Gelukkig Autisme

Soms denk ik dat mijn grootste uitdagingen ook mijn grootste leraren zijn.

Niet omdat ik ze heb gekozen. Niet omdat ze prettig zijn. Maar omdat ze me iets laten zien wat ik anders nooit had ontdekt.

Als iemand met autisme heb ik vaak geprobeerd om moeilijke ervaringen te begrijpen. Overprikkeling. Het gevoel anders te zijn. Misverstanden. Vastlopen. Dingen die voor anderen vanzelfsprekend lijken, maar voor mij veel energie kosten.

Lange tijd zag ik die ervaringen vooral als problemen die opgelost moesten worden.

Tegenwoordig kijk ik daar anders naar.

Ik merk dat juist die ervaringen me hebben geleerd om beter te luisteren. Dieper te voelen. Verder te kijken dan wat zichtbaar is aan de buitenkant.

De momenten waarop ik vastliep, hebben me geholpen om anderen beter te begrijpen die ook worstelen.

De momenten waarop ik me niet begrepen voelde, hebben me geleerd hoe belangrijk het is om echt naar iemand te luisteren.

De momenten waarop ik anders was, hebben me laten zien dat anders zijn niet hetzelfde is als minder zijn.

Misschien zit daar wel iets moois in verscholen.

Dat we onze uitdagingen niet alleen hoeven te zien als iets dat ons tegenhoudt, maar ook als iets dat ons vormt.

Niet omdat alles positief gemaakt moet worden. Niet omdat pijn een les móét zijn.

Maar omdat er soms iets waardevols ontstaat wanneer we eerlijk durven kijken naar onze ervaringen.

Een inzicht.

Meer begrip.

Meer mildheid voor onszelf.

Of de mogelijkheid om iemand anders te laten voelen: je bent niet de enige.

Misschien zijn onze moeilijkste momenten soms de grondstof voor de mooiste dingen die we later met anderen kunnen delen.

De afgelopen tijd ben ik behoorlijk geconfronteerd met mezelf.

Niet met mijn kennis. Niet met mijn inzichten. Niet met mijn vermogen om patronen te zien of betekenis te geven aan wat ik meemaak.

Juist niet.

Ik werd geconfronteerd met iets veel simpelers en tegelijkertijd veel moeilijkers.

Aanwezig zijn.

Als iemand met autisme heb ik jarenlang geprobeerd mezelf en de wereld te begrijpen. Waarom gebeurt iets? Wat zit eronder? Welke patronen spelen hier? Wat betekent dit?

Dat heeft me veel gebracht. Het heeft me geholpen om mezelf beter te begrijpen en om anderen te ondersteunen.

Maar de laatste tijd ontdek ik ook een andere kant.

Soms gebruik ik begrijpen als een manier om niet volledig te hoeven voelen.

Soms zit ik al in de uitleg terwijl de ervaring nog bezig is.

Soms ben ik bezig met hoe iets bedoeld is, terwijl de ander vooral ervaart hoe het overkomt.

En soms probeer ik zo hard om begrepen te worden, dat ik vergeet aanwezig te zijn bij wat er op dat moment in mij leeft.

Dat is confronterend.

Want ik merk hoe belangrijk verbinding voor mij is. Misschien wel zó belangrijk dat ik soms onbewust probeer te sturen hoe anderen mij zien. Door extra uitleg te geven. Door mezelf te nuanceren. Door alvast context te geven.

Alsof ik bang ben dat als mensen mij niet begrijpen, de verbinding verdwijnt.

De afgelopen tijd heb ik geleerd dat uitleg niet altijd leidt tot begrip. En dat authentiek zijn niet betekent dat iedereen je begrijpt.

Authentiek zijn betekent soms dat je aanwezig blijft terwijl je niet weet hoe het landt.

Dat je jezelf laat zien zonder eerst alles dicht te timmeren.

Dat je een emotie voelt zonder deze direct te analyseren.

Dat je onzeker mag zijn zonder die onzekerheid meteen op te lossen.

Voor iemand zoals ik, die veel leeft vanuit inzicht, betekenis en bewustwording, is dat misschien wel één van de moeilijkste lessen tot nu toe.

Minder begrijpen.

Meer ervaren.

Minder uitleggen.

Meer aanwezig zijn.

Ik ben er nog lang niet.

Maar misschien begint groei niet altijd bij een nieuw inzicht.

Misschien begint groei soms precies op de plek waar inzicht niet langer genoeg is.

Soms verdwijn ik even.

Niet omdat ik niets te zeggen heb.
Niet omdat het me niet meer raakt.
Maar juist omdat het me diep raakt.

De afgelopen weken voelde ik dat ik stiller werd vanbinnen. Alsof alles wat ik normaal gesproken deel, eerst weer echt doorleefd moest worden voordat ik er woorden aan kon geven. En eerlijk gezegd… ik merk dat social media soms ook een vreemde plek kan zijn. Een plek waar je zichtbaar bent, maar jezelf ongemerkt toch weer een beetje kunt verliezen.

Ik schrijf hier vaak over jezelf mogen zijn. Over maskers. Over overprikkeling. Over voelen wat waar is voor jou. Maar soms betekent dat ook dat ik zelf moet luisteren naar mijn eigen grenzen, in plaats van alleen maar door te blijven geven.

Er zijn periodes waarin ik veel draag van anderen. Gesprekken. Verhalen. Energieën. Verwachtingen. En dan merk ik dat mijn eigen systeem zachter wil leven. Minder wil “moeten”. Minder wil presteren. Meer stilte nodig heeft om weer helder te voelen wat echt is.

Een deel van mij wil dan blijven posten. Zichtbaar blijven. Consistent zijn. Het algoritme tevreden houden.
Maar een ander deel weet: als ik mezelf voorbijloop terwijl ik praat over authenticiteit, dan raak ik verwijderd van de kern van waarom ik dit ooit begonnen ben.

Dus ik trok me even terug.

Niet als opgeven.
Maar als ademen.

Ik denk dat veel mensen met autisme dit herkennen. Dat je soms afstand nodig hebt van alle prikkels, meningen en verwachtingen om jezelf weer terug te vinden. Dat stilte geen leegte is, maar herstel. Dat terugtrekken soms juist een vorm van trouw zijn aan jezelf is.

En misschien is dit ook belangrijk om eerlijk te delen. Niet alleen de inzichten. Niet alleen de sterke momenten. Maar ook de periodes waarin het even schuurt, vertraagt of stilvalt.

Ik hoef niet altijd “aan” te staan om waardevol te zijn.
En jij ook niet.

Soms voelt het alsof mijn hele leven één grote zoektocht is naar betekenis. Niet alleen betekenis in de praktische zin van werk, relaties of doelen, maar betekenis op een dieper niveau. Waarom ben ik hier? Waarom voel ik dingen zo intens? Waarom lijkt het alsof ik altijd onder de oppervlakte kijk, terwijl de wereld vaak genoegen neemt met wat zichtbaar is?

Mijn zoektocht naar zingeving begon niet vanuit rust, maar vanuit frictie. Vanuit het gevoel dat ik anders naar het leven keek. Alsof ik voortdurend iets probeerde te begrijpen wat net buiten bereik lag. Ik denk dat veel mensen die gevoelig zijn voor prikkels, emoties en onderstromen dat herkennen. Het gevoel dat je niet zomaar mee kunt bewegen in systemen die vooral draaien op snelheid, verwachtingen en aanpassen.

Voor mij werd spiritualiteit nooit een vlucht uit het leven. Juist het tegenovergestelde. Het werd een manier om dieper ín het leven te zakken.

In mijn donkerste periodes zocht ik naar verklaringen. Later begon ik iets anders te zoeken: waarheid. Geen waarheid die iemand mij oplegt, maar een innerlijke waarheid. Een gevoel van resonantie. Dat moment waarop iets niet alleen logisch klinkt, maar ook voelbaar klopt in mijn lichaam.

Ik merk dat mijn leven mij steeds opnieuw uitnodigt om de diepte in te gaan. Niet om daar te blijven hangen, maar om er betekenis uit mee terug te nemen. Alsof moeilijke ervaringen niet alleen iets zijn om te overleven, maar ook iets kunnen openen. Meer bewustzijn. Meer zachtheid. Meer begrip voor mezelf en voor anderen.

Dat betekent niet dat spiritualiteit voor mij alleen maar licht en liefde is.

Integendeel.

Het gaat ook over schaduw.
Over stilte.
Over oude pijn aankijken.
Over het masker afzetten.
Over eerlijk durven voelen wat er onder mijn overlevingsstrategieën zit.

Soms voelt bewustwording alsof delen van mezelf afbreken. Alsof ik steeds opnieuw sterf aan een oude versie van mezelf. Maar juist daarin ontstaat ruimte. Niet om iemand anders te worden, maar om dichter te komen bij wie ik altijd al was onder alle lagen van aanpassen.

Wanneer ik niet overprikkeld ben leef ik sterk vanuit intuïtie. Vaak voel ik dingen voordat ik ze rationeel begrijp. Dat kan verwarrend zijn in een wereld die vooral bewijs en logica waardeert. Maar steeds meer leer ik vertrouwen op die subtiele signalen. Een gevoel in mijn lichaam. Een plotseling weten. Een onrust die later betekenis blijkt te hebben.

En toch draait mijn pad uiteindelijk niet alleen om mezelf.

Hoe dieper ik mezelf leer kennen, hoe meer ik voel dat mijn gevoeligheid verbonden is met verbinding. Met er kunnen zijn voor anderen. Niet vanuit mezelf wegcijferen, maar juist vanuit echtheid. Ik merk dat de meest waardevolle momenten ontstaan wanneer iemand zich veilig genoeg voelt om even te stoppen met overleven. Wanneer iemand zichzelf niet hoeft uit te leggen. Wanneer er ruimte ontstaat om gewoon mens te zijn.

Misschien is dat ook waarom ik zo geloof in ont-moeten.

Ruimte zonder druk.
Zonder rol.
Zonder masker.
Zonder dat iets opgelost hoeft te worden.

Ik denk dat spiritualiteit voor mij uiteindelijk steeds eenvoudiger wordt.

Minder bezig zijn met “hoger” worden en meer met aanwezig zijn.

Met wandelen.
Met stilte.
Met ademhalen.
Met natuur.
Met vertragen.
Met eerlijk voelen wat er in mij leeft.

Misschien is zingeving niet iets wat ik ooit volledig ga vinden als eindbestemming.

Misschien is het het pad zelf.

De moed om bewust te blijven leven.
Om telkens opnieuw af te dalen in mezelf.
En om langzaam te ontdekken dat juist mijn gevoeligheid, mijn intensiteit en mijn anders-zijn geen fout zijn, maar onderdeel van wie ik ben.

Ik ben op dit moment een theatrale monoloog aan het oefenen voor mijn opleiding trainingsacteren.

10 minuten.

Alleen op een vloer.

Geen rol om achter te schuilen.
Geen personage.
Geen script waar ik me volledig achter kan verstoppen.

En eerlijk?

Ik merk hoe heftig ik dit eigenlijk vind.

Niet alleen spannend.

Maar confronterend.

Omdat deze monoloog niet alleen gaat over een verhaal vertellen.

Hij gaat over maskers.

Over aanpassen.

Over glimlachen terwijl er iets totaal anders vanbinnen gebeurt.

En hoe meer ik hem oefen…
hoe meer ik merk dat ik niet alleen een tekst aan het leren ben.

Ik ben mezelf aan het tegenkomen.

Stukken van mezelf die jarenlang vooral hebben geprobeerd:
veilig te blijven.
Prettig te blijven.
Niet “teveel” te zijn.

Dat is denk ik ook waarom dit voor mij als schaduwwerk voelt.

Omdat ik niet alleen woorden moet onthouden…
maar ook moet stoppen met wegrennen van wat eronder zit.

En dat wringt soms enorm.

Want een deel van mij wil deze monoloog perfect doen.

Rustig.
Sterk.
Goed uitgesproken.
Controle.

Maar een ander deel weet ondertussen:

deze monoloog werkt juist alleen als ik het masker niet volledig dichttrek.

En dat vind ik misschien nog wel het spannendst.

Dat mensen niet alleen een verhaal gaan zien…
maar ook mij daarin gaan zien.

De twijfel.
De aanpassing.
De spanning.
De glimlach die soms verschijnt terwijl er eigenlijk verdriet onder zit.

Ik merk hoe slim mijn systeem jarenlang is geworden in functioneren.

In doorgaan.

In sociaal acceptabel blijven.

Maar deze monoloog vraagt eigenlijk iets totaal anders.

Niet perfect spelen.

Maar zichtbaar durven zijn terwijl ik me ongemakkelijk voel.

En misschien is dat uiteindelijk ook waarom dit me zo raakt.

Omdat ik ergens voel:
dit gaat niet alleen over acteren.

Dit gaat over de vraag hoeveel van jezelf je kwijtraakt…
wanneer erbij horen belangrijker wordt dan eerlijk zijn.

Laatst tijdens mijn opleiding trainingsacteren gaf ik voor de laatste oefening aan dat ik overprikkeld was en hoe moeilijk ik het had.

Dat ik nog maar losse stukjes binnenkreeg. Niet meer het geheel.

Mijn hoofd zat vol. Mijn systeem ook.

En toch werd er verwacht dat ik doorging. Dat ik mijn grenzen ging opzoeken. Misschien zelfs eroverheen.

En ergens snap ik dat ook.

Want spanning verdragen hoort erbij als trainingsacteur. Spelen terwijl het ongemakkelijk is. Niet meteen stoppen zodra iets moeilijk voelt.

Dus ik ging door.

Of eerlijker:

ik probeerde vooral niet degene te zijn die moeilijk doet.

Ik glimlachte. Natuurlijk glimlachte ik.

Terwijl er vanbinnen helemaal geen glimlach zat.

Er zat spanning. Verwarring. Frustratie. Verdriet.

Maar mijn gezicht heeft jarenlang geleerd:
maak het veilig voor anderen.

Dus ik deed de verwachte geïmproviseerde monoloog.

Over vrijheid.

Over een man uit Eritrea die ik veel spreek. Die zichzelf hier opnieuw heeft opgebouwd. Hoe hij van nauwelijks kunnen lezen naar Nederlandse boeken verslinden ging.

1984.

Animal Farm.

Boeken over macht, propaganda en groepsdenken.

En hoe veel mensen uit zijn eigen gemeenschap hem nu afwijzen omdat hij vrijer begint te denken.

Dat fascineert me.

Hoe mensen fysiek kunnen vluchten uit een totalitaire dictatuur…
maar mentaal nog steeds gevangen blijven in groepsdruk.

Hoe mensen vrijheid willen…
tot iemand binnen de groep daadwerkelijk anders gaat denken.

En ergens besefte ik later iets pijnlijks:

ik sprak tijdens die monoloog eigenlijk ook over mezelf.

Over hoe moeilijk het is om eerlijk te blijven wanneer erbij horen veiliger voelt.

Want terwijl ik sprak over vrijheid…
was ik zelf vooral bezig om overeind te blijven.

Ik glimlachte tijdens het verhaal waar eigenlijk heel andere emoties onder zaten.

En achteraf kreeg ik feedback dat die glimlach niet klopte. Dat het slecht overkwam. Dat die glimlach van mijn gezicht moest.

Maar dat wringt ergens enorm.

Want die glimlach wás juist het signaal.

Niet van lachen om andermans leed.

Maar van aanpassing.

Van jarenlang leren functioneren terwijl er vanbinnen iets anders gebeurt.

Misschien is dat wel het vreemdste aan maskeren:
dat mensen vaak pas zien dat het slecht gaat…
wanneer je masker eindelijk breekt.

Ik merk steeds meer hoe ingewikkeld echte eerlijkheid eigenlijk is.

Niet eerlijkheid achteraf.

Maar eerlijkheid op het moment zelf.

Zichtbaar durven zijn vóórdat je instort.

En eerlijk?

Dat vind ik nog steeds moeilijker dan doorgaan.

Ik zie veel mensen met autisme in een burn-out terechtkomen.
En steeds vaker voel ik dat daar iets diepers onder zit dan alleen “te veel stress”.

In de alchemie bestaat er een fase die de nigredo genoemd wordt.
De zwarting.
De afbraak.
Een fase waarin oude structuren instorten en je niet meer verder kunt op de oude manier.

En eerlijk?
Ik denk dat veel mensen met autisme daarin terechtkomen.

Jarenlang aanpassen.
Maskeren.
Over grenzen gaan.
Functioneren in een systeem dat vaak niet afgestemd is op hoe hun zenuwstelsel werkt.

Tot het lichaam op een dag zegt:
“Nu niet meer.”

Maar wat doet het systeem vervolgens?

Zo snel mogelijk weer terug naar functioneren.
Terug naar werk.
Terug naar “meedoen”.
Alsof een burn-out alleen een technisch probleem is dat opgelost moet worden.

Terwijl de alchemie juist laat zien dat de nigredo pas het begin is van een veel dieper proces.

Na de nigredo komt de albedo.
De fase van zuivering.
Rust. Stilte. Reflectie.
Langzaam weer voelen wat van jou is en wat niet.
Leren leven zonder voortdurend masker of overleving.

Maar precies die fase wordt vaak overgeslagen.
Of er is simpelweg geen tijd, veiligheid of ruimte voor.

Daarna komt de citrinitas.
De fase van inzicht en ontwaken.
Waarin je langzaam begint te begrijpen wie je werkelijk bent onder alle conditionering.

En uiteindelijk de rubedo.
De belichaming.
Niet teruggaan naar wie je was, maar worden wie je altijd al was onder alle lagen van aanpassing.

Maar ons systeem wil vaak al terug naar “normaal” terwijl iemand nog midden in de nigredo zit.

Dus gaan mensen terug naar oude patronen voordat het echte proces heeft kunnen plaatsvinden.

En misschien is dat waarom zoveel mensen blijven terugvallen.

Niet alles wat instort is verkeerd.
Soms breekt iets af omdat het nooit echt bij je paste.

Ik kreeg vandaag feedback dat mijn teksten soms stellig kunnen overkomen, of alsof ik mezelf boven anderen plaats door hoe ik schrijf over inzicht, gevoeligheid of diepgang.

En eerlijk gezegd raakt me dat meer dan ik in eerste instantie wilde toegeven.

Juist omdat dat misschien wel één van mijn grootste angsten is.

In één-op-één contact ervaar ik mezelf vaak juist als iemand die echt probeert af te stemmen, te luisteren en de ander te begrijpen. Maar ik merk ook dat er in groepen, of wanneer ik veel schrijf en deel, iets kan gebeuren waardoor ik meer in mijn eigen perspectief schiet en minder voel hoe het overkomt.

Niet vanuit een gevoel van “ik ben beter”, maar misschien juist omdat ik zo bezig ben woorden te geven aan wat er in mij leeft, dat ik soms vergeet hoeveel ruimte er ook nog is voor het perspectief van de ander.

Ik vind het ergens lastig om dit te delen, maar ook belangrijk.

Want ik denk dat veel mensen die intens voelen of veel reflecteren soms kunnen doorslaan in hun eigen binnenwereld, zonder dat ze dat zelf volledig doorhebben.

Dus ik ben eigenlijk oprecht benieuwd:

Hoe ervaren jullie mijn teksten meestal?

Voelen ze verbindend?
Openend?
Te stellig?
Kwetsbaar?
Alsof er ruimte is voor jezelf?
Of juist niet?

Ik hoef geen bevestiging of geruststelling. Ik ben vooral benieuwd hoe het werkelijk binnenkomt bij anderen, zodat ik daar bewuster mee om kan gaan.

Ik merk dat mijn geest niet gemaakt is om stil te blijven binnen de lijntjes. Er zit iets in mij dat prikkelt, dat uitdaagt, dat dingen zegt die soms nét een beetje schuren. Niet om te provoceren om het provoceren, maar omdat ik simpelweg zie wat er onder de oppervlakte speelt.

Mijn geest werkt niet lineair. Inzichten komen vaak plotseling, als flitsen. Alsof iets zich in één keer opent. Maar wat eruit komt, kan scherp zijn. Direct. Soms confronterend. En dat kan anderen raken — of zelfs triggeren.

Ik heb gemerkt dat mijn woorden een bepaalde kracht dragen. Ze kunnen iets blootleggen wat iemand liever niet ziet. En daarin zit ook de schaduw: als ik niet afgestemd ben, kan mijn scherpte overkomen als hardheid. Dan voelt het voor de ander niet als inzicht, maar als aanval.

Maar wanneer ik wél in afstemming ben… wanneer ik mijn gevoeligheid toelaat… dan wordt diezelfde scherpte iets heel anders. Dan wordt het helderheid. Dan wordt het waarheid die precies op het juiste moment binnenkomt.

De provocerende kant in mij is er niet om af te breken, maar om wakker te maken.

Het vraagt van mij dat ik leer voelen wanneer iets gezegd wil worden — en wanneer niet. Dat ik mijn timing respecteer. Dat ik mijn woorden laat landen in plaats van ze af te vuren.

Want mijn kracht zit niet alleen in wat ik zie, maar in hoe ik het breng.

En als dat samenkomt…
dan kan één zin genoeg zijn om iemands perspectief te openen.

Ik zit al een tijd te kijken naar wat vroeger mijn “probleemgedrag” werd genoemd.

Op de basisschool. Op de middelbare.

Altijd zat er iets in mij dat niet paste binnen wat er verwacht werd. Ik was te druk, te stil, te direct, te gevoelig… het wisselde, maar de conclusie was vaak hetzelfde: ik was het probleem.

Maar als ik er nu op terugkijk, voelt dat niet meer kloppend.

Wat als dat gedrag geen probleem was, maar een reactie?

Een reactie op een omgeving die ik niet kon filteren.
Op prikkels die harder binnenkwamen dan bij anderen.
Op verwachtingen die ik niet begreep, maar wel moest volgen.
Op sociale regels die nooit echt werden uitgelegd, maar wel beoordeeld.

Ik probeerde me aan te passen. Echt.
Maar aanpassen kostte me zoveel energie dat er op andere momenten iets “ontsnapte”.

Dan werd het gedrag zichtbaar waar anderen last van hadden.

En dat werd dan mijn label.

“Lastig.”
“Opstandig.”
“Ongeïnteresseerd.”

Maar niemand vroeg: wat gebeurt er eigenlijk vanbinnen?

Nu zie ik iets anders.

Ik zie een kind dat continu probeerde te overleven in een wereld die te luid, te snel en te onduidelijk was.
Ik zie iemand die eerlijk was in een omgeving waar sociale maskers belangrijker waren dan waarheid.
Ik zie iemand die grenzen voelde, maar nog niet wist hoe hij ze moest verwoorden.

En misschien nog wel het belangrijkste:

Ik zie iemand die niet kapot was.
Maar iemand die niet gemanipuleerd kon worden tot iets wat hij niet was.

En ja… dat maakt je “lastig” voor sommige mensen.

Maar misschien betekent het ook dat je dichter bij jezelf bleef dan de meeste anderen.