11/08/2026
कुरआनी आयतको गलत प्रयोग र सामाजिक सद्भावमा क्षति पुर्याउने षड्यन्त्र: एक शैक्षिक समीक्षा
यतिबेला हाम्रो प्रिय देश नेपालमा हिन्दू–मुस्लिम सद्भावलाई कमजोर पार्ने र सामाजिक सद्भाव तथा सामञ्जस्य बिगार्ने उद्देश्यले केही अराजक तत्वहरूबाट कुरआनी आयतहरूलाई तिनको पृष्ठभूमि तथा सन्दर्भबाट अलग गरेर गलत अर्थ प्रचार गर्ने क्रम तीव्र भएको छ। हालैका दिनहरूमा सूरह अत्-तौबाको आयत नम्बर ५ को अधुरो र सन्दर्भविहीन हिन्दी अनुवाद सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा भाइरल गरिँदैछ। प्राप्त जानकारीअनुसार, यस भ्रामक प्रचारमार्फत उच्च अधिकारीहरू तथा गृहमन्त्रीसम्मलाई समेत पत्र पठाएर भ्रमित गर्ने प्रयास गरिएको छ, ताकि मुस्लिम समुदायविरुद्ध घृणाको वातावरण सिर्जना गर्न सकियोस्।
सामाजिक सञ्जालमा हुने यस्ता षड्यन्त्र र घृणित खेलबाट नयाँ पुस्तामा पर्न सक्ने भयावह प्रभाव पनि चिन्ताजनक छ। त्यसैले देशवासीलाई वास्तविकताबारे जानकारी गराउनु मुस्लिम समुदाय र विशेषगरी धर्मगुरु तथा उलेमाहरूको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हो।
कुरआनमाथि यति ठूलो आरोप किन र कसरी?
यो प्रश्न हरेक विवेकशील मानिसको मनमा उठ्छ कि सम्पूर्ण मानवजातिको मार्गदर्शन र रहमतका लागि अवतरित कुरआन मजीदले कसरी कुनै कारणबिना कसैको हत्या गर्ने आदेश दिन सक्छ?
कुरआन त त्यही महान् ग्रन्थ हो, जसले सूरह अल-मायदाको आयत ३२ मा स्पष्ट रूपमा घोषणा गर्छ:
«“जसले कुनै मानिसलाई हत्या गरेको बदलास्वरूप वा पृथ्वीमा उपद्रव फैलाएको कारणबाहेक अन्य कुनै कारणले हत्या गर्छ भने, मानौँ उसले सम्पूर्ण मानवजातिको हत्या गर्यो। र जसले एक जनाको जीवन बचाउँछ भने, मानौँ उसले सम्पूर्ण मानवजातिको जीवन बचायो।”»
जुन धर्मले एक जना निर्दोष मानिसको हत्यालाई सम्पूर्ण मानवजातिको हत्यासँग तुलना गर्छ, त्यही धर्ममाथि केवल धार्मिक आस्थाका आधारमा मुश्रिकहरूलाई हत्या गर्ने आदेश दिन्छ भन्ने आरोप लगाउनु सरासर अन्याय र पूर्वाग्रह हो।
यस प्रचारका पछाडि मुख्यतः तीनवटा कारण हुन सक्छन्:
१. अज्ञानता र अल्पज्ञान: कुरआनको सन्दर्भ र पृष्ठभूमिबारे जानकारीको अभाव।
२. अन्ध धार्मिक पूर्वाग्रह: अर्को धर्मप्रति मनमा घृणा राख्नु वा घृणा उत्पन्न गर्ने प्रयास गर्नु।
३. राजनीतिक स्वार्थ: समाजलाई विभाजित गरेर राजनीतिक लाभ प्राप्त गर्ने प्रयास।
सूरह अत्-तौबाको आयत नम्बर ५ को वास्तविकता
فَاِذَا انۡسَلَخَ الۡاَشۡہُرُ الۡحُرُمُ فَاقۡتُلُوا الۡمُشۡرِکِیۡنَ حَیۡثُ وَجَدۡتُّمُوۡہُمۡ وَخُذُوۡہُمۡ وَاحۡصُرُوۡہُمۡ وَاقۡعُدُوۡا لَہُمۡ کُلَّ مَرۡصَدٍ ۚ فَاِنۡ تَابُوۡا وَاَقَامُوا الصَّلٰوۃَ وَاٰتَوُا الزَّکٰوۃَ فَخَلُّوۡا سَبِیۡلَہُمۡ ؕ اِنَّ اللّٰہَ غَفُوۡرٌ رَّحِیۡمٌ ﴿۵﴾
सूरह अत्-तौबा, आयत ५
अनुवाद:
“अतः जब सम्मानित महिनाहरू बितिसकून्, तब ती (वाचा उल्लङ्घन गर्ने) मुश्रिकहरूलाई जहाँ भेट्छौ, त्यहाँ उनीहरूसँग युद्ध गर, उनीहरूलाई समात, उनीहरूलाई घेरा हाल र हरेक घातको स्थानमा उनीहरूको प्रतीक्षामा बस। तर यदि उनीहरूले तौबा गरे, नमाज कायम गरे र जकात दिए भने उनीहरूको बाटो छोडिदेऊ। निश्चय नै अल्लाह अत्यन्त क्षमाशील, अत्यन्त दयालु हुनुहुन्छ।”
पहिलो कुरा: यो सामान्य अवस्थाको कानुन होइन
यही आयतलाई लिएर अहिले ठूलो विवाद सिर्जना गरिएको छ। तर यो सामान्य शान्तिपूर्ण अवस्थामा लागू हुने कुनै सार्वभौम आदेश होइन। यो एउटा विशिष्ट युद्धकालीन परिस्थितिसँग सम्बन्धित आदेश (War-time Decree) हो।
दोस्रो कुरा: शाने नुजुल अर्थात् ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
- यो आदेश मक्काका ती मुश्रिकहरूविरुद्ध थियो, जसले मुस्लिमहरूसँग भएका शान्ति तथा सम्झौताहरू पटक-पटक उल्लङ्घन गरेका थिए। उदाहरणका रूपमा हुदैबियाको सन्धिलाई लिन सकिन्छ।
- मक्काका मुश्रिकहरूले मुस्लिमहरूमाथि अत्याचार र यातनाको चरम सीमा पार गरेका थिए।
- उनीहरूलाई आफ्नो मातृभूमि, घर तथा सम्पत्ति छोडेर हिजरत गर्न बाध्य पारिएको थियो।
- सुरुमा केही मुस्लिमहरूले अफ्रिकी मुलुक हबशातर्फ हिजरत गर्नुपरेको थियो। पछि मक्कामा बाँकी मुस्लिमहरूका लागि पनि बस्न कठिन हुँदै गएपछि उनीहरू क्रमशः मदिनातर्फ हिजरत गर्न थाले।
- अन्ततः जब मक्काका काफिरहरूले अल्लाहका रसूल हजरत मुहम्मद ﷺ लाई हत्या गर्ने षड्यन्त्र गरे र त्यसमा सबै काफिर तथा मुश्रिकहरू एकमत भए, तब अल्लाहको आदेशअनुसार रसूल ﷺ ले मदिनातर्फ हिजरत गर्नुभयो। उहाँले आफूलाई अत्यन्त प्रिय रहेको आफ्नो मातृभूमि मक्का छोडेर मदिनातर्फ प्रस्थान गर्नुपर्यो।
यहाँ यो पनि स्पष्ट गर्न आवश्यक छ कि हिजरतको कारण जीवनप्रतिको मोह वा मृत्युको डर मात्र थिएन, बरु विचार तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता (Freedom of Speech and Expression) को अधिकारसहित आफ्नो धर्मको स्वतन्त्र रूपमा पालन गर्ने अवस्था समाप्त पारिएको थियो।
- इतिहास साक्षी छ कि मक्काका मुश्रिकहरूले उहाँलाई हत्या गर्ने उद्देश्यले पछ्याएका थिए। तर उनीहरू उहाँसम्म पुग्न असफल भए।
- इतिहासले यो पनि प्रमाणित गर्छ कि मदिना पुगेपछि नबी करीम ﷺ ले मदिनाको समाज तथा वरपरका क्षेत्रमा धर्म र समुदायको भेदभाव नगरी सबैका लागि शान्ति, सुरक्षा, एकता र सहअस्तित्व कायम गर्ने निरन्तर प्रयास गर्नुभयो र विभिन्न सम्झौताहरू पनि गर्नुभयो।
तर मक्काका काफिर तथा मुश्रिकहरूको शत्रुता क्रमशः बढ्दै गयो। साथै मदिनामा रहेका केही यहूदी समूहहरूले पनि परिस्थिति झन् जटिल बनाउने भूमिका खेले। उनीहरूले सम्झौता उल्लङ्घन गरे र मक्काका काफिरहरूसँग सहकार्य गरे। उनीहरूको सम्झौता उल्लङ्घन तथा मक्काका मुश्रिक र वरपरका अन्य शत्रु समूहहरूसँगको साँठगाँठ गोप्य रूपमा अघि बढेको थियो। उनीहरूको योजना मदिनाका मुस्लिमहरूमाथि बाहिरबाट मक्काका मानिसहरूले आक्रमण गर्ने र भित्रबाट आफूहरूले आक्रमण गरी मुस्लिमहरूलाई पूर्ण रूपमा समाप्त पार्ने थियो।
- त्यसैले यो आयत अहद उल्लङ्घन गर्ने शत्रुहरूसँगको युद्धकालीन परिस्थितिका लागि अवतरित भएको थियो।
आयत नम्बर ४ को सन्दर्भ
यस भाइरल बनाइएको आयतभन्दा ठीक अगाडिको आयतमा अल्लाह तआलाले स्पष्ट रूपमा आदेश दिनुभएको छ कि मुस्लिमहरूसँग सम्झौता गरेका र त्यस सम्झौतालाई उल्लङ्घन नगरेका गैर-मुस्लिमहरूको सम्झौता पूरा गर्नुपर्छ र उनीहरूसँग युद्ध गर्नु हुँदैन।
इस्लामले सम्झौता तथा वाचाहरू पूरा गर्न विशेष जोड दिएको छ। सम्झौता तोड्नु इस्लामी शिक्षाविपरीत कार्य हो।
आयत नम्बर ६ को सन्दर्भ
झन् महत्वपूर्ण कुरा के हो भने, यही विवादित आयतको ठीक पछाडिको आयतमा अल्लाह तआलाले आदेश दिनुहुन्छ कि यदि युद्धको अवस्थामा समेत कुनै शत्रु वा मुश्रिकले सुरक्षा तथा शरण माग्छ भने उसलाई शरण दिनू, उसलाई कुरआन सुनाउने अवसर दिनू र त्यसपछि उसलाई सुरक्षित स्थानसम्म पुर्याइदिनू।
निष्कर्ष
कुरआन करीमको यो आयत तत्कालीन मक्का तथा आसपासका क्षेत्रमा मुस्लिमहरूसँग सम्झौता उल्लङ्घन गर्दै युद्ध गर्ने शत्रु शक्तिहरूसँग सम्बन्धित विशिष्ट युद्धकालीन परिस्थितिको आदेश थियो। यसलाई सामान्य परिस्थितिमा लागू हुने धार्मिक आदेशका रूपमा प्रस्तुत गरी हिन्दू–मुस्लिम भाइचारा तथा सामाजिक सद्भावलाई निशाना बनाउनु दुर्भावनापूर्ण कार्य हो।
देशवासीहरूले यस्ता अफवाह र भ्रामक प्रचारमा विश्वास गर्नुभन्दा पहिले तथ्य र सन्दर्भको अनुसन्धान गर्नुपर्छ, ताकि समाजमा शान्ति, सुरक्षा र सद्भाव कायम रहोस्।
साथै, त्यो धर्म र ती महान् नबीको वास्तविक शिक्षालाई बुझेर उहाँहरूलाई उचित सम्मान दिनुपर्छ। यो त्यही धर्म र त्यही नबीको शिक्षा हो, जुन कुनै एक जाति वा समुदायको मात्र सम्पत्ति होइन। उहाँले सधैँ अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउन मात्र होइन, न्याय स्थापना गर्नुलाई आफ्नो महान् आदर्श बनाउनुभयो। मानव इतिहासमा विचार तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको संरक्षण र न्यायपूर्ण समाज निर्माणमा उहाँको योगदानलाई अत्यन्त महत्वपूर्ण स्थान प्राप्त छ।
धन्यवाद।
डा. शमीम अहमद बल्कवी
