19/10/2021
Volleerd snoepen
Hoe ga je om met tegenslag, hoe reageer je op pijn en verdriet. Sta je wel eens stil bij waar bepaald gedrag eigenlijk vandaan komt, wat dat ècht voor je betekent?
Ga maar eens met me mee op een ‘snoepreisje’!
Blog 19 week 41 2021
Kaart 41 in het spreukenboekje: Gelukkig door Ont-Dekken, Sterker door Ellende, van Anja Jongkind en Greet Vonk… (ISBN:978-90-830767-2-0), bron van mijn wekelijkse blog.
‘Snoepen’, ooh, dat kon ik goed! Daarin ben ik zeker wel ‘volleerd’! Een pondspak drop, was zo op, een grote reep chocolade, of een chocoladeletter, daar draai(de) ik mijn hand niet voor om. Misselijk ben ik er nooit van geworden, van alcohol trouwens ook niet. Daar al vroeg mee begonnen, grote slokken uit de whiskyfles in de koelkast, daar slaap je lekker op. Snoepen van de slagroom, of koekjes, bonbons of andere zoetigheid ‘jatten’ uit het ‘snoepkastje’…
Ok, het zal je wel duidelijk zijn, mijn relatie met ‘snoepen’ was en is niet zo gemakkelijk. Snoepen is voor mij geassocieerd met toegeven aan ‘driften’, met ‘overmaat’ en ja, dus ook met ‘schuld en schaamte’… Het zeer korte moment van ‘bevrediging’, van het vervullen van de behoefte, het even vinden van ‘troost’… Nu zie ik daarin zeker kenmerken van verslaving: De korte termijn bevrediging van behoeften en het terugkerend verlangen ernaar, hier niet of moeilijk weerstand tegen kunnen bieden, ondanks de negatieve consequenties op langere termijn. Het gaat dan niet alleen over het fysieke effect, het simpelweg genieten van de smaak van iets wat je eet of drinkt, er is veel meer over te zeggen…
Wat is ‘Snoepen’?
Het heeft een bredere betekenis dan alleen de associatie met het eten van ‘zoetigheid’, of andere vormen van voedsel. Het kan met alles wat ‘plezier’ oplevert in verband worden gebracht. Naast de meer feitelijke betekenis, heeft snoepen ook een andere connotatie: iets ondeugends, iets doen wat eigenlijk niet zo goed is, enigszins ‘moreel verwerpelijk’ maar geen misdaad. Snoepen lijkt dus samen te hangen met het ‘oprekken van wat betamelijk is’. Het lijkt ook iets te hebben van ‘de teugels wat laten vieren’, niet alles perfect volgens de regels willen doen, maar lijkt vooral gericht te zijn op het eigen genot, zowel fysiek, als mentaal … Nu schreef ik in blog 9 al dat het leven gericht is op het “minimaliseren van pijn en het maximaliseren van plezier”, wat gemakkelijk kan worden uitgelegd als ‘platvloers hedonisme’, alsof genotzuchtigheid het enige is dat de mens beweegt. Maar het leven houdt meer in dan maximaliseren van ‘genot’. Genot is vluchtig, dat heb je, dat voel je en dan is het weer over…, even een korte stoot ‘gelukshormonen’ door je lijf en dan is het weer verdwenen …
In het verlengde van het maximaliseren van plezier, en nog extremer op het eigen welzijn gericht, is het minimaliseren van pijn. Uiteraard is het volledig legitiem om zo min mogelijk pijn te willen ervaren, want ook al is pijn onvermijdelijk in het leven, ‘lijden’ is een keuze.
Het verminderen van ‘pijn’ is een zeer belangrijke kracht in het leven. Zonder ‘pijn’ kan een kind niet overleven... Een baby die honger heeft, gaat huilen, ter alarmering van de moeder, zodat het gevoed zal worden. Daarmee verdwijnt de ‘pijn’ en het kind is stil, tot het volgende ‘ongemak’ zich aandient… Maar zoals gezegd, deze momenten zijn vooral op het eigen plezier, dan wel verlichting gericht en duren slechts kort. Een andere vorm van ‘genot’ is ‘geluk of gelukzaligheid’, wat ook wel eudemonisme wordt genoemd (eu = goed en daimon = ziel, dus een ‘goede ziel’). Om dit te bereiken ben je niet slechts meer met jezelf bezig, maar wil je het goede doen voor het grotere geheel, zoek je ‘vervulling’ van je levensdoel(en). Dat is misschien wel een langere weg, maar het gevoel van plezier dat daar uit voortkomt, houdt veel langer aan. Eudemonisme is dus minder geassocieerd met ‘Snoepen’…
Je ‘snoepgedrag’ zou een heel goed onderwerp zijn, om in het kader van persoonlijke ontwikkeling, zelf héél eerlijk naar te kijken. Welke functie vervult het gedrag, wat win je ermee, maar zie ook wat het je kost. Welke behoefte bevredig je ermee, fysiek of psychisch… Zou je, door een snoepje langer in je mond te houden, je smaakpapillen tot het uiterste kunnen prikkelen, zodat je minder nodig hebt, of wil je, met een grote hoeveelheid, je orale fixatie bevredigen (zoals ik deed…)? Ja, ik vond ‘troost’ in het snoepen en zo zijn er velen met mij…
Maar ook ander – niet aan eten of drinken gebonden – gedrag kan zulke functies vervullen. Werken, sporten, (computer)spelletjes, seks, eigenlijk iedere gedraging kan je kritisch bekijken op welke functie het in je leven vervult. Houdt daarbij de mogelijkheid open, dat het een aangeleerd patroon is, dat gericht was op – en daar ook in slaagde – het beteugelen van een pijn in je (heel) vroege leven! Het is echter zeer de vraag of het gedrag je nu nog steeds dient…
Zoals je uit het voorgaande al enigszins kon opmaken, kunnen gedragspatronen te maken hebben met gevoelens van schuld en schaamte. Schuld en schaamte bij een kind staan altijd in verband met de eigen angst niet te overleven. Wanneer er iets is gebeurt, wat een hechtingsrelatie in gevaar brengt, tracht het jonge kind met deze gevoelens de band te behouden en/of weer te herstellen. Voor zover nodig hebben schuld en schaamte dezelfde functie in het latere leven, maar nu kan ook de relatie met het eigen ‘Zelf’ onder druk komen te staan en ‘gered’ dienen te worden. Gedrag kan bijvoorbeeld in strijd zijn met eigen, persoonlijke doelen. Je dan tegen die neiging verzetten is goed voor je zelfachting. Het gedrag accepteren, kan mogelijk gezien worden als bevestiging van de gedachte dat je ‘zwak’ bent. Of het je er onbewust aan overgeven, vormt het bewijs dat je zwak bent… Zie hier de cirkelredenering waar menigeen – ook ik – wel eens in vervalt… Je bewijst jezelf, dat je slecht bent… De bevestiging van de zwakte, is de bevestiging van ‘niet goed genoeg zijn’… Je bewust worden van hoe deze mechanismen bij jou werken, creëert de mogelijkheid van een keuze en daarmee vrijheid.
‘Volleerd snoepen’ is: Met minimale blootstelling, een maximaal resultaat verkrijgen. Dus, weten en accepteren wat je plezier geeft en hoe je je behoeften bevredigt, en dat op een dusdanige wijze, dat je maximaal geniet en het jezelf – noch enig ander – op enigerlei wijze schaadt.
‘Volleerd’ is dan misschien wel een heel hoog doel, maar zeker nastrevenswaardig!
Michiel
***de