17/09/2013
Fadime Kilic: ‘De Nederlandse Staat overtreedt het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind’
Advocaat Fadime Kilic bereidt zich al geruime tijd voor op de zitting voor het behouden en ontwikkelen van identiteit bij allochtone kinderen. TASA was benieuwd naar deze gedreven advocaat en interviewde haar over de kwestie ‘Recht op Onderwijs van de Moedertaal’.
1. U heeft uw expertise opgebouwd op het gebied van arbeidsrecht en reguliere vreemdelingenrecht. Hoe bent u in aanraking gekomen met deze zaak?
Ik ben afgestudeerd op internationale mensenrechten. Wat betreft kinderrechten zijn er veel zaken op mijn pad gekomen die principieel zijn geweest en bijvoorbeeld wetswijzigingen en beleidswijzigingen teweeg hebben gebracht. Mijn core specialisatie is internationale mensenrechten en zodoende is deze zaak, dat in zijn fundament internationale mensen en kinderrechten op mijn pad gekomen. Collega Nazmi Turkkol heeft mij verzocht om met hem deze zaak op te pakken en hier zijn we al geruime tijd mee bezig. Wij hebben er lang voor gezeten, mensenrechten - voornamelijk kinderrechten - bekeken en de kansrijkheid uitgezocht, samen met specialisten, voordat wij hebben besloten om er een zaak van te maken. Dus wat dat betreft hebben wij aan de ene kant het juridische draagvlak uitgezocht en heeft ons cliënt, Mustafa Ayranci (voorzitter HTIB) als belangenorganisatie voor Turkse arbeiders ons de opdracht gegeven om deze zaak aan te spannen tegen de Staat. HITB is net als enkele andere belangenorganisaties sinds de afschaffing van de OALT (Onderwijs in Allochtone Levende Talen) wet in 2004 bezig geweest om zich te verzetten tegen de afschaffing. Er zijn toen allerlei campagnes gevoerd. Tot nu toe zijn er geen juridische procedures geweest, dit is voor het eerst dat een rechtszaak wordt aangespannen tegen de overheid om onderwijs van de moedertaal weer terug te krijgen in het basisonderwijs.
2. Wat hield de OALT wet in?
Vroeger had je de OETC wet (Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur) dat in 1998 is vervangen door de OALT wet. De overheid heeft het veranderd om de nadruk meer te leggen op participatie in de Nederlandse samenleving en Nederlandse taalondersteuning, althans dit is hun argument nu, dat zij eveneens gebruiken als reden voor de afschaffing. Want in eerste instantie was de OETC bedoeld om migrantenkinderen de taal mee te geven ter voorbereiding op terugkeer, daar is een Europese migrantenrichtlijn op gebaseerd. Dit doel is misschien nu enigszins achterhaald maar deze richtlijn is nog steeds van kracht. En los van de maatschappelijke draagvlak dient uiteraard gekeken te worden naar het belang van het kind, en dat is gediend met het niet ontnemen van de mogelijkheid op eventuele terugkeer in de toekomst. Kern van de OETC en ook van de OALT is geweest dat onderwijs van de moedertaal in het belang is van het kind, dus het doel is altijd cultuur en taalbehoud geweest. Met de OALT is een meersporenbeleid gevoerd en tevens gezegd dat het wordt ingezet voor het bestrijden van achterstanden in de taalontwikkeling van kinderen. Met dit laatste doel bleek een hoop mis te zijn en enkel op basis hiervan is besloten de OALT af te schaffen. Taalkundige motieven hebben nooit een rol gespeeld hierbij. Dit versterkt ons argument dat de staat onrechtmatig heeft gehandeld door kinderen het recht op onderwijs van hun moedertaal af te nemen.
3. Wat waren de redenen van de overheid om de OALT wet in 2004 af te schaffen?
Een van de argumenten van de toenmalige minister van onderwijs is geweest dat het geldpotje op was voor de OALT. Dit is uiteraard juridisch niet te verdedigen. Het in het internationaal recht verankerde recht op onderwijs van de moedertaal staat hoger dan de Nederlandse wetgeving. Dit is grondwettelijk bepaald. Internationale Mensenrechten negeren omdat er geen geld meer voor is, zou natuurlijk het begin van het einde betekenen. Gelukkig zit ons rechtssysteem anders in elkaar. De rechtbank zal toetsen of de door ons ingebrachte internationale mensenrechten rechtstreekse werking heeft en zal hier haar oordeel over geven.
Daarnaast zijn met de invoering van de OALT taken en budgetten onder de verantwoordelijkheid van gemeenten komen te liggen. De vrijheid bestond toen om dit te besteden voor het hoofddoel, namelijk eigen taal en cultuur behoud of voor Nederlandse taalondersteuning. Omdat de nadruk voornamelijk op dit laatste kwam te liggen, hebben onderzoekers beweerd kort na de invoering dat de OALT niet bijdroeg aan de Nederlandse taalontwikkeling. En op basis hiervan is het budget beëindigd. Hiermee ontkent de overheid een belangrijk goed, namelijk het goed dat er mensen in Nederland zijn die het Nederlands niet als moedertaal hebben. Daar kan men niet onderuit. Er zijn nog steeds grote groepen mensen in Nederland waarbij de kinderen een andere taal spreken dan het Nederlands. Het is niet rationeel maar zeker ook niet waarheidsgetrouw door te zeggen dat deze kinderen ook thuis Nederlands moeten spreken, dat is simpelweg niet het geval. Erkend moet worden dat er mensen zijn die een andere moedertaal hebben. Wat doe je met deze kinderen die dat extraatje hebben. Deze extra taal is geen gebrek want het is niet bewezen dat kinderen die een andere moedertaal hebben per definitie slechter Nederlands spreken of slechter presteren, dat verband is nooit gelegd. Wij hebben in onze dagvaarding juist het tegendeel middels allerlei pedagogische rapporten onderbouwd. Hieruit blijkt dat het juist goed is voor de ontwikkeling van een kind, voor diens zelfvertrouwen, zelfbeeld en linguïstische kwaliteiten, om de moedertaal ontwikkeld te krijgen.
4. Op basis waarvan zijn de redenen van de overheid tot stand gekomen en wat is uw mening hierover?
‘Is het in de belang van het kind om onderwijs van de moedertaal te krijgen?’ is de kern van de hele zaak. Nederland heeft toen bij de afschaffing aangegeven dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat onderwijs in eigen taal bijdraagt aan het gemakkelijker leren van het Nederlands. Dit baseren ze op rapporten van de Onderwijsraad, Sociaal & Cultureel Planbureau en Rekenkamer. Vooropstaat participatie van kinderen ongeacht hun moedertaal in de Nederlandse samenleving.
Uiteraard wil iedereen dat een kind goed Nederlands beheerst en zodoende een goede positie creëert in de maatschappij. Los hiervan of juist ten behoeve hiervan dient niet ontkent te worden dat de moedertaal eveneens essentieel is voor de ontwikkeling van een kind. Er zijn allerlei rapporten waarin bevestigd wordt dat het juist ook goed is voor de Staat om kinderen deze extra taal en cultuur mee te geven want deze kinderen gaan later bijdrage leveren aan wellicht de overbrugging van allerlei culturele en zakelijke functies tussen landen. Tevens staat er in het Europese Groenboek, dat de EU richtlijn monitort dat de moedertaal een erfgoed is dat gerespecteerd moet worden en dient voort te bestaan. Een Staat heeft verplichtingen om er voor te zorgen dat talen niet verdwijnen. Daarnaast is het goed voor de ontwikkeling van een kind als die zijn eigen identiteit kan ontwikkelen. Moedertaal is een onderdeel van eigen identiteit. Ook Nederland spreekt hierover bij invoering van de OALT wet: ‘om goed deel te kunnen nemen in de Nederlandse samenleving is het belangrijk dat eigen taal en cultuur ontwikkeld wordt’. Bij de afschaffing wordt dat ook niet ontkend. Er wordt alleen gezegd dat er geen bewijs is dat het bijdraagt aan de Nederlandse taalachterstand, dat is toch wel een groot verschil. In de toekomst zal de derde en vierde generatie thuis meer Nederlands spreken. Dat betekent dat er een grote risico bestaat voor het verdwijnen van moedertalen. Ook dit is een reden, uit oogpunt van linguïstisch erfgoed om te strijden voor taalbehoud. Waar wij niet op doelen is dat het onderwijs geheel in de moedertaal wordt gegeven. Het gaat er alleen om dat kinderen onder toezicht van school, dus pedagogisch verantwoord, 1-2 uur per week in de eigen taal en cultuur onderwijs krijgt.
5. Wat is tegenwoordig de houding van Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap?
Wij zijn de zaak in eerste instantie begonnen met een brief gericht aan de minister van onderwijs. We hebben de reactie van de minister afgewacht alvorens de procedure bij de rechtbank aan te spannen. De reactie was negatief, de Staat stelt zich op het standpunt dat het niet een verplichting is van de overheid om onderwijs van de moedertaal te verzorgen.
Een ander argument van Het Ministerie van Onderwijs is dat er geen draagvlak meer is om onderwezen te worden van de moedertaal, omdat er sinds 2004 verder niets meer is gebeurd. Wij hebben geïnformeerd naar de activiteiten van belangenorganisaties sinds de afschaffing. Er is een hoop gebeurd, zoals handtekeningen acties, opgezette projecten, docenten die gedemonstreerd hebben en brieven gestuurd naar de Tweede Kamer en Europese Commissie. Maar het is nooit zover gekomen dat een juridische procedure is gestart. Waarschijnlijk waren daar de middelen er niet voor. Het zegt wel wat over de groeperingen waar wij het over hebben: het zijn de meest zwakkere in de samenleving, het gaat om kinderen. Om de belangen van de kinderen te verdedigen heb je toch sterkere partijen nodig en tot nu toe is dat er niet geweest.
6. Momenteel zijn er ongeveer 30.000 handtekening verzameld, wat vind u van het aantal als wij er van uitgaan dat er ongeveer 400.000 Turken in Nederland leven?
Ik vind 30.000 handtekeningen niet weinig. Er zijn nog steeds veel mensen die er niet van gehoord hebben. De mensen die ik spreek steunen de petitie. Uit Nederlandse hoek hoor je ook andere geluiden. De handtekeningenactie is een goede actie, het is voor de rest een aanvulling op onze zaak, maar het is niet dat onze zaak ervan af hangt. Turkse belangenorganisatie zijn herenigd om dit doel te ondersteunen, dit is een goede zaak. Samen met advocaat Nazmi Turkkol concentreren wij ons op de rechtszaak en bereiden ons voor op de zitting. Ons cliënt kwam met dit voorstel en wij hebben toestemming gegeven omdat de minister in haar verdediging aangaf dat er geen belang meer zou zijn voor onderwijs van de moedertaal. Dit standpunt kan met de handtekeningenactie ontkracht worden.
7. Kan een land een internationaal verdrag overtreden en wat zijn de mogelijke consequenties hiervan?
Recht op onderwijs van moedertaal staat niet letterlijk als internationaal verdrag. Het is een combinatie van meerdere verdragen, bepalingen, rapporten, richtlijnen en gerechtelijke uitspraken waar wij die conclusie uit trekken. Consequentie is dat de minister haar verantwoordelijkheid weer neemt voor het aanbieden van onderwijs van de moedertaal.
8. Zijn er vergelijkbare rechtszaken in andere landen?
In Denemarken werd een soortgelijke wet in 2002 ook afgeschaft, echter heeft de regering besloten om onderwijs van moedertaal weer in te voeren vanaf dit schooljaar. Dit is niet gebeurd via een rechtszaak maar het stond in de partijprogramma van de tegenwoordige regering. Tevens subsidieert de Nederlandse Staat jarenlang Nederlands onderwijs in buitenland. Door Nederlanders in het buitenland te subsidiëren erkent de Staat wel het belang van moedertaal. Zij willen dat Nederlandse kinderen over de wereld ook het Nederlands blijven spreken, dus wat dat betreft is het inconsistent met wat zij beargumenteren met betrekking tot de OALT wet.
9. Hoe lang zal de rechtszaak duren en wat zegt uw gevoel over de uitspraak?
Op 30 september om 9.30 uur is de eerst zitting en is voor publiek toegankelijk. De kans dat het die dag afloopt is klein. Wat er daarna gebeurt is of de rechter gelijk een uitspraak doet of dat het een vervolg zitting zal krijgen. De rechtbank kan een onderzoek gelasten. Er bestaat grote kans dat een van de partijen in hoger beroep zal gaan. Het zal waarschijnlijk minimaal een jaar duren tot er een einduitspraak komt. Het is absoluut niet de bedoeling om de Nederlandse Staat financieel leed te verzorgen. De Staat heeft een budget die uitgegeven moet worden aan onderwijs en bestrijden van achterstanden, dit moet slim uitbesteed worden. Het is een sterke zaak en wij gaan er van uit dat wij deze rechtszaak winnen, maar als het afgewezen wordt procederen wij door tot aan het Europees Hof.
