : ४०.५$
→ मुख्य भ्रमण प्रयोजन: विदा/मनोरञ्जन/यात्रा,तीर्थयात्रा,पर्वतारोहण/साहसिक यात्रा
→ मुख्य पर्यटक गन्तव्य : लुम्बिनी
→ पर्यटक धेरै आउने देशहरू: भारत, अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिय र बंगलादेश
→ पाँचतारे होटलको संख्या १७३ पुगेको साथै क्यासिनो र मिनिक्यासिनोको संख्या २८ पुगेको
→ नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय उडडान गर्ने वायुसेवाको संख्या : ३२ वटा
→ द्धिपक्षीय हवाई सेवा सम्झौता भएका देशहरूको संख्या :४१
→ दुईतर्फी हवाई सिट क्षमता : ८७ लाख
→ आन्तरिक उडान गर्ने वायुसेवाको संख्या २२
→ कुल विमानस्थल ५३ जसमध्ये सञ्चालनमा रहेका ३३ र कालोपत्रे अथवा सबै मौसममा सञ्चालन हुन सक्ने ४१
१०. विद्युत
→ ९५ प्रतिशत जनसंख्या विद्युतमा पहुँच पुगेको
→ २,६६६ मेगावाट विद्युत उत्पादन भएको जसमध्ये
जलविद्युत : २,४९९ मेगावाट
सौर्य प्लान्ट : ७५.०४ मेगावाट
वैकल्पिक उर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र : ८२ मेगावाट
चिनी मिल : ६ मेगावाट
→ विद्युत प्राधिकरणको स्वामित्वबाट ६६१ मेगावाट, विद्युत प्राधिकरणको सहायक कम्पनीबाट ४७८ र निजी क्षेत्रबाट १५२७ मेगावाट
→ ३६ प्रतिशत जनसंख्या स्वच्छ नवीकरणीय उर्जाको प्रयोग गरेका
→ ७५ जिल्ला राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा जोडिएका
→ प्रतिव्यक्ति विद्युत खपत ३५१ किलोबाट घण्टा पलुगेको
११. यातायत
→ पुष्पलाल राजमार्ग (मध्यपहाडी राजमार्ग) : १,८७९ किलोमिटर
→ हुलाकी राजमार्ग : १,८५७ किलोमिटर
→ कालिगण्डकी कोरिडोर : ४४७ किलोमिटर
→ कर्णाली कोरिडोर : २६९ किलोमिटर
→ कोशी कोरिडोर : १६२ किलोमिटर
→ मदन भण्डारी राजमार्ग : १,३९० किलोमिटर
१२. सञ्चार
→ रेडियो नेपाल प्रसारणमा पहुँच : ९२.० प्रतिशत
→ डिजिटल टेलिभिजनको पहुँच : ७२.० प्रतिशत
→ इन्टनेट ग्राहकको घनत्व : १३०.६४ प्रतिशत
१३. शिक्षा
→ आधारभूत तहमा खुद भर्नादर : ९७.१ प्रतिशत
→ सबैभन्दा बढी विद्यार्थी रहेको सामुदायिक विद्यालय : कालिका मानवज्ञान मा.वि.,बुटवल
१४. खानेपानी
→ आधारभूत खानेपानी पहुँच पुगेको जनसंख्या : ९४.९३ प्रतिशत
→ उच्च तथा मध्यस्तरको खानेपानीको पहुँच पुगेको जनसंख्या : २५.८१ प्रतिशत
१५. विविध
→ कुल ग्रार्हस्थ उत्पादनमा योगदान (घट्दो क्रममा ) : बागमती, कोशी, लुम्बिनी, मधेश, गण्डकी, सुदुर पश्चिम, कर्णाली
→ कुल ग्रार्हस्थ उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान सबैभन्दा धेरै रहेको प्रदेश : मधेश प्रदेश र कम रहेको प्रदेश बागमती प्रदेश
→ सबैभन्दा धेरै पुँजीगत खर्च गर्ने प्रदेश : गण्डकी र कम मधेश
→ सबैभन्दा धेरै उद्योग : बागमती, कोशी, गण्डकी, लुम्बिनी, सुदुर पश्चिम मधेश र कर्णाली
→ विद्युत उत्पादनको क्रम घट्दो : बागमती, गण्डकी, कोशी, सुदुर पश्चिम, लुम्बिनी, मधेश (२५) र कर्णाली (१६)
→ सडक घनत्व घट्दो : बागमती, मदेश, गण्डकी, कोशी, लुम्बिनी, सुदुर पश्चिम र कर्णाली
→ वन क्षेत्र घट्दो क्रम (नेपालको कुल वन क्षेत्रको हिस्सा) : कोशी, बागमती, लुम्बिनी, सुदुर पश्चिम, कर्णाली, गण्डकी र मधेश
→ नेपालका कुल १०६ स्थानीय तहमा वन छैन। जसमध्ये मधेश प्रदेशमा ८४, कोशी प्रदेशमा १३ र लुम्बिनी प्रदेशमा ९ वटा स्थानीय तहमा वन छैन ।
→ सबैभन्दा बढी हरितगृह ग्यास उत्सर्जन गर्ने राष्ट्रहरू : चीन, अमेरिका, भारत
→ आर्थिक बजेटमा जलवायु परिवर्तन बजेटको अनुपारत : ५.९ प्रतिशत
संकलनकर्ता: हरि वोड
