Smartonderwijs www.smartonderwijs.nl

31/08/2026

❗Op vrijdag 16 oktober is het WereldTOSdag❗
Hoe mooi dat er dan op 23 september een groot congres is van Medilex Onderwijs 'TOS in de klas'. Congres leerlingen met een TOS voor alle onderwijsprofessionals werkzaam op het (speciaal)basisonderwijs, so, (speciaal) voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs.

❗TOS de meest voorkomende ontwikkelingsstoornis die het minst bekend is.
Het nieuwe schooljaar is nu in het hele land gestart.
Dus start het nieuwe schooljaar met extra kennis in je rugzak! ❗

TOS is meer dan een Taalprobleem❗
En nee...... het is niet nieuw. En nee...... het is geen taalontwikkelingsachterstand en het kan tijdens je hele leven voor verschillende drempels en uitdagingen zorgen.
Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) komt vaker voor dan ADHD of autisme, maar wordt lang niet altijd (tijdig) herkend. Leerlingen met een TOS ondervinden niet alleen aan taal gerelateerde problemen, maar ook vooral communicatieve en sociaal-emotionele problemen.

Wat is TOS? Hoe herken je een TOS? Wat is het verschil t.o.v. een taalontwikkelingsachterstand?
Wat zijn gevolgen van een TOS op lange en korte termijn? Op school, op stage en bij deelname in interactie. Dit congres is gericht op het jonge kind met TOS tot en met de mbo leerling met (een vermoeden van) TOS.

Een congres waar niet alleen de professionals in de begeleiding en in het onderwijs spreken over leerlingen met TOS, maar ook in gesprek met ervaringsdeskundigen TOS.
📍 Veerle Stevens, Jessica Huttinga, Albert Neef en Michel pellen vertellen hun verhaal en gaan met u in gesprek.

Verschillende onderwerpen komen die dag aan bod.
📍Hoe help je leerlingen met een TOS hun eigen kracht ontdekken en ontwikkelen?
📍Wat zijn de kenmerken van TOS, wat is TOS en wat is het verschil met een taalachterstand?
📍 TOS in relatie tot gedrag, de sociaal-emotionele ontwikkeling, en de relatie tot de executieve functies. h

In de middag zijn er verschillen de workshops.
📍 Wat is de kracht van het ondersteunend tekenen?
📍 Welke belemmeringen ervaren veel leerlingen met TOS tijdens het lezen, begrijpend lezen en schrijven. Hoe kunt u lesmateriaal en activiteiten toegankelijk kunt maken voor deze leerlingen.
📍 Welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn voor leerlingen met TOS?
Hoe help je jongeren met TOS bij het ‘leren leren’, met aandacht voor toetsen en examens?
📍 Hoe bereid je jongeren met een TOS kan voor op de volgende stap in opleiding of werk?
Wat maakt een stage- of werkplek geschikt voor jongeren met een TOS?

Op de website van Medilex Onderwijs vindt u meer informatie over deze boeiende dag en kunt u zich ook inschrijven.
Schrijf u bijtijds in. Wie ga ik in september ontmoeten?

https://www.medilexonderwijs.nl/aanbod/leerlingen-met-een-tos-23-sep-2026/

Ik kijk uit naar weer een boeiende dag van Medilex Onderwijs! Wat mooi dat ik ook deze keer weer een bijdrage mag leveren.
Delen voor de leerling met TOS is mooi en lief!

11/08/2026

Ik wil een prachtige recensie van over mijn laatste boek hieronder delen. Eddy Hoste is docent en onderzoeker SLP aan de University College Ghent

'Nog even dit schitterende boek van collega Bernadette Sanders - Rosbergen drs. in de kijker zetten! Sluit trouwens aan bij mijn lopend onderzoek! (De ontwikkeling van de ‘Vragenlijst Impact Taalontwikkelingsstoornissen binnen onderwijs’ (ITOS-R), een instrument dat begeleidingsdoelen voor leerlingen met een TOS binnen het onderwijs in kaart moet brengen).

Taalontwikkelingsstoornissen (TOS) worden nog al te vaak gereduceerd tot problemen met taalbegrip en taalproductie. Wie werkt met adolescenten en jongvolwassenen met TOS weet echter dat de impact veel verder reikt. Moeilijkheden op het vlak van leren, sociale relaties, zelfredzaamheid, emotieregulatie en participatie zijn vaak minstens even bepalend voor het dagelijks functioneren. In Taalontwikkelingsstoornissen in het voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs biedt Bernadette Sanders een breed en toegankelijk kader om deze complexe realiteit beter te begrijpen.

Het boek focust op TOS bij jongeren en specifiek op de uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd in het voortgezet (secundair) onderwijs en het beroepsonderwijs en tijdens stages. Sanders maakt duidelijk dat de overstap naar deze onderwijscontexten voor veel jongeren met TOS een kantelmoment vormt. De taal wordt abstracter, de verwachtingen nemen toe en de nood aan zelfstandigheid groeit, terwijl net deze domeinen vaak kwetsbaar zijn voor jongeren met een TOS.
De grote sterkte van dit boek is de neuropsychologische invalshoek. Sanders beperkt zich niet tot taalvaardigheid als afzonderlijk domein, maar brengt de wisselwerking in kaart tussen taal, executieve functies, Theory of Mind, innerlijke taal, motivatie en sociaal-emotionele ontwikkeling. Daardoor ontstaat een veel completer beeld van de uitdagingen waarmee jongeren met TOS worden geconfronteerd. Gedragingen die door de omgeving soms worden geïnterpreteerd als onwil, gebrek aan motivatie of beperkte zelfstandigheid worden vanuit dit bredere perspectief beter begrijpbaar.

Wetenschappelijke inzichten worden consequent gekoppeld aan herkenbare situaties uit onderwijs, begeleiding en stage. De vele praktijkvoorbeelden, getuigenissen van jongeren en (jong-) volwassenen en concrete casussen maken de theoretische concepten tastbaar en zorgen ervoor dat de lezer voortdurend de link kan leggen met de eigen praktijk. Juist die combinatie van wetenschappelijke onderbouwing en ervaringskennis maakt het boek bijzonder toegankelijk.

Hoewel het boek in de eerste plaats geschreven is voor onderwijsprofessionals, zullen ook logopedisten en leerondersteuners er veel herkenning en inspiratie in vinden.
Met dit boek bevestigt Bernadette Sanders opnieuw haar belangrijke rol in het vergroten van de kennis over TOS in Nederland en Vlaanderen. Haar boodschap is helder: wie jongeren met TOS wil begrijpen, moet voorbij de taal kijken. Pas vanuit een brede neuropsychologische benadering wordt zichtbaar welke impact deze vaak onzichtbare stoornis heeft op leren, functioneren en participeren'.

Grote dank Eddy voor deze mooie woorden!

05/08/2026

Een mui is een dieper gedeelte dwars op de kustlijn tussen twee zandbanken in. Het water tussen het strand en de zandbanken in noemt men het zwin

15/07/2026

Voor een goed gevulde rugzak in het nieuwe schooljaar! Leerlingen met een ondersteuningsbehoeften? Op dit congres aandacht voor Signaleren, Interventies, Ondersteuningsbehoeften herkennen, Kwaliteiten zien, Begeleiden en laten groeien ❤️

🚩 Congres leerlingen met een TOS op het (speciaal)basisonderwijs, so, (speciaal) voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs op 23 september 2026. 💡
Een goede start direct bij aanvang van het nieuwe schooljaar. Dus start het nieuwe schooljaar met extra kennis in je rugzak! ❗

TOS is meer dan een Taalprobleem ❗
De meest voorkomende ontwikkelingsstoornis die het minst bekend is.
En nee...... het is niet nieuw. En nee...... het is geen taalontwikkelingsachterstand en het kan tijdens je hele leven voor verschillende drempels en uitdagingen zorgen.

Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) komt vaker voor dan ADHD of autisme, maar wordt lang niet altijd (tijdig) herkend. Leerlingen met een TOS ondervinden niet alleen aan taal gerelateerde problemen, maar ook vooral communicatieve en sociaal-emotionele problemen.

Wat is TOS? Hoe herken je een TOS? Wat is het verschil t.o.v. een taalontwikkelingsachterstand?
Wat zijn gevolgen van een TOS op lange en korte termijn? Op school, op stage en bij deelname in interactie.

Een congres niet alleen over leerlingen met TOS, maar ook in gesprek met ervaringsdeskundigen TOS.
📍 , Jessica and her verbal dyspraxia, Jessica Huttinga, Albert Neef en Michel Pellen vertellen hun verhaal en gaan met u in gesprek.
📍 opent het congres en vertelt over 'eigenaarschap'. Hoe help je leerlingen met een TOS hun eigen kracht ontdekken en ontwikkelen?
📍 Podt licht 'het begrip' TOS toe en vertelt welke taalstoornissen zijn er en wat is het verschil met een taalachterstand? En vertelt over de kenmerken bij TOS.
📍 Nog net voor de lunch mag ik vertellen over TOS in relatie tot gedrag, de sociaal-emotionele ontwikkeling, gedrag en de executieve functies. En dan neem ik u mee in de wereld van het jonge kind tot en met de mbo leerling met (een vermoeden van) TOS.

In de middag zijn er verschillen de workshops.
📍 Pien van der Most laat de kracht zien van het ondersteunend tekenen.
📍 vertelt u welke belemmeringen leerlingen met TOS tijdens het lezen, begrijpend lezen en schrijven ondervinden, maar ook hoe u lesmateriaal en activiteiten toegankelijk kunt maken voor deze leerlingen.
📍 en -Poiesz vertellen welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn voor leerlingen met TOS?
Hoe help je jongeren met TOS bij het ‘leren leren’, met aandacht voor toetsen en examens?
📍 en Jessica Huttinga vertellen hoe je jongeren met een TOS kan voorbereiden op de volgende stap in opleiding of werk?
Wat maakt een stage- of werkplek geschikt voor jongeren met een TOS?

Op de website van Medilex - nascholing voor zorgprofessionals Medilex Onderwijs vindt u meer informatie en kunt u zich ook inschrijven.
Schrijf u bijtijds in. Wie ga ik 23 september ontmoeten?

https://www.medilexonderwijs.nl/aanbod/leerlingen-met-een-tos-23-sep-2026/

Ik kijk uit naar weer een boeiende dag van Medilex Onderwijs! Wat mooi dat ik ook deze keer weer een bijdrage mag leveren.

❣️Delen voor de leerling met TOS is mooi en lief!❣️

15/07/2026

Het belang van een vroege signalering van een ofwel

In de eerste zes jaren van hun leven maken kinderen de grootste ontwikkeling door op taalgebied. Wanneer problemen in de taalontwikkeling dan niet gesignaleerd worden en zij niet de hulp krijgen die ze nodig hebben, is hun prognose voor de toekomst minder goed. Hoe kun je een taalontwikkelingsstoornis vroegtijdig herkennen?
In 2022 schreef ik op verzoek van de LBBO een artikel voor het vakblad 'Beter begeleiden'. In onderstaande link kunt u het artikel lezen.
https://www.smartonderwijs.nl/uploads/9/4/6/7/9467353/belang_van_vroege_signalering_van_een_tos_-_beter_begeleiden_maart_2022_p32-33.pdf

In dat jaar verscheen ook mijn boek 'Taalontwikkelingsstoornissen bij het jonge kind, 0-8 jaar'. (Uitgeverij ) In het boek schenk ik aandacht aan het belang van een tijdige herkenning van een a-typische , de mogelijke gevolgen wanneer een interventie ontbreekt en ook hoe te signaleren. Wat zijn de kenmerken en de verschillen tussen een Taalontwikkelingsstoornis en een . Hierbij ook de link waar u het boek deels kunt inkijken. https://www.lannoo.com/nl-nl/onderwijs-didactiek-opvoeding/taalontwikkelingsstoornissen-bij-het-jonge-kind-0-8-jaar /1/

Een boek voor een ieder die betrokken is bij het jonge kind. en en zeker ook .

Meer informatie voor een lezing, een workshop of masterclass over 'TOS bij het jonge kind' kunt u aanvragen via [email protected]

13/07/2026

Wij wonen in een dorp, een huis met een heerlijke tuin grenzend aan een park. Heerlijk in het groen. Sinds een paar maanden hebben wij nieuwe buren. Een enorm creatieve buurman. Hoe anders ben ik naar Graffitykunst gaan kijken.
Naast onze poort heeft onze buurman ( de Hoon ofwel ) met Graffity een prachtige fazant op de deuren van hun garage gemaakt. Passend in onze groene omgeving. Hoe doe je dat met spuitbussen?? Met verbazing en bewondering naar gekeken. Ongelooflijk wat een kunstwerk! Maar zegt hij zelf....hij is nog niet af 😳 ..
Bij Lettergek draait alles om unieke kunst en uniek is dit! Hij maakt muurschilderingen, geeft workshops en verzorgt kinderfeestjes. Voor een school zijn deze workshops een geweldige creatieve activiteit. Neem een kijkje op een bijzondere website https://lettergek.com/

27/06/2026

🚩 Congres leerlingen met een TOS op het (speciaal)basisonderwijs, so, (speciaal) voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs op 23 september 2026. 💡
Een goede start direct bij aanvang van het nieuwe schooljaar. Dus start het nieuwe schooljaar met extra kennis in je rugzak! ❗

TOS is meer dan een Taalprobleem ❗
De meest voorkomende ontwikkelingsstoornis die het minst bekend is.
En nee...... het is niet nieuw. En nee...... het is geen taalontwikkelingsachterstand en het kan tijdens je hele leven voor verschillende drempels en uitdagingen zorgen.

Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) komt vaker voor dan ADHD of autisme, maar wordt lang niet altijd (tijdig) herkend. Leerlingen met een TOS ondervinden niet alleen aan taal gerelateerde problemen, maar ook vooral communicatieve en sociaal-emotionele problemen.

Wat is TOS? Hoe herken je een TOS? Wat is het verschil t.o.v. een taalontwikkelingsachterstand?
Wat zijn gevolgen van een TOS op lange en korte termijn? Op school, op stage en bij deelname in interactie.

Een congres niet alleen over leerlingen met TOS, maar ook in gesprek met ervaringsdeskundigen TOS.
📍 , Jessica and her verbal dyspraxia, Jessica Huttinga, Albert Neef en Michel Pellen vertellen hun verhaal en gaan met u in gesprek.
📍 opent het congres en vertelt over 'eigenaarschap'. Hoe help je leerlingen met een TOS hun eigen kracht ontdekken en ontwikkelen?
📍 Podt licht 'het begrip' TOS toe en vertelt welke taalstoornissen zijn er en wat is het verschil met een taalachterstand? En vertelt over de kenmerken bij TOS.
📍 Nog net voor de lunch mag ik vertellen over TOS in relatie tot gedrag, de sociaal-emotionele ontwikkeling, gedrag en de executieve functies. En dan neem ik u mee in de wereld van het jonge kind tot en met de mbo leerling met (een vermoeden van) TOS.

In de middag zijn er verschillen de workshops.
📍 Pien van der Most laat de kracht zien van het ondersteunend tekenen.
📍 vertelt u welke belemmeringen leerlingen met TOS tijdens het lezen, begrijpend lezen en schrijven ondervinden, maar ook hoe u lesmateriaal en activiteiten toegankelijk kunt maken voor deze leerlingen.
📍 en -Poiesz vertellen welke ondersteuningsmogelijkheden er zijn voor leerlingen met TOS?
Hoe help je jongeren met TOS bij het ‘leren leren’, met aandacht voor toetsen en examens?
📍 en Jessica Huttinga vertellen hoe je jongeren met een TOS kan voorbereiden op de volgende stap in opleiding of werk?
Wat maakt een stage- of werkplek geschikt voor jongeren met een TOS?

Op de website van Medilex - nascholing voor zorgprofessionals Medilex Onderwijs vindt u meer informatie en kunt u zich ook inschrijven.
Schrijf u bijtijds in. Wie ga ik 23 september ontmoeten?

https://www.medilexonderwijs.nl/aanbod/leerlingen-met-een-tos-23-sep-2026/

Ik kijk uit naar weer een boeiende dag van Medilex Onderwijs! Wat mooi dat ik ook deze keer weer een bijdrage mag leveren.

❣️Delen voor de leerling met TOS is mooi en lief!❣️

04/06/2026

Wat een mooie review!!
Lidy Smit (PHD, Sr. Researcher DLD / Royal Dutch Kentalis) was een van de meelezers die een belangrijke bijdrage hebben geleverd met feedback bij het ontstaan van mijn boek 'Taalontwikkelingsstoornissen in het voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs'. Ik ben erg dankbaar voor alle heldere feedback'

Zo blij verrast met de reactie van Lidy Smit nadat zijn na verschijnen uiteraard een exemplaar ontving en de moeite nam hier een erg mooie reactie op te geven. Wat fijn en bijzonder was het om onderstaande te ontvangen en te lezen.

'ik heb het met veel aandacht gelezen, wat mag je trots zijn op dit boek.
Wat mij vooral opviel is hoe knap je de vertaalslag maakt van een complex en vaak diffuus beeld van TOS naar iets wat voor onderwijsprofessionals direct hanteerbaar wordt
Ook de manier waarop je de stem van jongeren en praktijkvoorbeelden verweeft door het boek heen, vind ik echt een meerwaarde. Het voorkomt dat het een “boek óver TOS” wordt, en maakt het veel meer een boek dat laat zien hoe TOS daadwerkelijk beleefd en zichtbaar wordt in interacties, lessen en stages.
Daarnaast vond ik de opbouw prettig doordacht: het is duidelijk geschreven vanuit hoe professionals denken en werken. Je voelt dat je hebt nagedacht over: wat heeft iemand nú nodig om deze leerling beter te begrijpen en anders te handelen?

Wat ik misschien nog wel het meest waardeer, is dat je ruimte laat voor nuance. Je beschrijft kwetsbaarheden, maar verliest de ontwikkeling, veerkracht en context nooit uit het oog. Dat maakt het boek niet alleen informatief, maar ook respectvol naar jongeren met TOS.
Mooi hoor, een aanwinst voor het vakgebied'.

Wat ben ik blij met deze mooie woorden!

Uiteraard geef ik ook lezingen en masterclasses over TOS. Meer informatie via [email protected]

31/05/2026

https://open.substack.com/pub/hanskoppies/p/laat-ze-vallen?utm_campaign=post&utm_medium=web

Waarom vuil en gevaarlijk spelen geen risico is — maar noodzaak

26/05/2026

Signaleringslijsten bij zorgen over de taalontwikkeling in de herhaling. Goed en tijdig signaleren is noodzaak. Aanvulling op onderstaande de ELS early languagescale . Ook te gebruiken bij meertalige kinderen. Afname betreft de ontwikkeling in de moedertaal https://www.hanze.nl/nl/samenwerken/tools-voor-de-praktijk/taalexpert/early-language-scale-els

WereldTOSmaand en 16 oktober is WereldTOSdag2020. Aandacht voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis. TOS is nog onvoldoende bekend, maar een TOS komt voor bij 5-7% van de schoolgaande kinderen. Wat zijn de rode vlaggen bij kinderen van 0-6 jaar? Wanneer spreken wij van een ‘niet pluis’ gevoel en is verder onderzoek bij de logopediste wenselijk? De rode vlaggen van zijn een prachtig hulpmiddel. Zie hiervoor ook de downloadhttps://www.smartonderwijs.nl/uploads/9/4/6/7/9467353/de_rode_vlaggen_van_margot_visscher.pdf

https://www.smartonderwijs.nl/uploads/9/4/6/7/9467353/vroegtijdige_signalering_tos.pdf