Schaal: 5 meter = 1 AU

We beginnen onze reis naar Proxima Centauri bij mij thuis. Hier bouwen we een klein planetarium. In de hoek van mijn schemerige woning doen we een lampje aan. Dit is onze zon.

Deze pagina laat zich het best bekijken op een groter scherm, bijvoorbeeld op een PC of laptop.

Hoe ver is het van onze zon naar onze eerstvolgende buurster, Proxima Centauri? Een introductie.

We beginnen onze reis naar Proxima Centauri ( nl.wikipedia.org/wiki/Proxima_Centauri ) bij mij thuis. Hier bouwen we een klein planetarium. In de hoek van mijn schemerige woning doen we een lampje aan. Dit is onze zon.

De zon heeft een diameter van ongeveer 1,5 miljoen kilometer. Maar mijn lampje thuis is ongeveer 5 centimeter in diameter. Vergeleken met deze zon is onze Aarde een superklein stipje, nog geen halve millimeter.
Om je daar een voorstelling van te maken: dat is het puntje van een dunne fineliner pen of een dikte van een pennestreep, de grootte van een korreltje fijn aquariumzand, de omtrek van het topje van de kleinste haaknaald.

Leg nu dit mini-korreltje precies in het midden van het bovenste kootje van je wijsvinger. In het centrum van je vingerafdruk ligt de Aarde. De maan circelt om de Aarde heen: haar baan is een ring die precies om je vingerkootje past.

Hoe ver staat deze mini-aarde van de zon? De afstand van de Aarde tot de zon bedraagt ongeveer 150 miljoen kilometer en dat wordt een AU genoemd: een Astronomical Unit. Deze afstand is toevallig 100 keer de diameter van de zon.

Op deze schaal is 1 cm 300000 km (een vijfde deel van de zon haar diameter), en zo is 1 AU op dezelfde schaal 5 meter. Dus, we lopen 5 meter van mijn lichtpeertje en houden hier onze vinger stil.
Nu zien we het exact voor ons: de afstand tot de zon, op Schaal: 5 meter = 1 AU! Stel je voor, dat valt toch reuze mee? Dat is maar 5 meter.. is dat echt maar zo'n kleine afstand? Is de zon zo dichtbij wanneer de Aarde en maan precies op je vingertop zouden passen? Jawel, je ziet nu die afstand, op schaal!

Schaal: 5 meter = 1 AU is nu dus al een mooi model. Zo gaan we de afstand naar de eerstvolgende ster in beeld brengen. Kun jij al een schatting maken op hoeveel meter we de planeten en de volgende ster gaan vinden? De antwoorden zullen je waarschijnlijk verrassen..

En zo zien we alle banen van de binnenste 'aardse' planeten, de eerste planetoïdengordel ( nl.wikipedia.org/wiki/Planeto%C3%AFdengordel ), plus de baan van de gasplaneet Jupiter.

Deze banen zijn geprojecteerd op mijn huis en directe omgeving, op Schaal: 5 meter = 1 AU. Zoals je kan zien vinden we Mercurius en Venus al op 1/3 en 2/3 van de afstand tussen de zon en Aarde.

De baan van de Aarde is in het blauw aangegeven op precies 5 meter van het lichtpeertje. Licht doet er ruim 8 minuten over om van de zon naar de Aarde te komen.
Loop nog eens 2 meter verder en hier ongeveer is de baan Mars. Slechts de baan van Mercurius past nog binnen de muren van mijn woning.

Hoe groot zou het hele zonnestelsel zijn op deze schaal?

We gaan naar buiten, en op bijna 28 meter van mijn lichtpeertje houden we Jupiter vast en kijken naar mijn huis. De zon bevindt zich daarboven, in een hoek onder het dak.

Hoewel Jupiter op onze schaal een oorknopje is van 2,5 mm doorsnee, is deze gasreus de grootste planeet van ons zonnestelsel.

Deze 28 meter afstand is al aardig ver vliegen want het gaat hier om 778.360.000 km ofwel 5,2 AU tot de zon. Dat is dus ruim 5 keer zo ver van de zon vandaan als de Aarde.

Tot zover geen problemen op onze missie. Dit is nog te overzien. We gaan hierna wat verder de straat af en richting Saturnus.

We zijn een heel huizenblok verder, op 50 meter afstand van mijn lichtpeertje, de zon.

Hier vinden we de baan van Saturnus. Deze planeet kun je laten balanceren op het topje van je wijsvinger, want de diameter van deze gasreus is ongeveer 2,2 mm in doorsnede; ongeveer 4,5 keer zo groot als de Aarde.

Voor schaal zien we een 2 mm kogeltje. Dit kogeltje, met zijn ringen er omheen, leggen we precies hier op straat. We keren ons om en lopen verder naar beneden, richting Uranus. Nu moeten we dubbel zo ver lopen als waar we vandaan kwamen.

103,12 Meter van mijn lichtpeertje thuis. Honderd hele grote stappen. Hier is de baan van Uranus. Vergeleken met het oorknopje Jupiter is deze ijsreus ongeveer 3 keer zo klein, maar we kunnen hem nog vasthouden. Pas op dat je 'm niet laat vallen op straat, voordat hij kwijt raakt!

We zien nog nèt waar de zon is, ter hoogte van mijn huis. Vanaf hier gaan we richting Neptunus.

Ik kijk naar mijn vingertopje en besef me: die halve centimeter, die afstand tussen de Aarde en de maan; daar doet het licht 1,3 seconden over maar de Apollo 11 deed er in 1969 vier dagen over. Wat een afstanden bereiken we nu!

Op 162 meter van mijn lichtpeertje thuis komen we in de baan van Neptunus.

Deze ijsreus houden we maar net tussen onze duim en wijsvinger want deze is net als Uranus ongeveer 1/3 zo groot als Jupiter; ons oorknopje op deze schaal. In de verte zien we waar Uranus is.

Neptunus is de laatste planeet vanaf de zon die we tegenkomen. De reis naar buiten ons zonnestelsel en naar de eerstvolgende ster is nu echt begonnen.

Hier zien we de hele omtrek van ons zonnestelsel inclusief Kuipergordel ( nl.wikipedia.org/wiki/Kuipergordel ), mooi in zijn totaal geprojecteerd op een deelkaart van mijn wijk Klarendal.
Alweer, Schaal: 5 meter = 1 AU dus 5 meter is de afstand tussen aarde en de zon. Dat is binnen mijn huis.

Aan het einde van mijn straat houd de Kuipergordel op. Deze ring van planetoïden ligt om onze planeten heen.
Nog steeds is de afstand tussen de aarde en de maan te zien op het topje van mijn vinger. Ik ben bijna 300 meter van huis en hier laat ik al ons zonnestelsel achter.

Ook de lokale Albert Heijn bevind zich in de baan van Pluto. Deze afstand is te behapstukken vind ik. Het is vast niet ver meer naar de dichtstbijzijnde ster?

Voyager 1 en Voyager 2 zijn de verst van ons verwijderde door mensen gemaakte voorwerpen. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Voyagerprogramma ).

Deze onbemande ruimteschepen zijn al best ver gekomen, namelijk veel verder dan de verste planeet in ons zonnestelsel en buiten de Kuipergordel.
Op onze schaal kan ik terugvinden waar Voyager 2 nu is, namelijk in een winkel 730 meter verderop in de Steenstraat. (Natuurlijk zelfs met een elektronenmicroscoop niet te zien, zo klein.)

Voyager 1 (de verste) vliegt op het moment over het basketballveld van Vrijstaat Thialf in Arnhem, op zo'n 875 meter. En zal er nog even over doen om een straatje verder te komen.

Beide Voyagers zijn al sinds 1977 onderweg om te zijn waar ze zijn.
We zoomen steeds verder uit. Naderen we Proxima Centauri al bijna? Vergeet het maar.

90377 Sedna is een planetoïde die in 11500 jaar een baan om onze zon aflegt en daarin enorm ver van ons verwijderd raakt: tot meer dan 900 keer zover als de aarde van de zon staat. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/90377_Sedna ).

De afstand tussen de zon en onze aarde was 1 AU dus op onze Schaal: 5 meter = 1 AU zijn we met de maximum afstand van Sedna zover gekomen als 5 kilometer, ofwel een uur lopen van mijn lichtpeertje. Vanaf mijn huis en mijn lichtpeertje gezien is dat op de IJsselbrug tussen Arnhem en Westervoort.

En vergeleken met de afstand naar onze buurster Proxima Centauri is dat.. nog helemaal niks. De reis is pas net begonnen.

De binnenste en buitenste Oort wolk, op Schaal: 5 meter = 1 AU. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Oortwolk )

Ruimtegruis in de sfeer van aantrekkingskracht van onze zon. Onthoud dat onze zon op deze schaal maar 5 centimeter in doorsnee is.

De binnenste Oort wolk rijkt tot in Duitsland en de provincies Utrecht en Brabant.

De aantrekkingskracht van onze zon is zó groot dat in elk geval in Berlijn en Londen nog miniscule deeltjes in een baan om mijn lichtpeertje draaien, ongestoord door de aantrekkingskracht van andere sterren.

339,65 km van huis, ergens tussen Metz en Nancy: 1 lichtjaar. Dat is nog wel binnen de Oort wolk, maar nog lang niet bij onze buurster Proxima Centauri.

Die staat op 4,25 lichtjaar van onze zon en dus moeten we nog heel even verder.

Dit is waar je begint door te krijgen hoe leeg het hier is, en hoe ver de dichtstbijzijnde ster van ons verwijderd is. Zo ver staan dus nabije sterren van elkaar in ons deel van de Melkweg!

Onthoud, onze zon in een lichtpeertje in mijn Arnhemse woning, en 5 meter is 1 AU. We zijn nu net voorbij Metz op 1 lichtjaar.