22/07/2026
Selamat Hari Sarawak !
Sarawak telah mengalami satu rentetan sejarah penjajahan yang sangat panjang. Hari Sarawak yang disambut pada hari ini adalah merupakan salah satu peristiwa penting bagi negeri Kenyalang yang wajar difahami rakyatnya. Disini saya akan menerangkannya secara periodisasi agar lebih mudah difahami dan dihayati.
1. James Brooke telah menjajah Sarawak selama 105 tahun yang bermula sekitar pertengahan abad ke-19.
2. Ugutan, kekuatan ketenteraan dan helah James Brooke telah berjaya membuat Raja Muda Hasyim (Pangiran Bendahara Kesultanan Brunei) mengistiharkan James Brooke sebagai Gabenor Sarawak pada 24 September 1841.
3. Pada tahun 1842, Sultan Omar Ali Saiffudin II telah secara rasmi mengiktiraf pelantikan James Brooke sebagai Gabenor Sarawak sekaligus menjadi wakil Negara Brunei.
4. Sarawak pada ketika itu wilayahnya tidak sebesar sekarang iaitu hanya meliputi Tanjung Datu hingga Samarahan.
5. Pada tahun 1846, James Brooke diberikan kuasa penuh menjadi pemerintah baharu Sarawak sekaligus membatalkan surat pelantikan dan perjanjian tahun 1841 dan 1842. James Brooke tidak lagi terikat dengan Brunei dan menjadi kuasa baharu di Sarawak.
6. Perubahan pucuk kepimpinan telah menyebarluaskan wilayah Sarawak sehingga ke kawasan Samarahan, Sadong, Batang Lupar, Oya, Mukah, Kalaka, Rejang, Matu, dan Bintulu, Miri hinggalah ke Limbang dan Lawas.
7. Pemimpin Dinasti Brooke di Sarawak bertukar ganti sehinggalah ke Rajah Putih Sarawak Ke-3 iaitu Charles Vyner Brooke.
8. Perang dunia kedua telah berlaku sehingga 1945 telah menyebabkan Sarawak musnah dari segi insfrastruktur dan ekonomi iaitu melibatkan padang-padang minyak, kebun-kebun getah, kemudahan pendidikan, kesihatan, jalan raya dan lapangan terbang.
9. Semua perkara ini. memerlukan kos yang sangat tinggi dan Charles Vyner Brooke berpendapat hanya British yang mampu memulihkan keadaan Sarawak dengan kadar segera.
10. Seperti manusia mengantuk disorongkan bantal, British berminat dengan tawaran ini kerana ada kepentingan pelaburan British.
11. Pejabat Kolonial berpendapat:
“...that so large an area of potentially rich tropical territory should be left undeveloped, making a relatively negligible contribution to the world’s wealth and enjoying few of the benefits of modern scientific progress, cannot be tolerated indefinitely...”
12. Dengan adanya masalah kesihatan dan usia, Vyner Brooke juga tiada anak lelaki untuk mewarisi jawatan tersebut yang ditambah lagi dengan keraguan akan kredibiliti adiknya Bertram Brooke dan anak saudaranya Anthony Brooke untuk mentadbir Sarawak.
13. Akhirnya, kuasa autokratiknya di Sarawak diserahkan kepada British pada tahun 1946
13. British menguasai Sarawak namun mendapat banyak tentangan daripada penduduk tempatan terutamanya orang Melayu.
14. Wujud politik anti penyerahan(anti-vession) yang turut disokong oleh Sarawak Dayak Association.
15. *Hari Sarawak, 22 Julai 1963: Setelah British melalui satu siri hampir 20 tahun. British akhirnya memberikan hak berkerajaan sendiri kepada Sarawak dimana pada tarikh tersebut Kabinet Sarawak dan kabinet perikatan pertama kali dibentuk.*
Istilah berkerajaan sendiri adalah Sarawak menerajui kerajaan dan ada pemerintahan sendiri. Adakah bermaksud Sarawak sudah merdeka pada tarikh 22 Julai 1963?
Banyak suara sumbang dari kalangan masyarakat Sarawak akan makna daripada berkerajaan sendiri yang diagungkan. Disinilah pengetahuan kepada sejarah dituntut agar kita mempunyai pemahaman yang lebih baik.
Hakikatnya, Sarawak tidak mencapai kemerdekaan sepenuhnya. Menurut Prof Michael Leigh dalam buku "The Rising Moon" British masih memegang kuasa sehingga 16 September 1963 (Hari Malaysia)
Fakta: Tahukah anda Charles Vyner Brooke pernah berunding secara rahsia dengan British untuk menjual Sarawak kepada Jawatankuasa Pentadbiran dengan harga 2 juta pound sekitar tahun 1930. (Sekitar 170-180 juta nilai semasa)
-Panitia Sejarah 2026-
