Есөн Өрлөг

3:1 харьцаатай давуу хүч ердөө 9-хөн цагийн дотор хэрхэн сүйрмэгцээ арчигдсан бэ? 1223 оны Калка голын тулаанд Оросын 80,000 цэргийн эсрэг Зэв, Сүбээдэй нарын 20,000 морьтон зогсож байлаа. Тооны хувьд хол илүү байсан Оросын нэгдсэн арми тэр өдөр бүрэн сүйрч, тэдний түүх улаан цусаар бичигдсэн юм.

Түүх унших яагаад уйтгартай байдаг вэ?
Бид сургуульд түүхийн хичээл үзэхдээ баахан он сар, хэзээ ч цээжлэгдэхгүй урт орос нэрс, уйтгартай тактик цээжилсээр байгаад залхчихдаг. "Мстислав Романович", "Мстислав Мстиславич" гээд л хоорондоо адилхан нэрс хөврөхөөр толгой эргэж, Калка голын тулаан яг яагаад тийм чухал байсныг ойлголгүй өнгөрдөг талтай.

Үнэндээ би ч гэсэн анх түүх сонирхож эхлэхдээ эдгээр олон нэрс, үйл явдлын дунд төөрчихдөг байлаа. "Яагаад заавал ийм хэцүү байх ёстой гэж?" гэж боддог байсан үе надад бий. Гэвч хэдэн зуун хуудас сурвалж бичиг ухаж, үйл явдлыг кино шиг дотроо дүрсэлж үзсэний дараа л энэ тулааны жинхэнэ амтыг мэдэрсэн юм. Калка голын тулаан бол ердөө л гурван алхамд хураагдах "сэтгэл зүйн дайн" байжээ.

Калка голын тулааныг 3 алхамд ойлгох нь
Алхам 1: Албаар ухрах занга (Дэвсгэр бэлтгэл)
Монголчууд тулаан эхлэхийн өмнө бүтэн 9 хоногийн турш ухарч жүжиглэсэн. Оросын вангуд "Монголчууд айгаад зугтлаа" гэж хөөрцөглөн, бие биенээсээ өрсөж гавьяа байгуулахын тулд араас нь замбараагүй хөөжээ. Энэ нь тэднийг нэгдсэн зохион байгуулалтгүй болгож, хүчийг нь тарамдуулсан юм.

Алхам 2: Түрүүлж хөдөлсөн нь хожигдсон (Хувааж цохих тактик)
Киевийн ван Мстислав Романович бусдаасаа түрүүлж тулалдахгүй гээд голын эрэг дээр бэхлэлт бариад үлдчихэв. Харин Галичийн ван Мстислав Мстиславич цэргээ аваад гол гаталж, шууд урхинд орсон. Нэг арми хэд хэдэн хэсэг болж хуваагдсан тэр агшинд Монголын морьт цэргүүд гэнэт эргэж дайрсан юм.

Алхам 3: Төгсгөлийн цохилт (Сэтгэл зүйн ялалт)
Зэв, Сүбээдэй нар гол гаталсан цэргүүдийг бут цохичихоод, голын цаана үлдсэн Киевийн вангийн бэхлэлтийг 3 өдөр бүслүүлэв. Тэгээд тэднийг "Бууж өгвөл цус урсгахгүй суллана" гэж амласан. Оросууд итгээд зэвсгээ хаяж гарч ирэхэд нь монголчууд амлалтандаа хүрч, "цусыг нь урсгалгүйгээр" модон банзан дор даруулж, дээр нь ялалтын найраа хийжээ.

Дэлхийн II дайнд албан ёсоор оролцсон 30 гаруй орноос тухайн үеийн Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс цэргийн хүчний нийт бие бүрэлдэхүүн тоогоор ерөнхий жагсаалтын 27 дугаарт бичигддэг. Хэдийгээр нийт цэргийн тоо цөөн бага мэт боловч, улсынхаа хүн амд харьцуулсан цэрэг дайчилгааны хувиар дэлхийд АНУ, Их Британиас ч дээгүүр буюу эхний 3-т ордгоороо онцлогтой. Дайны төгсгөл үе буюу 1945 оны Чөлөөлөх дайнд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын зэвсэгт хүчнээ дээд цэгт нь тултал дайчилж, 80,000 орчим байнгын цэрэгтэй байсан бөгөөд үүнээс 21,384 цэрэг нь фронтын шугамд тулалдсан байдаг.
Дэлхийн 2 дүгээр дайнд цэргийн нийт бие бүрэлдэхүүнээрээ Зөвлөлт Холбоот Улс 34 сая, АНУ 16 сая, Хятад 14 сая, Нацист Герман 13 сая, Их наран Япон 6 сая, Их Британи 5 сая тооны цэрэг дайчилснаараа жагсаалтыг тэргүүлдэг. Харин Канад 1.1 сая, Австрали 1 сая, Румын 600 мянган цэрэг дайчилсан. Тухайн үеийн Ирак 45 мянга, Шинэ Зеланд 150 мянга, Өмнөд Африкийн Холбоо 200 мянга цэрэг дайчилсан бол Манай Улс жижиг орнуудтай ижил түвшинд буюу 80,000 цэргээрээ жагсаалтын 27-дугаар байрт жагсдаг байна. Монголын хамгийн гол бахархал, гавьяа нь нэгэн зүйлд оршдог. Тухайн үед Манай Улс дөнгөж 800,000 орчим дөнгөн данган хүн амтай байв. Энэ нь Нийт хүн амынхаа 10 хувийг өөрөөр хэлбэл насанд хүрсэн, хөдөлмөрийн чадвартай эрчүүдийнхээ бараг тал хувийг цэргийн албанд татаж, зэвсэглэсэн байсан Энэ нь хүн амд харьцуулсан дайчилгааны хувиар дэлхийн хамгийн баян АНУ-ын 11% Их Британий 10.6% зэрэг орнуудтай яг ижил түвшинд очих, Дэлхийн хамгийн өндөр үзүүлэлт юм. цөөхөн хүн амтай Манай орны хувьд энэ нь эдийн засаг болон ажиллах хүчний хувьд маш том эрсдэл, зүтгэл байлаа.
Дэлхийн II дайнд албан ёсоор оролцсон 30 гаруй орныг "Дайтах чадвар, тактикийн уян хатан байдал, хатуужил, маневрлах чадамж"-аар нь авч үзвэл БНМАУ-ын Ардын арми эхний топ 10-т багтах бүрэн үндэслэлтэй. Дайны үеэр Польш, Франц, Оросын морин цэргүүд Германы танк, пулемётын өмнө хүчин мөхөсдөж, асар их гарз хохирол амсаж байв. Гэтэл Монголын морин дивизүүд дэлхийд ганцхан танкны эсрэг амжилттай байлдаж чадсан. Монгол цэргүүд мориныхоо хурд, нутаг орныхоо орчин байршлыг болон тархай байрлах маневрыг ашиглан Японы явган цэргүүд танкийн ангиудыг төөрөгдүүлж, хажуу ба ар талаас нь гэнэт бүслэн, довтолдог байв. 1944 оны эхээр Украиныг чөлөөлөх Ровно хотын тулаанд Тувагийн морин цэргүүд нацист Германы танкийн ангиуд руу шууд морьтойгоо, сэлмээ эргүүлэн дайрч байсан. Нацистууд орчин үеийн дайнд морьтой зэрлэг балмад дайчид ухрахыг мэдэхгүй дайрч орж ирэхийг хараад сэтгэл зүйн маш том цохилтод орж байжээ. Энэхүү хурд, хөдөлгөөнт чадвараараа тухайн үеийн Европын ямар ч явган цэргийн дивизээс давуу байсан юм. 1939 оны 5 сарын 14 ны Бойтог манхны тулаанд Сүмбэрийн заставын 20 иод хилчид хил зөрчсөн Японы 600 цэрэгтэй тулалдаж 200 хүнийг устгаж Монголын талаас хоёр цэрэг эрдсэн. Энэ нь Монгол хилчин тутамд Японы 100 орчим цэрэг ногдож байсан бөгөөд хохирлын харьцаа 1:100 байв. Дэлхийн II дайны аль ч фронтууд Сталинград, Курск, Нормандид ийм цөөхөн хүн хүчээр, ийм бага хохирол амсаж, тийм их дайсныг устгасан тохиолдол бараг байхгүй. Энэ бол Монгол цэргийн гал удирдах болон мэргэн буудах чадвар дэлхийн жишигт байсныг илтгэнэ. 1945 оны Чөлөөлөх дайнд Монгол-Зөвлөлтийн морьт механикжсан бүлэг оролцсон. Монгол цэргүүд зуны асар халуунд усгүй Говийн элсэн цөлийг, дараа нь техникийн урам хугам хад асгатай, эгц өндөр Их Хянганы нурууг морь болон техникээрээ даван туулж, Японы Квантуны армийг араас нь гэнэт цохисон. Европын хавтгай тал, хотуудад байлдаж сурсан цэргүүд ийм байгалийн хүнд нөхцөлд шууд тулалдах чадваргүй байсан бол Монгол цэрэгт энэ нь байгалийн өгөгдөл байв. Тухайн үеийн Монгол нь Финландтай яг ижилхэн, цөөхөн цэрэгтэй ч байгальд өссөн тэсвэр хатуужил, дайтах чадвар нүүдэлчний эрэмгий чанараараа жагсаалтын Топ 10 байрт орно. Энэ нь тухайн үеийн Итали, Румын, Унгар, Бельги, Нидерланд зэрэг Европын том, зэвсэг сайтай орнуудаас дайтах тактик, сэтгэл зүйн хувиар хавьгүй илүү байсан гэсэн үг юм. Манай улс Дэлхийн II дайнд тооны хувиар жижиг ч, чанарын хувиар жинхэнэ "хатуу самар" байсныг түүх гэрчилдэг билээ.
Түүхчид Монгол Улсын цэргийн хүчийг зөвхөн хүнээр биш, тэдний бэлдсэн хүч болох 500,000 гаруй морьдоор хэмжих ёстой гэж үздэг. Дайны хүнд жилүүдэд Зөвлөлтийн Улаан армийн морьт механикжсан ангиудын таван морь тутмын нэг нь Монголоос очсон тэвчээртэй агт хүлгүүд байсан бөгөөд эдгээр нь Оросын армийн урагшлах давших хурдыг асар ихээр нэмэгдүүлсэн "стратегийн зэвсэг" болж чадсан. Товчхондоо, Монгол Улс нийт цэргийн тоогоор жижигт тооцогдох ч, өөрт байсан боломж, хүн ам, эдийн засгийн нөөцөө дээд цэгт нь тултал шавхаж дайнд оролцсон үзүүлэлтээрээ дэлхийн ямар ч том гүрний өмнө нүүр бардам зогсох түүхтэй улс билээ.
Тухайн үед дэлхий дээр өнөөдрийнх шиг 190 гаруй тусгаар улс байгаагүй, ихэнх нутаг дэвсгэр том гүрнүүдийн колони байсан. Дэлхий дээр оршин тогтнож байсан тусгаар тогтносон бөгөөд хагас хараат 61 улс орон энэ дайнд албан ёсоор татагдан орсон гэж үздэг. Дайны гал голомт дэлхийн 3 тив Европ, Ази, Африкийн нутаг дэвсгэр, 4 далайн уудмыг хамарч, дэлхийн нийт хүн амын 80 гаруй хувь нь ямар нэг байдлаар дайны нөлөөнд өртсөн байдаг. Дэлхийн II дайнд 61 улс орноос цэргийн хүчээрээ дайны талбарт оролцож, албан ёсоор дайн зарласан 30 орон л байдгийн тоонд Монгол Улс багтдаг.

Дэлхийн II дайнд албан ёсоор оролцсон 30 гаруй орноос тухайн үеийн Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс цэргийн хүчний нийт бие бүрэлдэхүүн тоогоор ерөнхий жагсаалтын 27 дугаарт бичигддэг. Хэдийгээр нийт цэргийн тоо цөөн бага мэт боловч, улсынхаа хүн амд харьцуулсан цэрэг дайчилгааны хувиар дэлхийд АНУ, Их Британиас ч дээгүүр буюу эхний 3-т ордгоороо онцлогтой. Дайны төгсгөл үе буюу 1945 оны Чөлөөлөх дайнд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын зэвсэгт хүчнээ дээд цэгт нь тултал дайчилж, 80,000 орчим байнгын цэрэгтэй байсан бөгөөд үүнээс 21,384 цэрэг нь фронтын шугамд тулалдсан байдаг.

Дэлхийн 2 дүгээр дайнд цэргийн нийт бие бүрэлдэхүүнээрээ Зөвлөлт Холбоот Улс 34 сая, АНУ 16 сая, Хятад 14 сая, Нацист Герман 13 сая, Их наран Япон 6 сая, Их Британи 5 сая тооны цэрэг дайчилснаараа жагсаалтыг тэргүүлдэг. Харин Канад 1.1 сая, Австрали 1 сая, Румын 600 мянган цэрэг дайчилсан. Тухайн үеийн Ирак 45 мянга, Шинэ Зеланд 150 мянга, Өмнөд Африкийн Холбоо 200 мянга цэрэг дайчилсан бол Манай Улс жижиг орнуудтай ижил түвшинд буюу 80,000 цэргээрээ жагсаалтын 27-дугаар байрт жагсдаг байна. Монголын хамгийн гол бахархал, гавьяа нь нэгэн зүйлд оршдог. Тухайн үед Манай Улс дөнгөж 800,000 орчим дөнгөн данган хүн амтай байв. Энэ нь Нийт хүн амынхаа 10 хувийг өөрөөр хэлбэл насанд хүрсэн, хөдөлмөрийн чадвартай эрчүүдийнхээ бараг тал хувийг цэргийн албанд татаж, зэвсэглэсэн байсан Энэ нь хүн амд харьцуулсан дайчилгааны хувиар дэлхийн хамгийн баян АНУ-ын 11% Их Британий 10.6% зэрэг орнуудтай яг ижил түвшинд очих, Дэлхийн хамгийн өндөр үзүүлэлт юм. цөөхөн хүн амтай Манай орны хувьд энэ нь эдийн засаг болон ажиллах хүчний хувьд маш том эрсдэл, зүтгэл байлаа.

Дэлхийн II дайнд албан ёсоор оролцсон 30 гаруй орныг "Дайтах чадвар, тактикийн уян хатан байдал, хатуужил, маневрлах чадамж"-аар нь авч үзвэл БНМАУ-ын Ардын арми эхний топ 10-т багтах бүрэн үндэслэлтэй. Дайны үеэр Польш, Франц, Оросын морин цэргүүд Германы танк, пулемётын өмнө хүчин мөхөсдөж, асар их гарз хохирол амсаж байв. Гэтэл Монголын морин дивизүүд дэлхийд ганцхан танкны эсрэг амжилттай байлдаж чадсан. Монгол цэргүүд мориныхоо хурд, нутаг орныхоо орчин байршлыг болон тархай байрлах маневрыг ашиглан Японы явган цэргүүд танкийн ангиудыг төөрөгдүүлж, хажуу ба ар талаас нь гэнэт бүслэн, довтолдог байв. 1944 оны эхээр Украиныг чөлөөлөх Ровно хотын тулаанд Тувагийн морин цэргүүд нацист Германы танкийн ангиуд руу шууд морьтойгоо, сэлмээ эргүүлэн дайрч байсан. Нацистууд орчин үеийн дайнд морьтой зэрлэг балмад дайчид ухрахыг мэдэхгүй дайрч орж ирэхийг хараад сэтгэл зүйн маш том цохилтод орж байжээ. Энэхүү хурд, хөдөлгөөнт чадвараараа тухайн үеийн Европын ямар ч явган цэргийн дивизээс давуу байсан юм. 1939 оны 5 сарын 14 ны Бойтог манхны тулаанд Сүмбэрийн заставын 20 иод хилчид хил зөрчсөн Японы 600 цэрэгтэй тулалдаж 200 хүнийг устгаж Монголын талаас хоёр цэрэг эрдсэн. Энэ нь Монгол хилчин тутамд Японы 100 орчим цэрэг ногдож байсан бөгөөд хохирлын харьцаа 1:100 байв. Дэлхийн II дайны аль ч фронтууд Сталинград, Курск, Нормандид ийм цөөхөн хүн хүчээр, ийм бага хохирол амсаж, тийм их дайсныг устгасан тохиолдол бараг байхгүй. Энэ бол Монгол цэргийн гал удирдах болон мэргэн буудах чадвар дэлхийн жишигт байсныг илтгэнэ. 1945 оны Чөлөөлөх дайнд Монгол-Зөвлөлтийн морьт механикжсан бүлэг оролцсон. Монгол цэргүүд зуны асар халуунд усгүй Говийн элсэн цөлийг, дараа нь техникийн урам хугам хад асгатай, эгц өндөр Их Хянганы нурууг морь болон техникээрээ даван туулж, Японы Квантуны армийг араас нь гэнэт цохисон. Европын хавтгай тал, хотуудад байлдаж сурсан цэргүүд ийм байгалийн хүнд нөхцөлд шууд тулалдах чадваргүй байсан бол Монгол цэрэгт энэ нь байгалийн өгөгдөл байв. Тухайн үеийн Монгол нь Финландтай яг ижилхэн, цөөхөн цэрэгтэй ч байгальд өссөн тэсвэр хатуужил, дайтах чадвар нүүдэлчний эрэмгий чанараараа жагсаалтын Топ 10 байрт орно. Энэ нь тухайн үеийн Итали, Румын, Унгар, Бельги, Нидерланд зэрэг Европын том, зэвсэг сайтай орнуудаас дайтах тактик, сэтгэл зүйн хувиар хавьгүй илүү байсан гэсэн үг юм. Манай улс Дэлхийн II дайнд тооны хувиар жижиг ч, чанарын хувиар жинхэнэ "хатуу самар" байсныг түүх гэрчилдэг билээ.

Түүхчид Монгол Улсын цэргийн хүчийг зөвхөн хүнээр биш, тэдний бэлдсэн хүч болох 500,000 гаруй морьдоор хэмжих ёстой гэж үздэг. Дайны хүнд жилүүдэд Зөвлөлтийн Улаан армийн морьт механикжсан ангиудын таван морь тутмын нэг нь Монголоос очсон тэвчээртэй агт хүлгүүд байсан бөгөөд эдгээр нь Оросын армийн урагшлах давших хурдыг асар ихээр нэмэгдүүлсэн "стратегийн зэвсэг" болж чадсан. Товчхондоо, Монгол Улс нийт цэргийн тоогоор жижигт тооцогдох ч, өөрт байсан боломж, хүн ам, эдийн засгийн нөөцөө дээд цэгт нь тултал шавхаж дайнд оролцсон үзүүлэлтээрээ дэлхийн ямар ч том гүрний өмнө нүүр бардам зогсох түүхтэй улс билээ.

Тухайн үед дэлхий дээр өнөөдрийнх шиг 190 гаруй тусгаар улс байгаагүй, ихэнх нутаг дэвсгэр том гүрнүүдийн колони байсан. Дэлхий дээр оршин тогтнож байсан тусгаар тогтносон бөгөөд хагас хараат 61 улс орон энэ дайнд албан ёсоор татагдан орсон гэж үздэг. Дайны гал голомт дэлхийн 3 тив Европ, Ази, Африкийн нутаг дэвсгэр, 4 далайн уудмыг хамарч, дэлхийн нийт хүн амын 80 гаруй хувь нь ямар нэг байдлаар дайны нөлөөнд өртсөн байдаг. Дэлхийн II дайнд 61 улс орноос цэргийн хүчээрээ дайны талбарт оролцож, албан ёсоор дайн зарласан 30 орон л байдгийн тоонд Монгол Улс багтдаг.
Б.Билгүүнзаяа

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх-ийн зарлигаар “Бурхан Халдун” уулын, уулын тэнгэрийг тайх төрийн тахилгыг 2026 оны 06 дугаар сарын 22, 23-ны өдрүүдэд тахихаар боллоо.
Олон зуун жилийн дараа Гал Морь жилд тэнгэр шүтлэгтэй удган зайран нарыг албан ёсоор төрийн тахилгад оролцуулахаар шийдвэрлэлээ.
Уг тахилгыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар болон “Тэнгэр үзэлтний Мөнх Тэнгэр Нэгдсэн Хороо” хамтран зохион байгуулахаар ажиллаж байна.
Энэхүү тахилгад тэнгэр шүтлэгтэй удган зайран, гал холбоод, НҮТББ болон биет болон биет бус соёлын өвийг тээгч, судлаач, түгээн дэлгэрүүлэгч нарыг хамтран ажиллахыг урьж байна.
Холбогдох утасны дугаар: 80110091, 99072525, 99079282, 89005252, 90007788

Дэлхийн түүхэн дэх хамгийн агуу стратегич, 65 тулаанд нэг ч ялагдаагүй СҮБЭЭДЭЙ БААТРЫН хамгийн сүрлэг төрх таны гэрийн хойморт!
​Насан өндөр болж, моринд мордож чадахаа болих үед нь Чингис хаан түүнд зориулан "Төмөр тэрэг" хийлгэж өгсөн түүхэн үнэнийг энэхүү уран бүтээлд дижитал арт хэлбэрээр амилуулав. Босоо хөх Монголын түүх, баатарлаг өвөг дээдсийн минь сүр хүч, дайчин чанар энэ зургаас мэдрэгдэнэ.
​🦅 Гэрэлт өвөг дээдсийнхээ сүр хүчийг хоймортоо залахыг хүссэн хүн бүр заавал аваарай!
​Хэмжээ: 50х70 см (Жаазтайгаа)
​Үнэ: 120,000 төгрөг (Маш цөөхөн тоогоор бэлдсэн тул амжиж захиалаарай)
​Хүргэлт:
​👉 Захиалах бол: Шууд чат бичих эсвэл [94083999] руу залгаарай.
​ #СүбээдэйБаатар #МонголынТүүх #ГэрийнХоймор #МонголОмогшил #ИнтерьерДекор

Том бизнесүүд яагаад өрөөний интерьертээ түүхэн дайчдын хөргийг заавал байрлуулдгийн нууцыг мэдэх үү? Энэ бол зүгээр нэг үзэмж биш, чухал гэрээ хэлэлцээр хийхээр орж ирсэн түншүүд болон дайснуудад таны алсын хараа, дайчин зан чанарыг үг хэлэлгүйгээр илэрхийлдэг сэтгэл зүйн тактик юм. Сүбээдэй баатрын хөрөг таны ард байхад та ямар ч хэлэлцээрт ялах болно."

ЕСӨН ӨРЛӨГТЭЙ ЖААЗ 50×70 ХЭМЖЭЭТЭЙ 120К
ЧАТ