25/05/2026
चैत मसान्त, २०८२ (Mid-Apr, 2026) सम्मको बैंकिङ क्षेत्रको अवस्था
——-
१. कर्जा र निक्षेप अनुपात (Credit, Deposit Ratios)
-कुल निक्षेप र कुल कर्जा (GDP को अनुपातमा): देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को तुलनामा कुल निक्षेप १२९.६५% र कुल कर्जा ९६.७३% रहेको छ। यसले नेपाली अर्थतन्त्रमा बैंकिङ क्षेत्रको आकार निकै ठूलो रहेको देखाउँछ।
-कर्जा-निक्षेप अनुपात (CD Ratio): समग्र बैंकिङ क्षेत्रको औसत CD Ratio ७३.९३% छ। वर्ग अनुसार हेर्दा Class "A" को ७२.९२%, Class "B" को ८४.८१%, र Class "C" को ७६.१९% रहेको छ।
-निक्षेपको मिश्रण (Deposit Mix): कुल निक्षेपमा सबैभन्दा बढी हिस्सा बचत निक्षेप (Saving Deposit) को ४५.१०% र त्यसपछि मुद्दती निक्षेप (Fixed Deposit) को ३८.६८% रहेको छ।
२. निष्क्रिय कर्जा र नोक्सानी व्यवस्था (NPL and LLP)
बैंकहरूको कर्जाको गुणस्तर कस्तो छ भन्ने कुरा यसबाट थाहा हुन्छ:
- खराब कर्जा (NPL): समग्र बैंकिङ क्षेत्रको निष्क्रिय कर्जा (Non-Performing Loan) ५.६०% पुगेको छ। यसमा वित्त कम्पनीहरू (Class "C") को स्थिति सबैभन्दा कमजोर अर्थात् १२.१९% छ भने वाणिज्य बैंकहरूको ५.४१% छ।
-कर्जा नोक्सानी व्यवस्था (Total LLP / Total Loan): सम्भावित जोखिमको लागि गरिएको नोक्सानी व्यवस्था औसतमा ५.९२% छ।
३. तरलता र पूँजी पर्याप्तता अनुपात (Liquidity & Capital Adequacy)
बैंकहरूसँग पैसाको गतिशीलता र वित्तीय सुरक्षा मापन गर्ने सूचकहरू:
-तरलता अनुपात (Liquidity Ratio): कुल निक्षेपको तुलनामा कुल तरल सम्पत्ति (Total Liquid Assets) ३५.३७% रहेको छ, जुन बलियो तरलता स्थितिलाई दर्शाउँछ।
-पूँजी पर्याप्तता अनुपात (Total Capital/RWA): बैंकहरूको पूँजीकोषको अवस्था सुरक्षित छ। समग्रमा यो अनुपात १२.६२% छ (Class "A" को १२.५३%, Class "B" को १३.५८%, र Class "C" को १३.४७%)।
४. वित्तीय पहुँच (Financial Access)
नेपालमा बैंकिङ सेवाको विस्तार र डिजिटल प्रयोगकर्ताहरूको संख्या यसले देखाउँछ।
-संस्था र शाखाहरू: कुल बैंक तथा वित्तीय संस्थाको संख्या ५४ छ, जसका ६,४१९ वटा शाखाहरू सञ्चालनमा छन् (जसमा ५,००३ शाखा वाणिज्य बैंकका मात्र छन्)।
-खाता संख्या: कुल निक्षेप खाता (Deposit Accounts) ६ करोड २४ लाख भन्दा बढी र कर्जा खाता (Loan Accounts) २० लाख ४४ हजार भन्दा बढी रहेका छन्।
डिजिटल बैंकिङ:
-मोबाइल बैंकिङ ग्राहक: २ करोड ९७ लाख ७५ हजार ५५५
-इन्टरनेट बैंकिङ ग्राहक: २४ लाख ३ हजार ७७५
-एटीएम (ATM) संख्या: ५,१७४
-डेबिट कार्ड प्रयोगकर्ता: १ करोड ३८ लाख भन्दा बढी
५. ब्याजदर (Interest Rate)
चैत २०८२ सम्मको भारित औसत ब्याजदर (Weighted Average Interest Rate) यस प्रकार छ:
-निक्षेपको औसत ब्याजदर (Wt. Avg Interest Rate on Deposit): ३.४०%
बचत (Saving): २.९०%
मुद्दती (Fixed): ५.०९%
कलर प्रकृतिको निक्षेप (Call): ०.६७%
-कर्जाको औसत ब्याजदर (Wt. Avg Interest Rate on Credit): ६.७७%
तथ्यांकले नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा तरलता (Liquidity) र पूँजीकोष (Capital) पर्याप्त मात्रामा सुरक्षित रहेको देखाउँछ। तर, खराब कर्जा (NPL) ५.६०% पुग्नु र कर्जाको ब्याजदर (६.७७%) भन्दा निक्षेपको ब्याजदर (३.४०%) निकै कम हुनु यस अवधिको मुख्य विशेषता देखिन्छ। डिजिटल बैंकिङ (विशेषगरी मोबाइल बैंकिङ) तर्फ सर्वसाधारणको आकर्षण निकै उच्च रहेको तथ्यांकले स्पष्ट पार्छ।
