Meertens Instituut

Doe mee met de Grote Dialectvragenlijst!
Dialect is populair. Een blik op social media of de hitlijsten laat dat duidelijk zien. Hoewel er al veel kennis is over dialect in Nederland, valt er nog altijd meer te ontdekken.

In aanloop naar de publicatie van de Atlas van het dialect in Nederland (verschijnt 22 september) hebben de auteurs van de atlas - Kristel Doreleijers, Marc van Oostendorp , Sterre Leufkens, Alexia Kerkhof - het Meertens Instituut en Uitgeverij Lannoo , daarom De Grote Dialectvragenlijst gelanceerd.

Met deze vragenlijst willen we peilen hoe het ervoor staat met dialectgebruik in Nederland. We zijn benieuwd naar jouw ervaringen en mening. Gebruik je weleens dialect? Wat vind jij het mooiste dialect van Nederland? Wat is je favoriete woord? En natuurlijk de vraag die Nederland al jaren verdeelt aan de eettafel en op de socials: zeg jij patat of friet (of misschien wel iets anders)?

Of je nu een bevlogen dialectkenner bent, een geïnteresseerde liefhebber of juist weinig met dialect hebt: iedereen kan meedoen!

Practicalia:
- Invullen duurt ~10 tot 15 minuten.
- De vragenlijst loopt via ons Meertens Panel en staat open tot en met 29 juni 2026.
- Alsof meedoen al niet leuk genoeg is: onder de deelnemers verloten we 10 exemplaren van de Atlas van het dialect in Nederland! 🎁

👉 Vul de Grote Dialectvragenlijst hier in: https://degrotedialectvragenlijst.survey.clariah.nl/index.php/951991?lang=nl-informal

De resultaten van de vragenlijst delen we in september, rond het verschijnen van de atlas.

Meer weten over het onderzoek en de atlas? Lees het interview met Kristel in het AD (print) of online in verschillende regionale kranten als De Gelderlander: https://www.gelderlander.nl/binnenland/jongeren-gebruiken-weer-volop-moi-en-houdoe-tiktok-blijkt-onverwacht-de-redding-van-het-dialect~ab9134d1/

✨ Miljoenensubsidie NWA voor onderzoek naar doorwerkingen slavernijverleden
Het Nederlandse slavernij- en koloniale verleden heeft diepe sporen achtergelaten in de hedendaagse samenleving. Hoe werken deze sporen vandaag nog door, en welke mogelijkheden zijn er voor herstel en erkenning?

Die vragen staan centraal in het nieuwe project Slavery past present: Dutch slavery and colonialism and their present-day impact, dat ruim €3,2 miljoen ontvangt vanuit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA).

Onder leiding van Alana Helberg-Proctor (University of Amsterdam / Universiteit van Amsterdam) wordt het project uitgevoerd door een groot internationaal consortium van onderzoekers, erfgoed- en grass roots-organisaties en culturele makers uit binnen- en buitenland. Centraal in het onderzoek staan de perspectieven van nazaten van tot slaaf gemaakte mensen van Afrikaanse en inheemse afkomst in en uit Suriname, het Caribisch deel van het Koninkrijk, Zuid-Afrika, Indonesië en Nederland.

Meertens-onderzoeker en antropoloog Markus Balkenhol leidt het deelonderzoek naar 'intersectioneel herinneren'. Daarin onderzoekt hij hoe de gevolgen van slavernij en kolonialisme verschillend worden ervaren en herinnerd, en waarom sommige stemmen en geschiedenissen onderbelicht blijven.

Het consortium combineert wetenschappelijk onderzoek met maatschappelijke samenwerking en publieksgerichte activiteiten, zoals een documentaire, podcastserie, een digital story map en kinderboeken.

🔗 Lees meer 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/05/22/miljoenensubsidie-nwa-voor-onderzoek-naar-doorwerkingen-slavernijverleden/

📅 Nieuwe datum Louis Peter Grijp-lezing: 29 mei!

De Louis Peter Grijp-lezing met letterkundige Aafje de Roest, die oorspronkelijk op 8 mei gepland stond, is verplaatst naar 29 mei.

In de lezing 'Groter dan ik?' Toekomstverbeeldingen in Nederlandstalige pop en hiphop vertelt De Roest hoe Nederlandse pop- en hiphopartiesten als Froukje en Sef via hun muziek collectieve zorgen over klimaat, digitalisering en een onzekere toekomst verbeelden.

Hoewel de stemmen van jongeren vaak ongehoord blijven in publieke debatten over de toekomst, klinken ze in de hitlijsten des te luider. Maar wat zeggen die stemmen precies? En hoe hoopvol of dystopisch klinken ze?

Met spoken word-intermezzo’s door Olivia Kwee en Pim Piessens.

📅 29 mei 2026
🕒 15:00 uur
📍 Kromme Nieuwegracht 20, Utrecht

Meer informatie & aanmelden 👉 https://meertens.knaw.nl/meertens-event/8-mei-2026-louis-peter-grijp-lezing-2026-door-aafje-de-roest-2/

📸 “Froukje” door Eric de Redelijkheid via Flickr, CC BY-SA 2.0

Utrecht University

"Veel van de theoretische literatuur is 'beremoeilijk' voor wie er niet in thuis is."
Taalkundige Hans Broekhuis had een bloedhekel aan grammatica op school, maar raakte tijdens zijn studie Nederlands gefascineerd door syntaxis als intellectuele puzzel. Die fascinatie leidde uiteindelijk tot Syntax of Dutch: het grootste syntaxiswerk in de geschiedenis van de neerlandistiek.

Met Syntax of Dutch wilde Broekhuis iets maken dat ook echt bruikbaar zou zijn voor meer taalkundigen en niet een theoretisch boek voor een kleine groep ingewijden: een toegankelijk overzicht van de Nederlandse zinsbouw.

Nu hij met pensioen gaat bij het Meertens Instituut, blikt hij terug op zijn werk aan taal, dialecten en zinsbouw, en op de vragen die hem nog altijd bezighouden.

🔗 Lees in het uitgelichte artikel meer over zijn werk aan Syntax of Dutch en zijn afscheid van het Meertens Instituut 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/05/18/een-bloedhekel-aan-grammatica-en-toch-schreef-hij-er-vijfduizend-paginas-over/

🔗 Op 8 juni organiseert LiME een informele linguïstische bijeenkomst ter gelegenheid van zijn pensionering 👉 https://meertens.knaw.nl/meertens-event/8-juni-2026-lime-bijeenkomst-afscheid-hans-broekhui/

💬 "Als onderzoeker kun je allerlei labels op taal plakken," zegt Kristel Doreleijers , "maar het wordt nog interessanter als die labels van de sprekers zelf komen."

Zo hoorde Doreleijers tijdens een gesprek met dialectsprekers in Valkenswaard het woord 'artilect', een kofferwoord samengesteld uit artificieel en dialect. Wat sprekers daarmee benoemen, is een Brabants dat niet langer thuis ontstaat, maar zijn vorm krijgt op een filmset, in een reclame of in een meme.

In ons uitgelichte artikel vertelt Doreleijers over haar onderzoek naar het Brabants, dialectpuristen en haar nieuwe boek Superbrabants (Ambo Anthos uitgevers, dat morgen verschijnt.

🔗 Lees het artikel 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/05/08/new-kids-psv-en-draadstaal-hebben-het-brabants-opnieuw-uitgevonden/

📚 Verwacht: Superbrabants van Meertens-taalonderzoeker Kristel Doreleijers

Keitrots zijn Brabantse jongeren op hun hyperdialect, al wekt het de ergernis van oudere dialectsprekers. In Superbrabants laat Doreleijers aan de hand van alledaagse en grappige voorbeelden zien hoe belangrijk taal is voor het vormen en uiten van je identiteit, van Guus Meeuwis en Undercover tot PSV-marketing en internetmemes.

💬 “Magnifiek buukske” - Frank Lammers

📖 Verschijnt op 12 mei bij Ambo Anthos uitgevers
🔗 Lees meer 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/04/28/verwacht-publicatie-superbrabants/

📸 Portret Kristel Doreleijers door Dirk-Jan van Dijk

📚 De 'wonderduimen' van een Amsterdamse slagerszoon
Op 7 mei verschijnt Wrijving, het nieuwe boek van etnoloog en Meertens-gastonderzoeker Peter Jan Margry.

Een biografie over Johan Mezger (1838-1909), ‘de knijpert’ die de hoogste kringen van Europa veroverde. Als gymnastiekleraar bedacht hij een nieuwe geneeswijze voor letsel bij zijn leerlingen: wrijving oftewel massage. Hiermee stootte deze medische pionier door naar de Europese top en behandelde koninginnen en keizerinnen, onder wie Sisi.

Het boek is het resultaat van Margry’s onderzoek naar alternatieve geneeswijzen aan het Meertens Instituut. Wrijving laat zien hoe een Amsterdamse gymnastiekleraar uitgroeide tot de lijfarts van de Europese elite.

📖 Verschijningsdatum: 7 mei bij Uitgeverij Prometheus

🔗 Lees meer 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/04/17/nieuw-boek-wrijving-johan-mezger-lijfarts-van-de-europese-elite/

📸 Portret Peter Jan Margry door Marco Bakker

✨ Nieuw onderzoek | Gegronde herinneringen

Erfgoed zit niet alleen in de grond, maar ook in de ervaringen van mensen die het verleden helpen blootleggen.

Metaaldetectie staat in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland, een erkenning dat het niet alleen gaat om gevonden objecten, maar ook om de praktijk eromheen: de kennis die wordt gedeeld, de gemeenschappen die ontstaan en de persoonlijke betrokkenheid van detectoristen.

In het citizen science-project Gegronde herinneringen, onder leiding van etnoloog en erfgoedonderzoeker Sophie Elpers (Meertens Instituut), onderzoeken onderzoekers samen met detectoristen hoe die persoonlijke en sociale kanten beter kunnen worden vastgelegd.

Via objectinterviews en participatieve co-creatie, met Zeeland als pilot study, selecteren detectoristen zelf betekenisvolle vondsten en gaan zij hierover in gesprek met onderzoekers. Deze gesprekken worden gefilmd en gedocumenteerd en vormen zo een aanvullend perspectief op de vondsten die al archeologisch geregistreerd zijn. Deze processen van kennisco-creatie belichten metaaldetectie als een vorm van participatief en levend erfgoed.

Meer info:

⏳ Start: 1 mei 2026 (looptijd 12 maanden)
💰 Subsidie: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in het kader van het Verdrag van Faro
🤝 Partners: Meertens Instituut, UAntwerpen, KU Leuven, Portable Antiquities of the Netherlands - PAN, De Detectorshop, de Nederlandse Vereniging voor Metaaldetectie (DDA) en Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland - KIEN (KIEN).

Naast Elpers als leider zijn expert critical heritage studies Suzie Thomas (Universiteit Antwerpen), archeoloog Pieterjan Deckers (KU Leuven) en immaterieel erfgoedexpert June Zhang (Universiteit Antwerpen) betrokken als kartrekkers van het project.

🔗 Lees meer 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/04/23/nieuw-onderzoek-naar-metaaldetectie-als-participatief-erfgoed/

Illustratie: Geert Gratema, naar aanleiding van de pitch voor de projectaanvraag van Gegronde herinneringen

Can a computer recognise dialect?👇

Can a computer recognise dialect ? Is a computer able to understand whether a sentence is written in Drents, Limburgs, or Gronings? Researchers at the Meertens Institute decided to take up this question. Using over a thousand Dutch dialect novels and a specifically trained language model, they show that artificial intelligence perfor...

🎶 “Ze zijn ervan overtuigd dat deze problemen niet individueel op te lossen zijn,” zegt de Roest. “Muziek kan helpen bij het creëren van zo’n gevoel van saamhorigheid.”

Naast persoonlijke verhalen klinken in Nederlandstalige pop en hiphop gedeelde zorgen over klimaat, politiek en technologie. In ons uitgelichte artikel vertelt De Roest, die dit jaar de Louis Peter Grijp-lezing uitspreekt, hoe artiesten als Froukje en Sef deze thema’s via muziek verbeelden.

Opvallend is de verschuiving van ‘ik’ naar ‘wij’: de luisteraar wordt actief aangesproken en zo onderdeel gemaakt van een gemeenschap die nadenkt over de toekomst. Niet als volledig uitgewerkte fictieve universa, maar via fragmentarische beelden en metaforen, van een wereld die in brand staat tot een toekomst die groen en kleurrijk is.

Juist in die spanning, tussen machteloosheid en hoop, tussen angst en verlangen, raakt deze muziek aan wat er leeft onder jongeren.

🔗 Lees het artikel 👉 https://meertens.knaw.nl/2026/04/21/klimaat-kapitaal-en-kunstmatige-intelligentie-hoe-nederlandse-hiphop-en-popartiesten-de-toekomst-verbeelden/