Expeditie Leiden

UPDATE Spoorweghavenpad 🌿

Na twee maanden hebben we een reactie ontvangen van de wethouder op onze vragen over de rigoureuze snoeiwerkzaamheden in het Spoorweghavenpad december vorig jaar.

Conclusie: De personen die het snoeiwerk uitvoerden hebben een verkeerde inschatting gemaakt en onvoldoende informatie ingewonnen bij de melder. Ze hadden het idee dat de werkzaamheden voldoende waren afgestemd, maar zijn daarbij uitgegaan van de vorige snoeiwerkzaamheden afgelopen zomer. Overigens is de haag (en niet de hele braam) toen maar een stukje gesnoeid om vanaf de oprit voldoende zicht op de weg te houden.

De wethouder blijft er wel bij dat voor onderhoud van de heg het noodzakelijk was om een deel van de braam te verwijderen. Vervolgens is toen de hele braam verwijderd, omdat bramen ook vaak als overlastgevende planten worden gebouwd. "Tijdens het snoeien van de heg is besloten om de braam hier ook helemaal terug te zetten om zo overlastklachten in de toekomst te voorkomen.” Het lijkt ons echter zeer onlogisch dat er overlastklachten zouden zijn geweest over de braam op de oprit van het Spoorweghavenpad, aangezien er daar veel ruimte is en verder door mensen niks met die ruimte gedaan hoeft te worden. De vele dieren hadden geen overlast aan de braam: aan hen bood het voedsel en onderdak. Het ecosysteem waar de braam beschutting aan bood, is nu doodgevroren of uitgedroogd, en kan het jaren duren voordat het weer hersteld is. Wij vinden het opmerkelijk dat het Leidse groenbeheer het wegmaaien van bramen blijkbaar als beheerplan hanteert zonder te kijken naar de lokale situatie en lokale natuurwaarden.

De gemeente heeft gelukkig wel inmiddels met de bewoners van het Spoorweghavenpad de afspraak gemaakt dat, voordat er mogelijke ingrijpende werkzaamheden plaatsvinden, er in het vervolg eerst contact met hun wordt opgenomen.

We waarderen ook dat de gemeente met ons wil samenwerken voor het herstel van de begroeiing: de braam zal in het voorjaar weer uitlopen en daarnaast heeft de gemeente in overeenstemming met de bewoner besloten om er ook een boom (walnoot) en enkele struiken, die besdragend zijn, bij te planten voor het verder bevorderen van de biodiversiteit. Wij kijken er naar uit om de oprit van het Spoorweghavenpad weer in bloei te zien en hopen daar voortaan van te kunnen blijven genieten.

De volledige brief van de wethouder is hier onderaan de pagina te lezen:
https://expeditieleiden.nl/.../reactie-wethouder-op-onze.../

Begin december heeft de gemeente Leiden groenonderhoud gepleegd aan het Spoorweghavenpad. De volledige braam aan de spoorkant van de oprit is verwijderd, en twee bomen zijn tot de stam gesnoeid. De deelnemers van ons biodiversiteitsonderzoek Expeditie Leiden en omwonenden zijn hier erg van geschrokken. Tijdens ons jaarlang onderzoek naar de soortenrijkdom op het terrein, hebben wij in en onder de desbetreffende braam vele soorten insecten en zeldzame planten waargenomen. Ook in de wintertijd heeft de braam een belangrijke functie, als overwinteringsplek voor insecten en egels. Hoewel de braam volgend jaar weer zal aangroeien, zal het ecosysteem waar de braam beschutting aan bood nu doodvriezen of uitdrogen, en kan het jaren duren voordat het weer hersteld is. Wij betreuren het dan ook ten zeerste dat de braam in zijn geheel verwijderd is.

Wij kunnen ons niet vinden in de onderbouwing van de wethouder over hoe en waarom het groenonderhoud er heeft plaatsgevonden en hebben daarom het college een brief gestuurd om onze kant van het verhaal toe te lichten. Wij hopen zo samen tot meer helderheid over de situatie te kunnen komen om dergelijke situaties in de toekomst te kunnen voorkomen. De brief en meer details zijn hier te lezen: https://expeditieleiden.nl/2022/01/05/reactie-op-snoeiwerk-gemeente/

Na de strenge vorstperiode van afgelopen winter had zich al heel snel weer een nieuw paar futen gevestigd in de Spoorweghaven (Van het vorige paar was er eentje gered en naar de vogelopvang in Den Haag gebracht, van de ander weten we niet waar die was gebleven). Binnenkort is er zelfs weer gezinsuitbreiding! 🥰
In vergelijking met het torenhoge meerkoetennest in de sloot, is dit futennest wel heel minimalistisch 😅 Maar wist je dat futen helemaal niet zo goed kunnen lopen? Hun poten zitten ver aan het uiteinde van hun lichaam, waardoor ze heel snel en wendbaar onder water zijn, maar op het land een beetje onhandige buikschuivers. Daarom is zo'n laag drijvend nest wel zo prettig voor de fuut!

Een vosje in onze Spoorweghaven! 🦊 Huh? Nee niet zo'n vos 😄 Het is ook een bijensoort! 🐝
De vrouwtjes zijn gemakkelijk te herkennen aan de vos-bruine, lange beharing op de bovenzijde van het borststuk en het achterlijf. Het is een algemene soort die te vinden is in menig stedelijk plantsoen of tuin, langs bosranden en (spoor)dijken. Het is een solitaire soort. Ze kent dus geen nesten met een scheiding tussen koningin en werksters. De vrouwtjes maken het nest waarin de eitjes worden afgezet wel in groepen bij elkaar, in zanderige gronden.
Tuinders zijn blij met de bijen; door hun dichte en lange beharing zijn het goede bestuivers 🌸 die van maart tot mei te zien zijn.

Ongewenst bezoek bij het meerkoetennest!
De schildpad dacht een lekker plekje te hebben uitgekozen om te zonnen, maar daar dacht de meerkoet anders over 😬 Die pikte de schildpad 1 keer op z'n kop - 'Weg jij!' - waarna de schildpad snel z'n schild inkroop. Daar neemt de koet voor nu genoegen mee, maar blijft het wel nauwlettend in de gaten houden...

De Spoorweghaven dient weer als prachtige broedkamer voor diverse vogels! Het meerkoetenpaar uit het achterste deel van de sloot (we hebben 2 paren) hebben van hun nest weer een indrukwekkend bouwwerk gemaakt: een hoge troon waarop de koeten veilig hun eieren kunnen uitbroeden 👑 En hier gelukkig geen plastic of mondkapjes in te bekennen maar gewoon ambachtelijk natuurlijk bouwmateriaal 😄
Vorig jaar hadden de meerkoeten tot 3 keer toe geen succes met het grootbrengen van hun kuikens... laten we hopen dat het ze dit jaar er wel in gaan slagen. 🤞

Eindelijk hebben we de schildpad gespot in de Spoorweghaven! 🐢 Hij zit lekker te chillen in het warme februari zonnetje op een stuk omgevallen boomstronk. Goed om te zien dat hij de strenge vorstperiode goed is doorgekomen.
Schildpadden zijn exoten die meestal door mensen gedumpt zijn, maar er zitten inmiddels best wat exemplaren van in de Leidse wateren en ze lijken het er wel prima uit te houden...

Fuut uit de Spoorweghaven gered!

De watervogels hebben het lastig nu er zoveel ijs ligt en zeker de soorten die alleen vis op hun menu hebben staan. Bijvoorbeeld de ijsvogel of de fuut. Let dus op, als je ergens een fuut op het ijs ziet zitten: ook als deze níet vastgevroren is, kan het zijn dat hij wel verzwakt of ziek is. Bel dan bij twijfel of voor hulp de dierenambulance. (Voor eenden, zwanen etc geldt dat ze wel vaker op het ijs zitten om uit te rusten maar niet per se ernstig verzwakt zijn, omdat ze vaak nog wel wat voedsel in en rondom de wakken kunnen vinden en niet afhankelijk van vis zijn).

Ons expeditielid Kirsten hield al een paar dagen de fuut in onze Spoorweghavensloot in de gaten, die in een steeds kleiner wordend wak zat. Vanochtend was het wak dichtgevroren en de fuut zat een eind verderop op het ijs (niet vastgevroren). Het lukte haar om de fuut met een schepnet te vangen. Er zat nog veel beweging in de fuut, maar na een controle in Kirsten's badkuip bleek de fuut toch 'lek' te zijn: zijn veren waren niet meer genoeg waterafstotend waardoor hij begon te zinken. Meestal is dat een teken dat de watervogel dan verzwakt of ziek is.
De fuut is opgehaald door de dierenambulance en zal naar vogelopvang de Wulp in Den Haag worden gebracht, waar ze de geschikte ruimte hebben om de fuut weer te laten aansterken. Sterkte Fuutje! 🤗

Gelukkig Nieuwjaar! Heb jij al een nieuwjaarsduik genomen? 🏊‍♂️ Deze aalscholver in ieder geval wel! Hij zit hier met gespreide vleugels om ze te laten drogen na zijn duik naar vis. Waarom droogt de aalscholver zijn vleugels maar zie je andere watervogels er niet zo bij zitten? 🤨 Vroeger dacht men dat ze dat deden omdat ze geen olie op de vleugels hadden en dus moesten opdrogen na iedere duik. Inmiddels denkt de wetenschap er toch anders over, want aalscholvers hebben wel degelijk een vetklier. Een mógelijke theorie is dat ze alle lucht uit hun veren persen om opzettelijk drijfnat te worden zodat ze dieper kunnen duiken. Daarna moeten ze dus wel opdrogen!

Even een melding tussendoor: december elke dag een soort is gehaald! ☺️ De komende tijd zal de frequentie van onze social media berichten wat lager liggen, nog wel af en toe in de week.

Foto door Kirsten Schuil

Het spoorweghavenpad ligt er rustig en nog net zo betoverend bij na de achtbaanrit van 2020 🎢 In maart leek de wereld abrupt tot stilstand te komen, maar juist toen viel de brief in de bus van het Spoorweghavenpad met de aankondiging van de fietssnelweg dwars door het stuk natuur. En zo werd Expeditie Leiden geboren, als bewonersinitiatief om de natuurwaarde van het gebied aan te tonen en zo te beschermen. Met meerdere fantastische experts en bewoners ontdekten wij de verborgen schatten van het Spoorweghavenpad. Wat blijkt: het bruíst hier van het leven in een bijzonder mooi ecosysteem 🐝🦗🦋🐌🕷🌼🐟🦆🦔 Gelukkig hebben we ook de ogen van de gemeente weten te openen en is het fietspad van de baan.

Behalve het behoud van een waardevol stukje natuur, heeft Expeditie Leiden ervoor gezorgd dat wij als bewoners er veel over geleerd hebben. Bovendien hebben we geweldige mensen mogen toevoegen aan onze kenniskring, ieder met een groot hart voor de natuur! 💚

Het natuuronderzoek van Expeditie Leiden zal in elk geval tot juli 2021 door blijven gaan, waarna wij een rapport uitbrengen met onze resultaten 📜 Daarnaast zullen wij ook blijven strijden voor een beschermde status van dit gebied en soortgelijke waardevolle ecologische ‘hotspots’ in de stad ✊

Wij wensen jullie een gezond 2021, vol met prachtige natuur om van te kunnen blijven genieten! 🍀

Foto’s door Kirsten Schuil

Dat het Spoorweghavenpad voor sommige insecten een tropisch paradijs is, hebben we inmiddels al een beetje door met zoveel zuidelijke soorten ☀️ Want dit is niet zomaar een bromvlieg: het is de sprinkhaanvlieg! Je herkent deze soort aan de opvallende strepen op het borststuk en op de ogen. In 1990 werd het eerste exemplaar in Nederland gezien en de laatste jaren neemt hij steeds toe, met een duidelijke piek in 2020.

De larven van de sprinkhaanvlieg leven in de eipakketten van een aantal Afrikaanse treksprinkhaansoorten 🦗 Dat zijn precies de sprinkhaansoorten die in Afrika enorme plagen kunnen vormen.
Het is nog een raadsel of de sprinkhaanvlieg jaarlijks vanuit Afrika (of Zuid-Europa) hier naartoe vliegt of zich in Nederland voortplant. Onduidelijk is vooral of er in Nederland wel geschikte voortplantingsplaatsen zijn. De Europese en de Egyptische treksprinkhaan komen alleen als reptielenvoer ontsnapte of per ongeluk vervoerde exemplaren voor in Nederland. Is de sprinkhaanvlieg in staat zich aan te passen en ook op andere, inheemse sprinkhanen te parasiteren? Is de opmars van de soort klimaatgerelateerd? Dat zijn vragen die nog opgehelderd moeten worden 🧐

De sprinkhaanvlieg wordt in Nederland vooral van juli t/m september waargenomen. Uit de foto’s op waarneming.nl blijkt dat ze vooral worden aangetroffen op gele bloemen 🌻

Foto door Kirsten Schuil

De bramenstruik in het Spoorweghavenpad dacht kennelijk om de winter maar een keertje over te slaan! 🤔 Er hangen nu nog (of weer) een aantal bloemen en bramen. Normaalgesproken bloeit de Gewone Braam van eind mei tot september, met vruchten vanaf augustus. Maar de najaarstemperaturen zijn tot nu toe natuurlijk wel erg mild geweest!

Doe jij ook mee aan de Eindejaars Plantenjacht? Van Kerst tot 3 januari gaan plantenliefhebbers overal in Nederland op zoek naar bloeiende wilde en verwilderde planten. De resultaten kan je doorgeven aan FLORON op hun website floron.nl/plantenjacht.

Foto door Kirsten Schuil