Van den Broek Historisch Onderzoek

28/06/2025

Fijne vakantie, en misschien wel tot in augustus. Wie zal het zeggen.....

You are seeing this because the administrator of this website has set up BotStopper to protect the server against the scourge of AI companies aggressively scraping websites. This can and does cause downtime for the websites, which makes their resources inaccessible for everyone.

21/06/2025

We waren vorige week vanaf het kruispunt met de Noorderbinnensingel door de Grote Kruisstraat teruggelopen richting de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat, waarbij we ondertussen getuige waren van de verdwijning van de oude huizen in de straat, de opvolgende opgravingen en de nieuwbouw van woningen. Toen hadden we ter hoogte van het Alpha-gebouw de tijd weer teruggedraaid naar het begin van de jaren ’70. Terwijl we verder richting het oosten slenteren draait de tijd voor even weer een paar jaar vooruit, en zien we het pand van de voormalige Rijks Hoogere Burger School, op een foto van R. Sanders uit circa 1977. Hoewel de school al is omgevormd tot het Kamerlingh Onnes College staat dit nog niet bij de ingang aangegeven. Op de achtergrond zit een groepje leerlingen op de trap in het zonnetje. Achter het hek staat vooraan een Renault 4 uit 1974 en links een Opel Ascona en nog twee Renaults; een R5 achteraan een R10 Major. NL-GnGRA_1785_13486 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/17b0aed8-0134-8a95-158d-ae9f8b8fedf7/media/d9cf8c06-7e52-8fe1-07aa-8d6d60be91b6?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_13486&rows=1&page=1
Voor we verder gaan werpen we nog even een laatste blik achterom naar het gebouw van de Letterenfaculteit terwijl de tijd weer terug begint te draaien, naar een foto van Persfotobureau D. van der Veen uit 1973. Achter de ramen van het glazen trappenhuis aan de oostkant van het Alpha-gebouw voert de Groninger Studenten Bond GSB campagne voor de verkiezingen voor de Groninger Studentenraad (Gronstra), met de leus; ‘Stem GSB voor een Progrossief beleid’. Rechts is nog net de voorgevel van het pand aan de kant van de Grote Kruisstraat te zien, en de Gazelle fiets tegen de metalen trapleuning bij de ingang heeft een rieten mandje aan het stuur. NL-GnGRA_1785_8453 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/d81498e7-8caa-6242-85c7-833a05794dcd/media/db88f94c-1f28-ab7b-acd2-3082bee27249?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_8453&rows=1&page=1
Als we bij het kruispunt zijn aangekomen (op nog een foto van Persfotobureau D. van der Veen, uit 1971) is de zowel de Grote als de Kleine Kruisstraat opgebroken vanwege asfalteringswerkzaamheden, maar loopt de klinkerbestrating van de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat gewoon door. Links staat op de hoek bij de voormalige HBS een Citroën 2CV geparkeerd, (zonder zelfmoorddeuren, dus van na 1965), en is Kleine Kruisstraat nr. 17 op de hoek van de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat in gebruik bij (het in 1970 heropende) Café Bakker, met lichtbakken van Grolsch bier en Hartevelt jenever. Even verderop hangt bij nr. 15 een uithangbordje; ‘V.d. Meer, Schoorsteenveger’, en op de gevel van nr. 9-11 hangen neonletters; ‘Clichébedrijf De Poel en Bali’. Op de andere hoek is Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat nr. 71 in gebruik bij de kruidenierswinkel van fa. Stuivenberg. Aan het eind van de Kleine Kruisstraat staat achter de afzetting in de Nieuwe Boteringestraat een Citroën DS geparkeerd. Verderop in de Violenstraat is links de Batavus-lichtreclame van de fietsen- en bromfietsenzaak van Fa. Luytink op nr. 37 te zien, en op de achtergrond is via de Brouwerstraat de oude bebouwing aan de oostkant van het Boterdiep te zien. NL-GnGRA_1785_8669 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/f27e15eb-70cb-6270-4bc1-2a97b95452f8/media/a4c5a5e2-cd3b-cc38-25ce-56b4fc201e8a?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_8669&rows=1&page=1
Op het kruispunt draait de tijd voor even weer terug, en zien we het café op de hoek van de Kleine Kruisstraat op een ansichtkaart uit de tweede helft van de jaren ’30. Het café De Kruis-Bar wordt dan uitgebaat door Antoon van der Hoef, de vader van de bekende Groninger schrijver, dichter en zanger Kees van der Hoef. Destijds werd in het café ook al Grolsch pilsener geschonken, maar nog geen Hartevelt jenever. Achter het raam hangt een poster van een voorstelling in het Luxor theater in de Herestraat, en de fiets links tegen de gevel van Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat nr. 73 heeft een lederen tas aan het stuur. Het hoge dak links op de achtergrond hoort bij Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat nr. 81, en de hoge zijmuur rechts bij Kleine Kruisstraat nr. 9. NL-GnGRA_2437_3595 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/d68885bd-a784-58a8-f36a-91d5b9f5d085/media/6de57dda-b617-20a6-0f03-3bab03122f46?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_2437_3595&rows=1&page=1
Een paar deuren verderop in de Kleine Kruisstraat, en een paar jaar verder terug (op een foto van P.B. Kramer uit 1931) staan we voor het in 1909 gebouwde bedrijfspand op nr. 9, dat dan in gebruik is bij de handelsmaatschappij 'Continental' NV, Handel in Koffie, Thee en Consumptieartikelen. Links hangt bij nr. 9a een uithangbordje; ‘H. Tempel Dameskleeding’, en rechts is nog net de dichtgemetselde raamopening boven de voordeur van nr. 7 te zien. NL-GnGRA_1785_3245 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/1511258c-f714-c1d1-77ab-f40429f36d62/media/313a07bf-750f-ce13-8508-8a8d49d3557a?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_3245&rows=1&page=1
Ongeveer op dezelfde plek draait de tijd voor even weer vier decennia vooruit, naar een foto van Fotobedrijf Piet Boonstra uit 1974, en is de voorgevel van Kleine Kruisstraat nr. 9 voorzien van een natuurstenen bekleding. Clichébedrijf De Poel en Bali, dat we eerder van over het kruispunt zagen, is kort daarvoor omgevormd tot ‘B.V. Reprografische Industrie De Poel & Co’. Links is onder de poster van de waddenvereniging nog net het voorwiel met de trommelrem van een motorfiets te zien, en rechts is in de voorkamer van nr. 7 een oerwoud aan kamerplanten te zien. NL-GnGRA_1785_16171 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/0a980316-4712-700e-e59d-a38bfef9d09b/media/22faee92-4fd9-03ef-6f66-1eae0b32aa5d?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_16171&rows=1&page=1
Dan draaien we gewoon omdat het kan de tijd weer ruim twintig jaar terug, en kijken we vanaf nr. 9 richting het zuidoosten door de Kleine Kruisstraat, op een foto van Fotobedrijf Piet Boonstra uit 1952. Links staat bij de winkel op de hoek een transportfiets onder de luifel, en is nog net de ingang van de Nieuwe Boteringestraat te zien. Achter de bus is aan de zuidkant van de Violenstraat met neonletters de naam ‘Broekema’ te zien, en ter hoogte van de auto’s op de achtergrond de straat de hoek van de Nieuwe Boteringestraat met de Brouwerstraat. Rechts is op Kleine Kruisstraat nr. 14 de meubelmakerij van Fa. J.H. Bijleveld gevestigd, en op nr. 8 de timmerman Joh. v. Swinderen. Het hoekpand achter de vrachtwagen is Nieuwe Boteringestraat nr. 39. NL-GnGRA_1785_28839 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/46c334e9-ab24-005a-58c6-33fa1b9f3cc5/media/bc57e4d5-129d-8675-a02c-7c0882ac07b6?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_28839&rows=1&page=1
Als we nog even inzoomen (op nog een foto van Fotobedrijf Piet Boonstra uit 1952) rijdt een VW Kever van het eerste type voorbij, met het spijltje in de achterruit (een zogenaamde Bril-Kever) en een Gronings kenteken, en passeert een voorbijganger net de woning van timmerman Joh. v. Swinderen. De fiets tegen de gevel van nr. 10 heeft nog bakeliet om het stuur. Links op de achtergrond is Nieuwe Boteringestraat nr. 39 in gebruik bij de fotostudio van Fotobedrijf Piet Boonstra (op de voorgevel staat; ‘Pers en Industrie Fotografie’ kunnen we nog net een klein stukje de Violenstraat in kijken, ongeveer tot aan nr. 34. NL-GnGRA_1785_28838 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/f8661faf-78a1-2d58-9b8f-256a5f21a9e9/media/f7a0e7c4-31e9-bb9b-66df-3c335a65600b?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_28838&rows=1&page=1

14/06/2025

We waren de vorige keer blijven staan bij het kruispunt van de Grote Kruisstraat met de Noorderbinnensingel, aan het eind van de jaren ’30. Terwijl we met de fiets aan de hand weer teruglopen richting de Grote Kruisstraat draait de tijd eerst weer vier en een half decennium vooruit, en kijken we op de hoek van de Noorderbinnensingel naar het noordoosten langs de noordkant van de Grote Kruisstraat, op een foto van Peter Beukema uit 1982. Links stappen net een paar kroeg-gangers de Amstel Bar binnen en is op de achtergrond de Noorderbinnensingel te zien tot aan nr. 107. Rechts staan zowel aan de noordkant als aan de zuidkant van de straat de oude huizen nog overeind, en is op de achtergrond nog net het kruispunt van de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat met de Kleine Kruisstraat te zien. De auto rechts vooraan is een Renault 14 uit 1978. NL-GnGRA_1785_17968 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/66386d91-3f5f-4ed1-9f88-2967ebfe2365/media/740cb49e-0cd3-26d9-b498-050f4c65d521?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_17968&rows=1&page=1
Nog een jaar of twaalf later (op een foto van Jim Ernst uit 1993) is op de plek van de oude huizen aan de zuidwestkant van de Grote Kruisstraat een nieuw blok woningen verrezen, met de nummers 4 t/m 22c. Het huis rechts, ter hoogte van de invalidenparkeerplaats is het in 1948 gebouwde pand Grote Kruisstraat nr. 24. Voorbij het nieuwe huizenblok en het Alpha-gebouw op nr. 2/1 is op de achtergrond nog net het witte huis Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat nr. 71 te zien, op de hoek van de Kleine Kruisstraat. Voor nr. 22b en -c staat een Honda Civic uit 1981 en een Alfa 33 station uit 1989, en verderop een Citroën Visa en een Volvo 340. NL-GnGRA_2290_368 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/4f486779-bdea-9595-768d-75314e27908b/media/f7ea211c-b9e2-c718-0269-6fe334ea9bdb?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_2290_368&rows=1&page=1
Dan draaien we gewoon omdat het kan de tijd weer terug, naar een foto van K.A. Gaasendam uit 1990, en is links achter de rij lantaarnpalen nog net te zien dat de huizen aan de noordkant van de straat dan al (in 1984) zijn vervangen door nieuwbouw. Aan de zuidkant van de straat staan dan nog de oude huizen overeind, die korte tijd later in 1990 zouden worden gekraakt, en eind 1991 ontruimd en direct daarna afgebroken. Aan de gevels van de slooppanden zitten borden van Lodewijk Geveke bouw uit Haren, en boven de Mitsubishi C**t uit 1982 zit een Z-Side graffiti. Op de zijkant van het Ford Transit busje is nog net te lezen dat de firma Korenbrander gevestigd is aan de Oudeweg in Groningen, en verderop staat (aan de NL-sticker te zien) dezelfde Citroën Visa (uit 1984) als zonet, achter een Opel D-Kadett uit 1983. Op de achtergrond kunnen we langs de zuidkant van de Kleine Kruisstraat en de Violenstraat helemaal tot aan het Boterdiep kijken. NL-GnGRA_1785_28533 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/a959af4c-e2f5-60ac-485b-5bee4e57c919/media/ea9eeacd-d6b2-f2d1-3f1b-e448af39876b?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_28533&rows=1&page=1
Terwijl we langs de noordkant van de straat terug slenteren richting de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat draait voor even de tijd een jaar of dertien verder terug, en zien we de oude huizen Grote Kruisstraat nrs. 2 t/m 8 in betere tijden, op een foto van R. Sanders uit circa 1977. Rechts zit een Stop de Neutrondenbom-sticker op de deur van nr. 6, en achter het raam hangt een protestposter tegen het wereldkampioenschap voetbal van 1978 in Argentinië, dat destijds werd geregeerd door de militaire junta van Jorge Videla, en een macramé-object. Langs de stoep staat links een BMW 1800 met een ‘Wees wijs met de Waddenzee’-sticker, en rechts twee Renaults 4 (de witte is van 1976), een gedeukte Opel B-Kadett uit 1969, en bij de druk bezette fietsenstalling van het Alpha-gebouw een Citroën GS Break en een Peugeot 404. NL-GnGRA_1785_13497 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/b3a0e00a-55cd-c55d-9c70-9a42c5d02764/media/6d099ec0-8525-8454-d1bd-de5570245868?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_13497&rows=1&page=1
Als we ongeveer op dezelfde plek de tijd weer een jaar of dertien vooruit draaien (naar nog een foto van K.A. Gaasendam uit oktober 1990) staan de huizen Grote Kruisstraat nrs. 2, 4 en 6 op het punt om te worden gekraakt, en worden de nrs. 8 en 10 zo te zien nog regulier bewoond. Op het bovenlicht van nr. 10 zit een ‘Atoomenergie Nee Bedankt’-sticker. De auto voor de Opel D-Kadett uit 1981 is een (Koreaanse) Hyundai Lantra uit 1990. NL-GnGRA_1785_28534 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/d7e9cb0b-3de6-a94c-7617-497bd05dcaea/media/14794fe8-79db-dade-bc1b-6ba6832272e7?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_28534&rows=1&page=1
Ruim een jaar later (op nog een foto van K.A. Gaasendam, uit november 1991), is van de huizen aan de zuidwestkant van de Grote Kruisstraat alleen nog wat slooppuin en resten van de tuinmuren over, en assisteert een kraantje bij het vrijmaken van de eerste ontgravingsvakken voor de archeologen. Op de achtergrond is in het midden de lage achterbouw van het Alpha-gebouw te zien, die later door nieuwbouw is vervangen, en rechts achter de bomen de achterkant van het voormalige Chemisch Laboratorium op Grote Rozenstraat nr. 15. NL-GnGRA_1785_29668 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/5ef177c7-50b9-3c4d-57e9-1b09c677a0f7/media/89ca9926-dfed-0147-74ab-bb086b8b5b24?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_29668&rows=1&page=1
Ter hoogte van de ingang van het Alpha-gebouw draait de tijd weer terug, naar een foto van Frank Straatemeier van ongeveer halverwege de jaren ‘70. Voor de deur staat een man met een ringbaard en een aktentas onder de arm, en een modieuze gebreide sjaal met kwastjes om. De Renault 4 links is van 1968 en de fietsen tegen de p**l lijken vrij oud; de linker is een Simplex uit de jaren ’50 en de rechter is (onder meer aan de lamp te zien) vooroorlogs. Links op de achtergrond is de voormalige hoogleraarswoning Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat nr. 76 al afgebroken, waardoor naast het witte hoekpand nr. 71 ook nr. 69 is te zien. NL-GnGRA_2290_14101 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/ea73d880-66c3-e993-076e-da820efdf6cb/media/9b1f423d-609a-c0c0-3477-5efe39b326ec?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_2290_14101&rows=1&page=1
Even verderop (en een paar jaar eerder) op nog een foto van K.A. Gaasendam uit 1973 staat bij de hoek van de Nieuwe Kijk in ’t Jatstraat de voormalige hoogleraarswoning nr. 76 nog grotendeels overeind, maar zijn op het dak de slopers bezig. Tegen de schaftkeet staan scheppen geleund, en het lijkt of het Ford Taunus Transit busje een gastank op het dak heeft. Links staat een bushalte-p**l van de Stadsdienst op de stoep bij de ingang van het Kamerlingh Onnes College, en op de achtergrond rijdt een Austin 1800 door de Kleine Kruisstraat richting de Violenstraat. NL-GnGRA_1785_11914 https://www.beeldbankgroningen.nl/beelden/detail/6565855d-9852-0c9e-6b86-4bbe2937c41e/media/3e7cf570-60f7-c7f5-2c7e-9041d1a1e7ee?mode=detail&view=horizontal&q=NL-GnGRA_1785_11914&rows=1&page=1