01/05/2022
Een kaars-rel? Vroeger vraten we elkaar op!
Wat mij zo verbaast in de ‘kaars-discussie’ van Johan Derksen en als gevolg daarvan de ondergang van het televisie programma Vandaag Inside, is dat het morele debat daarover zich op totaal verschillende planeten lijkt te bevinden. Is de daad van vijftig jaar geleden door de lens van het heden grensoverschrijdend? Over welke grens hebben we het eigenlijk? De hoog opgelopen emoties aan beide kanten is wellicht een verklaring dat deze discussie niet gaat waar het eigenlijk over zou moeten gaan.
Ik hoor de Johan-side inbrengen dat het om een kwajongensstreek gaat van vijftig jaar geleden. Het toont aan dat iedereen wel een smetje op zijn blazoen heeft en dat de cancel-criticasters in het huidige tijdsbeeld dus hypocriet zijn. Kaars of geen kaars, er in of niet, verwerpelijk, verjaard of (nog) strafbaar? Deze kant van de discussie gaat langs de lat van welke regels en wetten we hebben in Nederland. Als de regels niet duidelijk zijn dan hakt de rechter een knoop door en hebben we op basis daarvan weer een nieuwe referentie waar de grens ligt. Zo worden grenzen duidelijk en blijven deze, weliswaar vertraagd, in sync met de geldende normen en waarden. In de oertijd vraten we elkaar op en als, even daar laten dat we niet het eeuwige leven hebben, iemand uit die tijd te gast zou zijn aan de TV tafel, denk ik dat hij goed zou kunnen uitleggen wat hem bezielde. Zo veranderen denkbeelden door de tijd en volgen pas veel later in een vertragende modus de regels en de wetten. Het is daarom lastig om met brillen met verschuivende tijdsgeesten hiernaar te kijken en te oordelen met terugwerkende kracht. Heeft Johan Derksen de wet overtreden en kan hij daar vijftig jaar na dato nog op worden aangesproken? Zo ja dan komen er wellicht nog andere factoren aan bod. Zo nee dan is de (gerechtelijke) kous hiermee af. Ik vermoed overigens dat in beide gevallen, ook bij een veroordeling, de kampen nog even verdeeld zullen blijven en dat ook aan beide kanten er niet veel erkenning ontstaat.
Het gaat in deze discussie echter over iets veel wezenlijkers dan het wettelijk kader. Het gaat om het voorbeeldgedrag en de realisatie hoeveel invloed je daarmee hebt op de omgeving. Dat is de grens die onderbelicht is; de grens van Johan’s gedrag en de invloed die hij heeft op anderen. Een mens wordt bij de geboorte maar met een klein stukje gedrag geladen. De rest van zijn of haar gedrag wordt verkregen door te leren van de omgeving. De ouders, de omgeving waar men in opgroeit maar ook iconische televisie figuren zoals Johan Derksen dragen bij aan de vorming van ieders normen en waarden en dus het gedrag. Door die bril bekeken gaat het dus niet over de anekdote van vijftig jaar geleden maar de manier waarop hierover nu wordt gesproken. Door de manier van vertellen, de voorzet aan Gijp die hem inkopt, het gelach, de bravoure, de onwaardige en onpersoonlijke keuze van woorden die de gebeurtenissen van vijftig jaar geleden beschreven, maken het dat er een sfeer ontstaat die appelleert aan vrouwonvriendelijkheid en ongelijkheid. Nee, niemand aan tafel wilde met zijn gedrag verkrachting goedkeuren of kwetsend zijn naar slachtoffers, maar was het effect bij veel kijkers, bedoeld of onbedoeld, anders. De fijnsnarige manier van vertellen zond namelijk een subtiele verwerpelijke boodschap uit naar de kijkers. Een boodschap die invloed heeft op toekomstig gedrag van anderen.
Ik betwijfel of we ooit regels kunnen bedenken die voorbeeldgedrag kan reguleren. In sommige landen zoals China en Rusland probeert men de bevolking en diens gedrag te beïnvloeden door afgepaste informatie te delen, met alle inmiddels bekende gevolgen van dien. Daar zit dus niet de richting van de oplossing. Maar het zou wel goed zijn als iconische figuren en ‘for that matter’ alle voorbeeldfiguren zoals ook vaders en moeders, zich zouden realiseren hoeveel invloed zij hebben op het gedrag van hun omgeving.
Daar hoort ook een verantwoordelijkheid bij.
