13/03/2018
Zo leuk om met deze methode te werken! Het verenigt mijn twee grote hobby's: lezen en praten en dat samen met kinderen.
Leespraat: speciaal voor ouders
Inmiddels wordt Leespraat op heel veel plaatsen toegepast: in de individuele begeleiding thuis en op reguliere scholen, in logopediepraktijken, op kinderdagverblijven, in het speciaal onderwijs, en in de begeleiding van (jong)volwassenen. Workshops worden meestal druk bezocht, in Nederland, maar ook in Vlaanderen. De bekendheid van de methode lijkt nog steeds te groeien, sinds de eerste publicatie ervan in 2005.
Het is goed nieuws dat Leespraat een bredere bekendheid begint te genieten, en dat het voor meer mensen vanzelfsprekend is om met Leespraat aan de slag te gaan. Toch zit er ook een addertje onder dit populariteitsgras: Het belang van de ouderbetrokkenheid raakt hierdoor soms wat op de achtergrond. En dat, terwijl Leespraat oorspronkelijk in de eerste plaats geschreven is voor ouders. Het is een laagdrempelig programma, dat juist en bij voorkeur in het gewone leven kan worden ingezet. Je hoeft geen onderwijsopleiding te hebben gedaan, en je hoeft niet als ‘juf’ op te treden naar je kind toe, zoals uitgebreid beschreven in mijn vorige artikel hier op facebook.
‘Thuis’ in Leespraat
Als ouders zelf thuis raken in Leespraat en het dus ook thuis door de dag heen toepassen, komt de lees- en praatontwikkeling het beste op gang en kun je de voordelen van deze aanpak concreet gaan ervaren, zowel voor de ontwikkeling van je kind als voor jou als opvoeder. Het communiceren via lezen/ schrijven wordt een ‘way of life’, en zal al snel zijn nut bewijzen in allerlei situaties. Het enige wat je daarvoor hoeft te doen is de visuele taal van Leespraat consequent te gebruiken door de dag heen. Schrijven kun je op een whitebord, in een schrift, op kaartjes, op een stuk papier, op post-its die je in een voorleesboekje of fotomapje plakt, op zinstroken tijdens het eten of andere routines, in een dagboekmap of liedjesmap, op de computer of ipad. Iedere ouder kan al lezen en schrijven, je hoeft dus geen nieuwe taal of techniek te leren. Je moet er alleen een gewoonte van maken je verbale taal visueel te maken voor het kind en het kind de kans te geven die visuele informatie te verwerken.
Je moedertaal leer je thuis
Kinderen met Downsyndroom leren doorgaans niet alleen langzamer maar ook anders. Zij hebben veelal moeite met het verwerken van auditieve informatie (dus: gesproken taal). Als je het opschrijft, komt de boodschap wel binnen. Via Leespraat laat je het kind dus actiever deelnemen aan gesprekjes door de dag heen en leert het kind veel meer taal dan wanneer je het alleen verbaal benadert.
Normaliter leren kinderen hun moedertaal ook vooral in de thuissituatie, in gesprekken, via voorlezen, via spelletjes en het aanleren van allerlei vaardigheden zoals aankleden of je eigen broodje smeren. Het kind leert in al die gesprekjes niet alleen allerlei nieuwe woorden en begrippen, maar leert ook hoe het in zinnen kan praten en wanneer het de verleden of tegenwoordige tijd gebruikt, etc. Voordat het kind op school formeel leert lezen, heeft het al een enorme woordenschat en taalvaardigheid opgebouwd, die vervolgens de basis vormt voor het betekenisvol lezen. Zonder die taalontwikkeling wordt het lezen alleen een technisch trucje.
Intensiviteit is de sleutel
Een kind dat informatie auditief niet goed verwerkt, mist daardoor veel mogelijkheden om zich talig te ontwikkelen en in zinnen te gaan praten. De visuele ondersteuning compenseert hiervoor. Maar niet als het alleen als een uurtje ‘behandeling’ wordt ingezet. Het is juist belangrijk dit door de dag heen te doen, zodat het kind veel tijd en herhaling krijgt om nieuwe woorden en zinnen in zich op te nemen en zelf te gaan produceren. Intensiviteit is de sleutel tot leren bij kinderen met een verstandelijke beperking. En om die intensiviteit handen en voeten te geven is de thuissituatie bij uitstek geschikt.
Generaliseren door in het eigen leven toe te passen
Het intensief, dus frequent door de dag heen aanbieden, heeft veel voordelen. Niet alleen krijgt het kind zo de tijd tot echt leren te komen, maar ook wordt het door dit consequente aanbod zelf steeds gemotiveerder om te leren lezen en praten. Immers: je wilt graag doen wat je al een beetje kan. En hoe beter je iets kan, hoe meer je het zelf zult willen doen.
Een ander voordeel is dat je als opvoeder veel kansen krijgt het kind te leren generaliseren. Als je bijvoorbeeld het woord ‘hallo’ hebt aangeleerd in combinatie met ‘mama’, kun je het morgen misschien toepassen bij de oppas die Anja heet: ‘hallo Anja’. Niet alleen beklijft het woord ‘hallo’ op die manier beter, ook leert het kind in welke situaties je dat woord concreet kunt gebruiken. Het kind zal het woord zo eerder spontaan gaan zeggen.
Kinderen met een verstandelijke beperking generaliseren
doorgaans niet uit zichzelf wat zij geleerd hebben, ook daarbij hebben zij wat hulp nodig, wat stimulans van de opvoeder. En dan niet met ‘bedachte’ zinnen of situaties, maar liefst zinnen en situaties die uit het leven van het kind gegrepen zijn.
De waarde van gewone gesprekjes
Soms wordt Leespraat nog opgevat als een globaal-leesprogramma dat voorafgaat aan het ‘echte’ lezen. Dat is jammer en niet terecht. Leespraat is primair een communicatieprogramma en communiceren gebeurt vooral veel thuis! Ook als het kind de hele week naar school gaat, is het kind nog steeds meer uren thuis. En ook als het kind veel 1 op 1 begeleiding op school krijgt, ontvangt het thuis altijd nog meer uren persoonlijke aandacht.
De waarde van gewone dagelijkse gesprekjes met je kind wordt soms onderschat. Het leren vindt vaak plaats op ongeplande momenten, zomaar midden op een dag terwijl je de was staat op te ruimen, of als er een vogeltje op de vensterbank komt zitten, of als je kind teveel pindakaas op zijn boterham heeft gesmeerd, of als je kind oma wil opbellen, of… of…
Praten met de pen
Met Leespraat kun je van al die ‘gewone’ momenten een bijzonder moment maken, een moment voor jou en je kind, een moment van echte aandacht en ‘mediërende’ interactie. Zodra je je pen oppakt, weet je dat je niet even snel je kind iets kan zeggen of opdragen. (Gesproken woorden zijn weg zodra je ze uitgesproken hebt.) Nee, je pen oppakken betekent: de tijd nemen en je kind de tijd geven om een nieuw stukje informatie te verwerken, wat het ook is. Of je kind de tijd geven om jou iets te vertellen, waarbij jij hem/ haar helpt dit te verwoorden.
Lezen en schrijven is niet alleen belangrijk vanwege het feit dat het visuele ondersteuning van de taal biedt, maar ook omdat het de interactie vertraagt, waardoor - het klinkt paradoxaal- het leren versneld wordt. Door Leespraat toe te passen, weet je zeker dat de communicatie van twee kanten komt, jij en je kind reageren op elkaar, je bent partners in het gesprek.
Leespraat gaat over je eigen leven
Ouders weten als geen ander hoe het kind zich voelt, wat het leuk vindt of juist niet, waar het bang voor is, wat het al kan en wat het nog moet leren, welke woorden en zinnen het zelf al zegt of gebaart, wat het begrijpt. Die kennis is essentieel om goed met Leespraat bezig te kunnen zijn. Vooral als een kind zelf niet zoveel praat, is het belangrijk te weten waar het kind staat in zijn of haar ontwikkeling en wat zijn/ haar belangstellingen en ervaringen zijn. Want met Leespraat schrijf je altijd over onderwerpen die te maken hebben met de kennis en ervaring die het kind al heeft. Op die manier kun je de kennis en woordenschat van het kind op een bruikbare manier uitbreiden: het kind heeft er iets aan voor zijn/ haar eigen leven. De kans dat het kind het geleerde dan gaat onthouden en toepassen, ook op langere termijn, wordt hierdoor veel groter.
Leespraat is niet schools
Leespraat is begrijpend lezen vanaf het begin. Maar niet op een schoolse manier. Je schrijft of kiest de teksten voor het kind zo dat het deze kán begrijpen, en legt het kind alle dingen uit die het op dat moment verder helpen in zijn/ haar ontwikkeling. Om tot zinvol leren te komen, luistert het heel nauw hoe je met het kind bezig bent. Het lezen moet altijd in verbinding staan met het leven van het kind. Dan kun je dus niet een reeks bestaande boekjes doorwerken volgens een methode. Leespraat is in die zin geen methode, het schrijft geen materialen of vaste oefenreeksen voor, het is vooral een houding, een manier waarop je met een kind om wil gaan, een vorm van interactie die betrokken en betekenisvol is voor beide partijen.
Ouders en school als partners
De rol van alle begeleiders op school en op andere plekken is zeer waardevol en belangrijk. Het kind kan niet goed tot leren komen wanneer het allerlei verschillende aanpakken aangeboden krijgt. Juist een herkenbare en vertrouwde manier van leren helpt het kind zich veilig te voelen en mooie stappen te maken.
Het mooiste is het natuurlijk als alle partijen samenwerken, zonder dat de ene de ander leidt of volgt. Als ouder draag je het meeste bij aan de ontwikkeling van je kind als je zelf actief en creatief bezig bent met Leespraat. Leespraat is geen school-leesmethode waarvan je thuis als ouder nog wat oefeningetjes herhaalt. Het is een communicatiemethode, en in de dagelijkse communicatie zijn steeds weer nieuwe woorden en zinnen belangrijk, of moet aandacht besteed worden aan een gedragsaspect of een stukje zelfredzaamheid. In goed overleg, bijvoorbeeld via een groepsapp, de mail, een heen-en-weerschrift of een website, kun je elkaar op de hoogte houden en van praktische informatie voorzien, zodat het kind een doorgaande lijn ervaart in het lezen, communiceren en leren.
Ouders in beeld
Met dit stuk hoop ik ouders aan te moedigen actief bezig te gaan of blijven met Leespraat. En hoop ik alle andere begeleiders aan te moedigen ouders, waar nodig, op alle mogelijke manieren bij de Leespraatontwikkeling van hun kind te betrekken. Dit is ook een van de eerste onderwerpen die tijdens de Leespraat-begeleidersopleiding ter sprake komt. Leespraat doe je samen. En hoe meer je het samen doet, hoe leuker en effectiever het wordt.
Leespraatbegeleiders
Als je graag een steuntje in de rug ontvangt bij het starten of doorgaan met Leespraat in de thuissituatie, dan kun je even kijken op de website www.stichtingscope.nl onder het kopje ‘begeleiding’. Doorscrolllend naar beneden kom je alle begeleiders per provincie tegen. In de komende jaren hoop ik nog veel begeleiders en consulenten op te kunnen leiden om meer mensen goed op weg te kunnen helpen, in kleine stapjes, want zo leren we allemaal.
door Hedianne Bosch
14/02/2018
14/04/2016
04/04/2016
23/03/2016
17/03/2016
15/12/2015
01/12/2015
20/11/2015
07/10/2015
25/09/2015