eBookTech

**🎉 Translation Complete! 🎉**

After months of dedication, I’m thrilled to announce that I’ve just finished translating "The Genealogy of Phyang Samba" into English! 📚✨ This journey has blended passion, perseverance, and a deep respect for the original work's essence. Looking forward to reading it in a different language!
Stay tuned for updates on the release and some sneak peeks! 🙌

किनेर ईबुक पढ्न चाहने पाठकलाई मूल्य रू १९५।- मात्र

फयङ साँबा वंशावली २०८१ - डा. नवराज सुब्बा किरात राई लिम्बू समुदायमा जन्म विवाह र मृत्यु कर्म सम्पन्न गर्दा सदस्यलाई पहिचान दिने काम सांस्कृतिक रूपमै गरिन....

पाठकसमक्ष हाजिर छः फयङ साँबा वंशावली २०८१ (फ्लिपबुक)
Click-Here> https://nrsubba.com.np/वंशावली-२०८१/

Thank You ResearchGate!
Dr. Nawa Raj S***a
जुनसुकै वस्तु वा तथ्यका दुई रूप हुन्छन्। बाहिरी अर्थात् देखाउने वा भनिने, सुनिने आवरण। र अर्को हुन्छ, त्यसको अन्तर्य। जुन अलि भिन्दै किसिमको हुन्छ। मानिसले बाहिरी रूपमा देख्दा देख्दा वा सुन्दा सुन्दा जुन धारणा बनाएका हुन्छन् तिनले भित्री रूप देख्दा वा सुन्दा नपत्याउन पनि सक्छन्।

जसरी मानिसलाई नै भन्नोस् मान्छे हेर्दा जस्तो लाग्दछ ब्यवहार गर्दै जाँदा अर्कै अर्कै पाइन्छ। कुनै विषयवस्तुको अध्ययन गर्दै जाँदा ठीक त्यस्तै अनुभूति गर्दछन् अनुसन्धानकर्ताले पनि।

मुन्धुम, वेद, पुराणका प्रसंग समग्रमा ज्ञानबर्द्धक छन्। यति कै बाहिरी रूपमा रमाउनु एउटा पक्ष हो। तर यसको गुदी केलाउँदै जाने हो भने धेरै कुराका भेद खुल्दै जान्छन्। त्यसपछि मानिसले संस्कृति र धर्म जानेर मात्र पुग्दैन रहेछ गहिराइमा पुग्न त इतिहास, मानवशास्त्र, समाजशास्त्र, जनसंख्या विज्ञान, साहित्य, दर्शन र अहिले आएर सूचना प्रविधिको समेत ज्ञान जरूरत पर्दोरहेछ।

यही मान्यतामा रहेर गरेको मेरो सानो प्रयास हो- तुङदुङ्गे मुन्धुमसम्बन्धी अध्ययन। उक्त अध्ययन पुस्तक र जर्नलमा लेख प्रकाशित भएको करिव २ वर्ष जति भयो। विभिन्न डिजिटल प्लेटफर्ममा सशुल्क र निशुल्क हेर्ने ब्यवस्था गरिएको छ। त्यसमध्ये एक रिसर्चगेटले भने कति पाठकले तिम्रो फलाना लेख पढे है भनेर सूचना दिने प्रचलन छ। यस तरिकालाई मैले प्रोत्साहनकै रूपमा लिएको छु। त्यसैले पाठक तथा आबद्ध सबैप्रति धन्यवाद ज्ञापन गर्दछु।

साँबा, साँवा, र सांबा कुन लेखाइ मौलिक र शुद्ध हो?
एक समीक्षात्मक लेख

साँबा, साँवा, सांबा कुन लेखाइ मौलिक? - Academic Journey साँबा-मौलिक-शब्द कुन शुद्ध लेखाइ हो साँबा, साँवा र सांबा मध्ये कुन लेखाइ मौलिक र शुद्ध हो। यसमा डा. नवराज सुब्बाको एक खोजपूर्ण लेख जुन किरात लिम्बू संस....

सांबा र साँबा वा शिरविन्दु र चन्द्रविन्दु
डा. नवराज सुब्बा
साँबा एउटा थर हो लिम्बू जातिको। यसलाई यदाकदा सांबा लेख्ने गरेको पनि पाइन्छ। एकाथरी लेखेर अर्काथरी ध्वनि निकालेको देख्दा नेपाली भाषीले अचम्म मान्दा हुन्। यसो केलाइदिने मानिस पनि कोही छैनन् कि क्या हो। के हामी नेपाली ब्याकरणमा ध्यान नदिने जाति हौँ त! अवश्य हैन।
नेपाली भाषामा लेखेपछि नेपाली ब्याकरणलाई पनि ध्यान दिनै पर्दछ। यो त धेरैलाई लेख्न सजिलो हुने भएकाले सांबा र साँबा एकै होला भनेर छरितो हुने भएकाले सांबा लेखेको जस्तो देखिन्छ। हामी एकछिन नेपाली ब्याकरणका दृष्टिले हेरौँ है त!
यस सन्दर्भमा नेपाली शब्द उच्चारणका खास नियम नेपाली ब्याकरणमा गरिएको छ।
पहिलो नियम
यो नियम तर्क लगाएर पनि बुझ्न सकिन्छ। उदाहरणबाट कुरो बुझ्न सजिलो पर्दछ।
सांबा जस्तै नेपाली शब्दहरू अरू पनि थुप्रै छन् जस्तै संसार, सांसारिक, पंचायत, अंगुर आदि। यसमा रहेको शिरविन्दुमा नाशिक्य अर्थात् नाकेश्‍वर निस्कदैन। यहाँ लगाइएको शिरविन्दुबाट न ध्वनि निस्कन्छ। जस्तै संसार वा सांसारिक शब्द उच्चारण गर्दा न ङ ध्वनि आउँछ। त्यसकारण सांबा शब्द उच्चारण गर्दा पनि न ध्वनि नै आउँछ। हामीले सांबा लेखेमा त्यसको पनि उच्चारण सा न् बा अर्थात् सान्बा हुन्छ। अंग्रेजीमा Sanba नजिक हुन्छ। विकृत भएर सानाबा हुनसक्दछ यसले भने अनर्थ हुनजान्छ।
साँबा जस्तै नेपाली शब्दहरू पनि धेरै छन् जस्तै राँबो, हाँगा, राँगा, टाँगा आदि। यहाँ आउने चन्द्रविन्दुबाट नाशिक्य अर्थात् नाकेश्वर निस्कन्छ। जसरी चन्द्रविन्दु लगाइएको शब्द उच्चारण गर्दा न आउँदैन बरू बोल्दा म, ङ ध्वनि निस्कन्छ। त्यसकारण साँबा शब्द उच्चारण गर्दा सा म् बा अर्थात् साँबा निकट हुन्छ। अंग्रेजीमा Samba नजिक हुन्छ। अपभ्र‌श भएर साम्बा होला यसले अनर्थ भने हुँदैन।
दोस्रो नियम
कुनै पनि श्‍वर ध्वनि आउने शब्दमा यदि कुनै विन्दु लगाउनु परेमा चन्द्रविन्दु लाग्दछ। जस्तै साँबा अक्षरमा आ श्‍वर रहेको छ, त्यसैले सा मा शिरविन्दु हैन चन्द्रविन्दु नै लगाउनु पर्दछ। अर्थात साँबा नै हुन्छ सांबा हुदैन। त्यस्ता आ श्‍वर भएका अन्य शब्द जस्तै हाँगा, आँखा आदिमा शिरविन्दु लगाउनु हुँदैन। जसरी साँबा शब्दमा चन्द्रविन्दु लाग्दछ त्यसरी नै आ श्‍वर भएका शब्दहरू पाँगा, साँगा आदिमा चन्द्रविन्दु लगाइन्छ।
नेपाली भएर नेपाली भाषामा लेखेपछि नेपाली ब्याकरण पनि बेला बेला नियाल्ने बानी बसालौँ। हामीबाट विद्यालयमा नाम लेखाउँदा वा नागरिकता लिँदा अन्यथा भएको भए मेरो त्यसमा भन्नु केही छैन। तर सामाजिक सँजालमा त यसबारे सोचेर लेख्न सकिन्छ नि! मेरो गोरूको बाह्रै टक्का भन्नेसित मेरो भन्नु केही छैन तर सिक्न खोज्नेलाई मात्र यो कुरा लेखेको भन्ठान्नु होला। किनभने ज्ञान भनेको जोसुकैलाई बाँड्नु पनि राम्रो हैन केवल खोज्नेलाई मात्र ज्ञान दिनू भन्ने नीतिशास्त्रमा पनि उल्लेख छ।

सिक्किममा 'फयङ साँबा वंशावली २०८१' र 'किरात लिम्बू संस्कृति- मानवशास्त्रीय विवेचना २०७७' प्रति देखाइएको सदभाव तथा प्रेमप्रति लेखकका नाताले आभार प्रकट गर्दछु। यस सन्दर्भमा यस कार्यलाई निरन्तरता दिने प्रतिवद्धता प्रकट गर्दै हौसला प्रदान गरेकोमा हार्दिक धन्यवाद चढाउँछु।

फयङ साँबा वंशावली २०८१ हालै वितरण भयो। त्यसबाट प्राप्त सुझावका आधारमा नामावली थप वा अद्यावधिक गर्ने काम भयो। जसानुसार मेवाखोलाका पुस्ताक्रम सत्ताइसका बाजनन्द (२७) का छोरा वीरबहादुर (२८) का सन्तानहरूको छूट वंशावली थप भएको छ। चन्द्रबहादुर (२९) का छोरीहरूको नाम अध्यावधिक भएको छ। कर्णबहादुर (३०) की छोरीको नाम पनि सच्याइएको छ। पुस्तकको पछिल्लो स्वरूप प्रस्तुत ई-बुकका रूपमा यस लिंकमा गएर हेर्न वा पढ्न सकिनेछ। स्मरण रहोस्, उक्त पुस्तक नेपाली भाषा र देवनागरी लिपिमा अनलाइनमा छ र ईबुकमा पनि निकट भविश्यमा आउनेछ। परम्परागत रूपमा पढ्नलाई वंशावलीको आगामी अंग्रेजी संस्करण प्रस्तुत ई-बुक बमोजिम नै छापिएर आउँदैछ। प्रतिक्षा गर्नुहोला। तपाइहरूको सदभाव र सहयोगका लागि धन्यवाद।

वंशावली-२०८१ - Academic Journey फयङ साँबा वंशावली-२०८१ डा. नवराज सुब्बा प्रकाशक - हाम्रो आइडिया विराटनथर नेपाल

नेपालमा कालक्रमानुसार कुन कुन भाषा परिवार बोलिन्थे? कुन भाषा परिवारलाई कुन भाषा परिवारले विस्थापित गरिदियो? भाषाशास्त्रमा गरिएका अध्ययनले नेपालमा कुन जातिको बाहुल्यतालाई कुन जातिले क्रमसः विस्थापित गरिदियो भन्‍ने पनि जानकारी दिन्छ। लेखमा विगतको नेपालको लामो समयसीमालाई मोटामोटी रूपमा आंकलन गर्न खोजिएको छ। नेपालमा बोलिने भाषा परिवारमा भएको परिवर्तन, विकास, लोपलाई भाषाविज्ञानले कसरी हेरेको छ? यसबारे गरिएको विश्लेषणात्मक लेख A Critical Review of Evolution of Language families in Nepal एक वर्ष अघि एक जर्नलमा छापिएको थियो। उक्त लेख हाल अनलाइनमा विभिन्‍न प्लेटफर्ममा संग्रहित छ। त्यसमध्येको एक रिसर्चग्टमा उक्त लेख 700 जनाले हेरेको जानकारी पाउँदा मेहनत खेर नगएकोमा खुशी लाग्यो। Thank You ResearchGate.

#नेपालमा जनस्वास्थ्यको वास्तविक स्थिति: एक विश्लेषण
डा. नवराज सुब्बा

नेपालमा जनस्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको पहुँच र उपयोगमा समस्याहरू देखिएका छन्। उदाहरणका लागि क्षयरोग (TB), कुष्ठरोग, परिवार नियोजन, र खोप कार्यक्रमहरूलाई लिन सकिन्छ। सरकारी रिपोर्ट र मिडिया स्रोतहरूले यथार्थ चित्र देखाएका छैनन्। यथार्थ स्थिति हेरेर सरकारी रिपोर्ट पत्याउन नसकिने अवस्था छ। यस सानो लेखमा, नेपालको जनस्वास्थ्य सेवाहरूको वास्तविक स्थिति र चुनौती जनाउने तथ्यांक विभिन्न अनुसन्धानबाट लिएर विश्लेषण गरिएको छ।
# जनस्वास्थ्य सेवाहरूको पहुँच र उपयोग
नेपालको जनस्वास्थ्य प्रणालीले विभिन्न कार्यक्रमहरूको सञ्चालन गर्छ, जसमा TB, कुष्ठरोग, परिवार नियोजन, र खोप कार्यक्रमहरू समावेश छन्। यी कार्यक्रमहरू औपचारिक रूपमा राम्रोसँग कार्यान्वयन भएको देखाइएको छ तर स्थानीय स्तरमा गएर हेर्दा स्थिति फरक छ। स्थानीय स्तरमा जनस्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको पहुँच र उपयोगमा कमी देखिएको छ।
*क्षयरोग (TB):
क्षयरोग नेपालमा एक महत्वपूर्ण जनस्वास्थ्य चुनौती हो। विश्व स्वास्थ्य संगठनको २०२२ को रिपोर्ट अनुसार, नेपालमा ३००,००० भन्दा बढी मानिसहरू TB रोगबाट बिरामी छन् (WHO, 2022)। सरकारले TB नियन्त्रणको लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू लागू गरेको छ, अझै पनि ग्रामीण क्षेत्र र दूरवर्ती स्थानमा TB उपचार सेवाको पहुँच सीमित छ। एक अध्ययनले दर्शाएको छ कि ग्रामीण क्षेत्रमा TB उपचारमा ४०% कमी आएको छ (Joshi, 2023)।
*कुष्ठरोग:
कुष्ठरोगको समस्या पनि नेपालमा गम्भीर छ। २०२१ को रिपोर्ट अनुसार, नेपालमा प्रत्येक वर्ष १०,००० भन्दा बढी नयाँ कुष्ठरोगका केसहरू भेटिन्छन् (Nepal Leprosy Trust, 2021)। तर, कुष्ठरोग उपचारको सुविधा र जानकारीको अभावले गर्दा धेरै प्रभावित व्यक्तिहरू उपचारको पहुँच पाउँदैनन्। ग्रामीण क्षेत्रहरूमा कुष्ठरोगका लागि चिकित्सा सेवा पहुँचमा ३०% कमी देखिएको छ (Rai, 2022)।
*परिवार नियोजन:
परिवार नियोजनको क्षेत्र पनि चुनौतीपूर्ण छ। सरकारी योजनाहरू अनुसार, परिवार नियोजन सेवाहरूको पहुँच वृद्धि गर्नको लागि विभिन्न पहलहरू गरिएका छन्, तर साँचो तथ्य यो हो कि देशका ग्रामीण क्षेत्र र न्यून आर्थिक अवस्था भएका व्यक्तिहरूलाई यी सेवाहरूको पहुँच थोरै छ (Sharma, 2023)। नेपाल सरकार स्वास्थ्य मन्त्रालयको एक प्रतिवेदन अनुसार, परिवार नियोजन सेवाहरूको उपयोगमा २५% कमी आएको छ (Ministry of Health, 2023)।
*खोप कार्यक्रमहरू:
खोपले स्वास्थ्य सुरक्षामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछन्। तर, पछिल्ला वर्षहरूमा खोपको पहुँच र उपयोगमा कमी देखिएको छ। २०२२ को रिपोर्टमा जनाइएको छ कि नेपालका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा खोप कार्यक्रमहरूको पहुँचमा ३०% कमी आएको छ (Pandey, 2024)। यसका साथै, खोपको प्रति जन जागरूकता पनि कम छ, जसले गर्दा खोपका लागि समयमै सेवा पहुँचमा समस्या आएको छ।
# चुनौतीहरू र समाधान
*1. स्रोत र सुविधाको कमी:**
नेपालका धेरै ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवाको स्रोत र सुविधामा कमी छ। स्वास्थ्य केन्द्रहरूको कमी, स्वास्थ्यकर्मीहरूको अभाव, र आवश्यक औषधिहरूको पहुँचमा समस्या रहेका छन् (Ghimire, 2023)। यस समस्यालाई समाधान गर्न स्वास्थ्य केन्द्रहरूको संख्या वृद्धि गर्न र स्रोतहरूको समान वितरण गर्न आवश्यक छ।
*2. समाजिक र सांस्कृतिक बाधाहरू:**
समाजिक र सांस्कृतिक बाधाहरूले पनि स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा असर पारेका छन्। कसरतको कमी, स्वास्थ्यको बारेमा अज्ञानता र अन्धविश्वास, र पारिवारिक कारणहरूले गर्दा स्वास्थ्य सेवाको उपयोगमा समस्या आएको छ (Bista, 2022)। यसलाई समाधान गर्न स्वास्थ्य शिक्षा र जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरूको आवश्यकता छ।
*3. प्राविधिक र व्यवस्थापनका समस्याहरू:**
प्राविधिक र व्यवस्थापनका समस्याहरूले स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तरमा कमी ल्याएको छ। दुरवर्ती स्थानहरूमा तथ्यांक व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सेवाहरूको योजना र कार्यान्वयनमा समस्या आएको छ (Adhikari, 2024)। यस समस्यालाई समाधान गर्न प्राविधिक सुधार र व्यवस्थापनको सुधार गर्न आवश्यक छ।
# निष्कर्ष
नेपालको जनस्वास्थ्य सेवाहरूमा प्रगति भए पनि, यथार्थमा अझै पनि पहुँच र उपयोगमा समस्याहरू छन्। क्षयरोग, कुष्ठरोग, परिवार नियोजन, र खोप कार्यक्रमहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि सुधारका पहलहरू आवश्यक छन्। स्रोत र सुविधाको वृद्धि, समाजिक जागरूकता, र प्राविधिक सुधारका साथ-साथ, यथार्थमा जनस्वास्थ्य सेवाको पहुँच र गुणस्तरमा सुधार ल्याउन सकिन्छ। यसका लागि तीनै तहका सरकारले स्वास्थ्य सेवालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्दछ। जनस्वास्थ्य कार्यक्रम, दक्ष स्वास्थ्यकर्मी र पूर्वाधारमा विशेष ध्यान दिनुपर्दछ।
# सन्दर्भ-सूची:
- WHO. (2022). "Global Tuberculosis Report 2022." *World Health Organization.
- Nepal Leprosy Trust. (2021). "Annual Leprosy Report 2021." *Nepal Leprosy Trust.
- Joshi, A. (2023). "TB Control in Rural Nepal: Challenges and Solutions." Nepal Health Journal.
- Rai, P. (2022). "Leprosy Control and Treatment Access in Nepal." Leprosy Research Journal.
- Sharma, R. (2023). "Family Planning Services in Nepal: Current Status and Challenges." Nepal Journal of Public Health.
- Ministry of Health. (2023). "Family Planning Service Utilization Report 2023." Government of Nepal.
- Pandey, S. (2024). "Immunization Programs in Nepal: Access and Coverage Issues." Nepal Vaccine Review.
- Ghimire, M. (2023). "Health Service Accessibility in Rural Nepal." *Nepal Rural Health Report.
- Bista, P. (2022). "Socio-cultural Barriers to Health Service Utilization in Nepal." Journal of Health and Society.
- Adhikari, R. (2024). "Technical and Management Issues in Nepal's Health Sector." Nepal Health Management Review.

किरात - लिम्बुवान नामाकरणमा अन्तरनिहित चासोहरू - एक विश्लेषण
प्रदेश नामाकरणले उठाएका सवाल एउटा टिप-अफ-दि-आइसबर्ग जस्तो।
डा. नवराज सुब्बा

kirat-limbu: Analyzing the Kirat and Limbuwan Arguments in Nepal kirat-limbu; Analyzing the Kirat and Limbuwan Arguments in Nepal's Province No. 1 Naming Controversy: Dr. Nawa Raj S***a - A Review Article