Balkanschimmen

16/01/2017

20/10/2016

Misschien wel de meest confronterende dag vandaag in Tuzla. Bij het International Committee for Missing Persons op bezoek. We zien hier niet op vakantie.

Daarna wordt er wel samen verwerkt en gegeten. Morgen weer naar Nederland.

19/10/2016

Dinsdag 18 oktober, misschien wel op voorhand al een van de heftigste dagen op onze bijzondere reis. We reizen vanaf Sarajevo door naar 'de zilveren stad' Srebrenica. Onderweg maken wij een tussenstop in het plaatsje Potocari om de compound te bezoeken, waar ook het 'hoofdgebouw' van de Dutchbat zat (het Nederlandse leger dat tijdens de Balkanoorlog aanwezig was in het voormalige Joegoslavië).

We hebben een rondleiding gekregen door het hoofdgebouw van de voormalige Dutchbat. Vervolgens kregen we beelden te zien van tijdens de oorlog die bij iedereen ontzettend hard aan kwamen, beelden die in deze tijd van vrede niet voor te stellen zijn. De beslissende en meest heftige dagen in juli worden met beelden geïllustreerd. Mensen die gedwongen worden dingen te doen die zo wreed zijn dat je bijna niet kan voorstellen dat een van de hoofdrol spelers hierin Mladic hoogstwaarschijnlijk niet eens een levenslange straf krijgt.

Na de documentaire hebben wij in een loods allemaal foto's en beelden gezien van de oorlog. Dit kwam bij iedereen behoorlijk binnen omdat het dus niet iets dagelijks is en superwrede beelden zijn.
Als laatste hebben wij Damir ontmoet, de zoon van mevrouw Mustafic waar wij twee nachten zullen overnachten. Hij vertelde een heftig verhaal. Wat hem bijna zijn leven heeft gekost is dat hij naast zijn neef in de bus zat toen Srebrenica werd ontruimd. Aan de neef van Damir werd gevraagd hoe oud hij was, volgens de Servische soldaat was hij net jong genoeg om niet onthoofd te worden. Als het Damir gevraagd was, had hij niet gelogen: hij was 2 jaar ouder en zou volgens het Servische bevel gedood moeten worden.
Vervolgens hebben wij de ceremoniële begraafplaats voor moslims bezocht van Srebrenica. Deze dag is erg confronterend geweest en zo hebben wij gehoord hoe het leven van bijvoorbeeld Damir Mustafic deels kapot werd gemaakt door het verlies van zijn vader maar hij moedig doorgaat met zijn leven.

En de quote van de dag ondanks het heftige verhaal van de moedige mensen van Srebrenica is toch wel van Damir Mustafic die na het verhaal over hemzelf en zijn vader hij zei: "We moeten het verleden zo goed mogelijk achter ons laten (maar niet vergeten) en doorgaan met de toekomst."

Lorenzo, havo 5

17/10/2016

Maandag 17 oktober, Sarajevo

Een stadswandeling. Vanaf 's ochtends 11:00 uur tot officieel 15:00 uur. Eerlijk gezegd keek de groep een beetje op tegen het lange lopen. Achteraf bleek zelfs dat het nog een stuk langer zou duren.
Maar eenmaal aan het lopen en gebouwen en monumenten bezichtigende was het eigenlijk heel interessant. De planning was van de bibliotheek naar de moskee lopen en meerdere plekken waar je sporen van de oorlog terug kon zien. Dit liep helemaal anders toen we op de plek waar Franz Ferdinand is vermoord twee jongens uit Sarajevo tegenkwamen. Zij vroegen ons een enquête in te vullen over het toerisme in Sarajevo. Dit kwam ons en de radiomakers van Radio1 erg goed uit aangezien dit precies de mensen zijn die veel info kunnen geven over de dagelijkse manier van leven tussen Serviërs en moslims. De jongen die ik sprak waarvan ik de naam niet weet, vertelde dat hij een moslim was maar uit Servië kwam. Hij is opgegroeid in Sarajevo en is in 1998 geboren. Vlak na het einde van de burgeroorlog dus. Zijn vader was een moslim, zijn moeder een Servische. Hoewel zijn vader de oorlog heeft meegemaakt als moslim in Bosnië heeft hij niet hoeven vluchten aangezien hij in een veilig deel woonde waar niet heel veel van de oorlog te zien is geweest. Zijn moeder zat tussen 1992 en 1995 voor langere periode in Oostenrijk voor werk wat ook meespeelde. Deze twee mensen hebben dus eigenlijk best veel geluk gehad in vergelijking met de meeste mensen die hier toentertijd woonde. Vooral zijn vader naar mijn mening. Wat hij wel vertelde was dat de broer van zijn vader is doodgeschoten in Sarajevo door rondvliegende kogels van de Serviërs. Zijn andere oom heeft moeten vluchten wegens vervolging. Het viel me op dat hij hier best luchtig over vertelde. Vooral op een heel feitelijke wijze vertelde hij zijn verhaal over de oorlog. Toen we hem vroegen naar hoe het nu gaat tussen Serviërs en moslims vertelde hij dat vooral jongeren heel gemixt leven en elkaar accepteren. Niet alleen moslims en Serviërs, maar bijvoorbeeld ook katholieken, homo's en lesbiennes. De ouderen daarentegen accepteren elkaar vaak niet. De gescheidenheid tussen moslims en Serviërs is bij hen vaak nog vrij groot. Dit geldt ook voor de mensen die op hetzelfde geslacht vallen. Zij worden vaak niet of minder geaccepteerd door de ouderen mensen in Sarajevo.
We vroegen hem daarna naar hoe hij zijn eigen toekomst voor zich ziet, en die bleek niet zo rooskleurig te zijn. Hij zei letterlijk: "I lost my faith in humanity and I don't think I'll have a bright future ahead of me in Sarajevo." Hij wil graag naar Zweden verhuizen wanneer hij zijn studie heeft afgemaakt om daar een goede baan te vinden en omdat hij daar betere kansen heeft wat betreft verzekering, regering en werk. Hij heeft familie in Zweden waardoor hij heeft kunnen zien hoe het leven daar is. Ik vond het best triest om te horen dan een 19-jarige jongen die het gymnasium doet en een goed beeld heeft over hoe mensen met elkaar zouden moeten samenleven, nu al zegt dat hij de toekomst niet positief bekijkt als hij hier blijft wonen. Ik kan dit moeilijk voor mezelf schetsen want ik ben niet gewend te denken dat ik weinig kansen heb. Het laatste wat hij zei was, en dat raakte me wel, "It means a lot to me that you wanted to hear my story and I hope you will make your dreams come true."
Bijzonder om te zien dat jongeren die twee à drie uur vliegen van elkaar vandaan wonen, zo'n verschillend beeld kunnen hebben over de toekomst.

Sarah Risseeuw - Deelnemer Balkanschimmen

15/10/2016

Waar ligt de grens tussen Kroatië en Bosnië? Ongeveer anderhalf uur rijden tussen Split en Mostar, daar bekijken ze redelijk onverschillig 23 Nederlandse paspoorten (niet eens een stempel!). Maar aan de ene kant dezelfde bergen als aan de andere kant. Dezelfde weg, dezelfde taal, en toch ook: dezelfde soort mensen. Want wat is het verschil tussen een Bosniër en een Kroaat? Nou ja, je hebt dus Kroatische Bosniërs, daar wonen er een boel van in het middeleeuwse Mostar. Ze gaan naar de kathedraal op zondag en eten cevapi’s met ui. Maar nog meer slapen er uit op zondag. Maar er zijn ook Bosniakken natuurlijk. Die gaan op vrijdag naar de moskee en eten ook cevapi’s met ui. Of ze gaan niet, daar zijn er ook veel van. Ze eten in ieder geval allemaal cevapi’s met ui. En minder dan een kwart eeuw geleden vlogen ze elkaar in Mostar in de haren. Zo leggen de leraren het uit.

Merken ze daar nog iets van hier, die oorlog? Rianne zoekt het uit bij de dame van de fototentoonstelling. “Nee, de oorlog is helemaal voorbij, ik was toen twee!” En die andere vraag. Wat is het verschil dan? “De Kroaten wonen aan de ene kant van de rivier en de Bosniakken aan de andere kant, simpel. Daar overheen ligt de brug, die staat er weer sinds 2004. Het gaat dus nu een stuk beter.” Maar, zo vragen we, was dat voor de oorlog ook al zo? “Nee, toen woonden we door elkaar heen in Mostar. Toen schoten de Kroatische Bosniërs de brug kapot.” Rianne twijfelt. “En als je thuiskomt met een Bosniak? Zou dat ok zijn?” Ze lacht: natuurlijk niet. Verschil moet er zijn.

Morgen naar de hoofdstad van Bosnië. Sarajevo, de stad van de meeste gemengde huwelijken, maar ook van de langste belegering uit de moderne geschiedenis.

14/10/2016

14/10/2016

De Balkanschimmen zijn onderweg. Het begint allemaal in het rustige Split. Hier is de geschiedenis al duizenden jaren versteend. Een Romeins keizer ging hier met pensioen om sla te telen. Oktober is hier zacht en er wordt zuiver gezongen door een Duits koor in pittoresk kerkje. Tussen een Corinthische zuilenpartij serveren de obers de laatste wijntjes van het seizoen, de toeristen komen weer in drommen vanaf april.
De leerlingen luisteren beleefd naar de verhalen over keizer Diocletianus die zijn keizerschap inluidde met het onthoofden van zijn concurrent. Ze lopen door de resten van zijn paleis. Ze horen aan hoe het rijk in tweeën werd verdeeld, waarmee verdeeldheid gezaaid werd die nog eeuwenlang geoogst werd waar culturen elkaar vaak ontmoetten en soms ook botsten. Een enkele geschiedenisleraar kan zijn enthousiasme niet bedwingen. Maar toch, hier komen ze niet voor. Dit lijkt teveel op vakantie met mam en pap.
We zijn op studiereis. We komen om te ervaren, te horen en proberen te begrijpen. Hoe het mis kan gaan, hoe buren de wapens tegen elkaar op kunnen nemen, hoe de bommen plots konden gaan vallen, hoe de wereld hen in de steek liet.

Morgen onderweg naar Mostar. Naar de brug die weer werd opgebouwd, maar nog altijd wankel staat.

28/09/2016

De lessen van Srebrenica zijn geweest. Deze pagina wordt omgevormd om al het nieuws rond het project Balkanschimmen te geven. Op 27 juni hoorde de leerlingen en hun ouders voor het eerst over deze nieuwe naam. Dit project is de opvolger van De Zilveren Stad en heeft al een vliegende start gehad met de conferentie De lessen van Srebrenica. Alle informatie over de conferentie is nog steeds hieronder te vinden.

04/07/2016

Scholierenconferentie op radio 1. De vraag is waarom wordt er weinig aandacht besteed aan Srebrenica in het geschiedenisonderwijs?

http://www.nporadio1.nl/sportzomer-2016/onderwerpen/364342-srebrenica-ondergesneeuwd-in-geschiedenisonderwijs

Ongeveer 8000 moslimjongens en mannen werden uit hun ‘veilige’ enclave gedeporteerd en vervolgens geexecuteerd. Dat terwijl ze onder bescherming stonden van de Nederlandse VN-troepen van Dutchbat. Deze zwarte bladzijde moet bekend blijven bij de jongste generatie, maar in het huidige geschiedenisond...

28/06/2016

http://www.gelderlander.nl/gemeenten/scholieren-culemborg-vragen-parlement-fouten-rond-srebrenica-te-erkennen-1.6144712

CULEMBORG - De tweedaagse scholierenconferentie 'De lessen van Srebrenica' die op het Culemborgse O.R.S. Lek en Linge werd gehouden, eindigde met een slotverklaring naar de Tweede Kamer. Hierin roepen de middelbare scholieren het parlement op om de fouten rondom de genocide in Srebrenica te erkennen...

25/06/2016

Iedereen bedankt voor een leerzame conferentie!

De komende dagen blikken we nog terug (niet alles tegelijkertijd!). De eerste echte spreker was Huub Jaspers. Zijn documentaire vind je hieronder terug:

http://srebrenica.vpro.nl/

en de tv-versie (waarin er veel meer wordt stilgestaan bij de internationale gemeenschap die bewust Srebrenica liet vallen):

http://www.vpro.nl/programmas/2doc/2015/waarom-srebrenica-moest-vallen.html

En hier nog, zeer leerzaam, de podcasts van Argos over Srebrenica in de afgelopen jaren:

http://www.vpro.nl/themadossiers/srebrenica.html