Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу"

XVII жарны "Сүрээр дарагч" хэмээх Гал морин жилдээ айл хотлоороо эрүүл энх, элбэг хангалуун, аз хийморьтой сайхан шинэлээрэй.

Эхлүүлсэн үйлс бүхэн тань өөдөө дэлгэрч, энхрий үрс тань эрүүл саруул өсөж, эрдэм номдоо шамдан, сайн үйлсэд тэмүүлж,
сэтгэл нь ариун, ухаан нь саруул хүн болон төлөвших болтугай.

Амжилтын зам тань морин төвөргөөн шиг хурдтай, зориг тэмүүлэл тань галын дөл шиг бадарч, аз хийморь тань тэнгэрийн од мэт гялалзаж, алтан шаргал наран мэт ивээж байх болтугай.

Насны буян тань дэлгэрч,
Нандин зорилго нь биелж,
Сэтгэлийн амгалан оршиж,
Сэргэлэн ухаан тэлж,
Сайн бүхний эхлэл айл бүрийн босгон дээр ирэх болтугай.

Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй!

ГЭРТЭЭ НЭЭЛТТЭЙ АТЛАА ГАДУУР БҮРЭГ БАЙХ НЬ ХЭВИЙН ҮҮ?

(2-6 насны хүүхэдтэй эцэг эх, асран хамгаалагч, цэцэрлэгийн багш нарт)

Гэртээ тасралтгүй ярьж, тоглож, санаачилга гаргадаг хэрнээ гадаад орчинд очихоор гэнэт дуугүй болчихдог хүүхэд танайд бий юу?

Тэр үед олон эцэг эх "Ингээд бүрэг, ноомой болчих вий дээ" гэж санаа зовдог. Гэвч 2-6 насанд ийм зан байдал ихэнхдээ хөгжлийн хэвийн илрэл байдаг.

Энэ үзэгдлийг ойлгохын тулд темперамент, тархины хөгжлийн шат, орчны хариу үйлдэл гэсэн гурван хүчин зүйлийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.

1. Хүүхэд бүр өөр өөр
Бүх хүүхэд шинэ орчинд ижил хариу үзүүлдэггүй. Зарим нь хаалга нээгдэнгүүт гүйж орж, хэнтэй ч хамаагүй яриа эхлүүлдэг. Харин зарим нь түр азнаж, орчныг ажиглаж, хүмүүсийн нүүрний хувирал, дууны өнгө, хөдөлгөөнийг “уншиж” байж оролцдог.

Энэ ялгаа нь ихэнхдээ темпераменттай холбоотой. Темперамент гэдэг нь:

• шинэ зүйлд хэр хурдан дасах
• өдөөлтөд хэр мэдрэг хариу үзүүлэх
• сэтгэл хөдлөлөө хэр хүчтэй илэрхийлэх
• мэдээллийг хэр гүн боловсруулах зэрэг мэдрэлийн тогтолцооны суурь хэв маяг юм.

Болгоомжтой темпераменттай хүүхдийн тархи шинэ орчинд ормогц эхлээд аюулгүй эсэхийг үнэлдэг. Яарахгүй, эхлээд ойлгож авна, дараа нь оролцоно.

2. "Чимээгүй байвал аюулгүй" гэсэн дотоод дүрэм

2-6 нас бол "Би хэн бэ?" гэсэн суурь ойлголт бүрэлдэж эхэлдэг үе. Хэрэв хүүхэд байнга шүүмжлэл сонсож, бусадтай харьцуулагдаж, алдааг нь дахин дахин сануулж, манай хүүхэд угаасаа ичимхий гэсэн шошготой өсвөл тархи эрсдэлээс зайлсхийх стратеги сонгож эхэлдэг.

Ичимхий мэт харагдах зангийн цаана ихэнхдээ:

• Би буруу хийчих вий
• Би бэлэн биш байна
• Намайг битгий шахаач гэсэн болгоомжлол нуугдаж байдаг.

Манай хүүхэд угаасаа ичимхий гэсэн шошго давтагдах тусам энэ нь өөрийн тухай итгэл үнэмшил болж хувирна. Энэ насанд өөрийн дүр төрх бүрэлдэж эхэлдэг учраас үг, хандлага маш хүчтэй нөлөөтэй.

3. Тархины сэрэмжийн тогтолцоо ба шахалтын нөлөө

Шинэ орчинд орох үед тархины сэрэмжийн тогтолцоо идэвхжиж, аюулгүй байдлыг хурдан шалгадаг. Болгоомжтой хүүхэд дуугүй болж, ажиглаж, биеэ барьж байгаа нь "би эхлээд ойлгож авъя" гэсэн дотоод үйл явц юм. Хэрэв энэ мөчид:

• Яагаад мэндлэхгүй байна?
• Чанга яриарай
• Ийм ичимхий байж болохгүй гэх мэт шахалт ирвэл болгоомжлол нь түгшүүр болж хувирна.

Харин:

• Яарахгүй байж болно
• Эхлээд хамт ажиглая
• Чиний дуртай зүйлийг эхлээд хийе гэх зэрэг хүлээн зөвшөөрсөн дэмжлэг тархинд аюулгүй байдлын дохио өгдөг. Эерэг туршлага давтагдах тусам шинэ орчин аюулгүй гэж бүртгэгдэж эхэлдэг.

Болгоомжтой хүүхдэд оролцоог шаталж нэмэх нь илүү тохиромжтой. Эхлээд нэг хүнтэй итгэлтэй харилцана. Дараа нь хоёр, гурван хүүхэдтэй жижиг бүлэгт оролцоно. Дараа нь том бүлэг рүү шилжинэ. Энэ нь тархинд аюулгүй байдлыг мэдрүүлэх арга юм.

Болгоомжтой темпераментын далд давуу тал
Ийм хүүхдүүд ихэвчлэн:

• мэдээллийг гүн боловсруулдаг
• ажигч
• эрсдэлтэй үйлдэлд яаралгүй ханддаг
• эмпати болон дүрмийн мэдрэмж сайн байдаг

♾️ Халамжтай атлаа тодорхой хил хязгаартай орчинд өссөн болгоомжтой темпераменттай хүүхдүүдийн өөртөө итгэх мэдрэмж тогтвортой хөгждөгийг хөгжлийн судалгаанууд харуулдаг.

Хэрэв хүүхэд өдөр тутмын үйл ажиллагаанд огт оролцож чадахгүй, шинэ орчин бүрд хүчтэй айдастай, уйлах нь давтагдаж, дасан зохицохгүй байдал удаан үргэлжилбэл мэргэжлийн үнэлгээ авах нь зүйтэй.

Болгоомжтой темперамент ба нийгмийн түгшүүрийг ялгаж харах шаардлагатай. Ихэнх тохиолдолд гэртээ нээлттэй атлаа гадагшаа бүрэг байх нь асуудал биш.

Таны хүүхэд бүрэг биш, харин орчныг гүн судалдаг, аюулгүй байдлыг чухалчилдаг хүүхэд байж болно. Түүнийг шахах бус, хүлээн зөвшөөрөх орчин бүрдүүлэх нь өөртөө итгэх итгэлийг нь хамгаална.

Г.Төмөрзаяа

ЗӨРҮҮДЭЛЖ БАЙГАА ХҮҮХДИЙН ЦААНА ЮУ НУУГДАЖ БАЙДАГ ВЭ?

(2-4 насны хүүхэдтэй эцэг эх, асран хамгаалагч, цэцэрлэгийн багш нарт)

Та хүүхдээ "Яагаад ингэж зөрүүдлээд, муухай аашлаад байгаа юм бол?" гэж бодож байсан уу?

😇 2-4 настайд зөрүүд зан бол муу зан биш. Энэ бол хөгжлийн шат.

Энэ насанд хүүхэд "Би өөрөө" гэж
өөрийн нөлөө, сонголт, бие даах чадвараа туршиж эхэлдэг.

Бага насанд тархины урд хэсэг буюу өөрийгөө хянах, шийдвэр гаргах, тэвчээртэй байх төв
бүрэн төлөвшөөгүй байдаг.

Тиймээс хүүхэд:
• Дүрмийг мэдсэн ч зөрчдөг
• "Болохгүй"-г ойлгосон ч уйлдаг
• Хүлээж чадалгүй бухимддаг

Энэ нь хүмүүжлийн алдаа биш, энэ насныхны тархины хөгжлийн онцлог юм.

🤍 Зөрүүд зангийн цаана ихэнхдээ:

👉 Намайг ойлгооч
👉 Надад сонголт өгөөч
👉 Надад туслаач гэсэн дохио байдаг.

Ядарсан, өлссөн, стрессдсэн, сонсогдоогүй, ойлгогдоогүй үед зөрүүдлэх нь эрс нэмэгддэг.

🌿 Хэрхэн зөв харилцах вэ?

1️⃣ Хязгаартай сонголт өгөх
• Улаан цамц уу, ногоон цамц уу?
• Одоо унтах уу, 5 минутын дараа унтах уу?

Сонголт нь хүүхдийн бие даах хэрэгцээг хангаж, эсэргүүцлийг бууруулдаг.

2️⃣ Сэтгэл хөдлөлийг нэрлэж өгөх
• Чиний уур хүрээд байна уу?
• Чи гомдсон бололтой.

Сэтгэл хөдлөлийг нэрлэх үед тархи тайвширч эхэлдэг. Энэ үед хүүхэд “Намайг ойлгож байна” гэсэн аюулгүй мэдрэмж авдаг.

3️⃣ Тайвшрахад нь хамт байх
Бага насанд хүүхэд ганцаараа тайвширч чаддаггүй. Эхлээд том хүний тайван байдал хэрэгтэй.
• Зөөлөн хоолой
• Тэврэх, илэх
• "Би чамтай хамт байна" гэсэн дохио

Энэ нь эрхлүүлж байгаа хэрэг биш. Энэ бол өөрийгөө зохицуулах чадварыг загварчилж сургаж буй үйл явц юм.

4️⃣ Хил хязгаарт тууштай байх
Уйлсан бүрд нь хүссэнийг нь өгвөл "Уйлбал бүтнэ" гэсэн холбоо үүснэ. Зөвшөөрөхгүй зүйлээ зөөлөн, тайван, тууштайгаар "үгүй" гэх нь хамгийн эрүүл хариу байдаг.

5️⃣ Тайвширсны дараа ярилцах
Хамгийн чухал суралцах мөч бол
уур бухимдал намдсаны дараа ярилцах
• Яагаад зөвшөөрөөгүй вэ?
• Дараа ийм үед яаж хэлж болох вэ?
• Өөр ямар шийдэл байж болох вэ?
Энэ бол сэтгэл хөдлөлийн боловсролын эхлэл юм.

🤖 Ямар харилцаа урт хугацаанд сөрөг нөлөөтэй вэ?
• Ичээх
• Айлгах, сүрдүүлэх
• Бусадтай харьцуулах
• Хэт хатуу эсвэл хэт сул байх
• Нэг нь зөвшөөрч, нөгөө нь хориглох зөрчилтэй харилцаа

Эдгээр нь богино хугацаанд нөлөөлж байгаа мэт харагдавч урт хугацаандаа:
• айдаст суурилсан захирагдах зан
• нууцлах, худал хэлэх, бусдыг буруутгах
• өөрийгөө зохицуулах чадвар сулрах зэрэг
эрсдэлтэй.

Судалгаагаар халамжтай бөгөөд тодорхой хил хязгаартай харилцаа өөрийгөө зохицуулах чадварыг хамгийн сайн хөгжүүлдэг (Diana Baumrind, 1967; John Gottman, 1997).

💛 Хүүхэд үгийг бус, үйлдлийг даган сурдаг.
"Тайван бай" гэж хэлэхээс илүү томчуудын тайван байдлыг ажиглаж сурдаг.

Таны:
• тайван байдал
• тууштай хандлага
• хүндэтгэлтэй харилцаа хүүхдийн өөрийгөө зохицуулах чадварын хамгийн хүчтэй суурь болдог.

Хэрэв зөрүүд зан нь ямар ч орчинд
хэт хүчтэй, байнгын, өдөр тутмын амьдралд
ноцтой саад болж байвал мэргэжлийн үнэлгээ авах нь зүйтэй. Тусламж авах нь сул дорой байдал биш хүүхдээ илүү сайн ойлгох алхам юм.

💬 Дараагийн удаа хүүхэд зөрүүдлэх үед "энэ зангийн цаана ямар хэрэгцээ байна вэ?" гэж өөрөөсөө асуугаад үзээрэй.

Г.Төмөрзаяа

4-5 нас дүүрсэн,
3-4нас 5 хүүхэд
5-6нас 6 хүүхдийн орон тоо үлдсэн,

ХҮҮХДИЙН ЯРИХ ЧАДВАРЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ АРГААС

Та бүхэндээ 3-5 насны хүүхэдтэйгээ хамт зураг ярилцах аргаас хуваалцаж байна.
Хамгийн чухал нь хүүхдэд "ярих боломж" олгох юм.

• Зургийг харж доорх асуултаар хөтлөх
• Хүүхдийнхээ нас, онцлогоос хамаарч асуултыг дэлгэрүүлж, товчилж болно.
• Хүүхдийн хариуг нь тэвчээртэй хүлээх
• Бүрэн өгүүлбэрээр хариулахыг дэмжих

Судалгаа: Харилцан ээлжилж ярилцах нь тархины хэлний төвийг хамгийн идэвхтэй хөгжүүлдэг (Harvard, 2018).

Хүүхдийн богино хариуг том хүн дэмжин өргөжүүлэх нь маш үр дүнтэй арга.
Хүүхэд: "Нохой." гэж хариулбал
Том хүн: "Тийм ээ, бор нохой гүйж байна. Чи хаашаа гүйж байна гэж бодож байна?" Гэх мэтээр дэлгэрүүлж ярилцаарай.

Зураг харж ярилцах, зурагт ном унших нь ярих чадварын хамгийн хүчтэй дэмжлэг болдог. Зургийг харж асууж, ярилцаж, төсөөлүүлж унших нь үр дүнтэй.
Түлхүүр асуултууд:
• Чи юу болж байна гэж бодож байна?
• Дараа нь яах бол?
• Чи байсан бол яах вэ? зэргээр дэмжин ярилцах орчныг бүрдүүлээрэй.

Г.Төмөрзаяа

💤 УНТАХЫН ӨМНӨ ЯМАР ҮЛГЭР УНШИЖ ӨГӨХ ВЭ?

Бага насны хүүхдэд унтахын өмнө үлгэр уншиж өгөх нь "одоо амрах цаг боллоо" гэдгийг бие махбод, тархинд нь зөөлнөөр дамжуулан ойлгуулдаг оройн чухал зан үйл юм. Танил өгүүлэмж, эцэг эхийн намуухан хоолой, дэргэдэх аюулгүй мэдрэмж нь өдрийн турш хуримтлагдсан өдөөлтийг аажмаар намжааж, унтах бэлэн байдлыг бүрдүүлдэг.

Унтахын өмнө унших үлгэрийг сонгохдоо дараах шинжийг анхаарах нь зүйтэй. Үүнд:

• үйл явдал нь давтагддаг,
• өгүүлэмж нь хэмнэлтэй, тогтуун,
• гэнэтийн айдас, огцом шилжилт багатай,
• төгсгөл нь урьдчилан таамаглагддаг байх.

Ийм бүтэцтэй үлгэрийг сонсох нь хүүхдийн тархи аажмаар тайвшрах төлөвт шилжихэд дэмжлэг үзүүлдэг.

🧠 Яагаад давтамж, хэмнэл чухал вэ?
Давтагддаг, танил өгүүлэмж нь хүүхдэд "цааш юу болох нь ойлгомжтой" гэсэн аюулгүй мэдрэмж төрүүлдэг. Энэ мэдрэмж нь тархины идэвхийг багасгаж, шинэ мэдээлэл боловсруулах шаардлагыг бууруулснаар унтахад бэлдэх физиологийн үйл явцыг дэмждэг. Тиймээс орой бүр тогтсон дараалалтай, намуухан дууны өнгөөр үлгэр уншиж өгөх нь хүүхдийн нойрны чанарт эерэг нөлөөтэй.

🦉 Нас насанд тохирох үлгэрийн жишээ
3-4 насанд:
• Манжингийн үлгэр
• Гурван тоорой
• Гурван баавгай

👉 Танил дүртэй, давтагддаг үйл явдал бүхий энгийн өгүүлэмжтэй үлгэрүүд илүү тохиромжтой.

5-6 насанд:
• Туулай ба яст мэлхий
• Дэвхрэг, шоргоолж хоёр
• Өнхрүүш

👉 Энэ насанд үлгэрийн сэтгэл хөдлөл арай тод хэсгүүдийг дууны өнгө, уншлагын хэмнэлээр зөөлрүүлж, тайван өнгө аястай унших нь унтахын өмнөх зорилгод илүү нийцнэ.

Унтахын өмнө үлгэр уншиж өгөх нь:
• хүүхдийг тайвшруулах,
• унтах бэлэн байдлыг бүрдүүлэх,
• нойрны чанарыг дэмжих
чухал ач холбогдолтой.

Эдгээр зөвлөмж нь хүүхдийн нойр, оройн зан үйлийн талаарх олон улсын судалгаанд суурилсан сайн туршлагуудтай нийцсэн бөгөөд эцэг эх өдөр тутмын амьдралдаа бодитоор хэрэгжүүлэхэд зориулагдсан болно.

Г.Төмөрзаяа

АМРАЛТЫН БЯМБА ГАРГИЙН БҮРТГЭЛ ЭХЭЛЛЭЭ

3-6 НАСТНУУДЫН "Mini school" УРТ ХУГАЦААНЫ ХӨТӨЛБӨР БҮРТГЭЛ ЭХЭЛЛЭЭ.

БЯМБА ГАРАГ БҮР танхимаар хичээллэнэ.

Хөтөлбөрт хамрагдсанаар ХҮҮХЭД:
- Номд дуртай
- Ажигч гярхай, сониуч
- Бие даах чадвартай
- Бүтээлч
- Бусдыг хүндэлдэг
- Анхаарлаа төвлөрүүлэх чадвартай
- Хариуцлагатай
- Өөртөө итгэлтэй
- Үг ярианы баялагтай, бүтэн өгүүлбэрээр зөв ярьдаг
- Сурах чин хүсэлтэй
- Аз жаргалтай, эрч хүчтэй болж хөгждөг.

ЦАГИЙН ХУВААРЬ:
• 10:00-11:30 (3-4 нас)
• 13:00-15:00 ( 5-6 нас )
• 15:30-17:30 (4-5 нас) тус бүр 15 хүүхэд бүртгэнэ.

Төлбөр: 450.000 төгрөг (Сургалтын хэрэглэгдэхүүн дагалдана) Хүүхэд биед эвтэйхэн хувцас, солих углааш, усны савтай ирнэ.

Сургалт 2026 оны III.14 ны БЯМБА гарагт эхэлж V.30нд дуусна. Долоо хоногт 1 удаа нийт 12 удаа хичээллэнэ.

БҮРТГҮҮЛЭХ:
Хаан 5753662064 Г. Төмөрзаяа дансанд төлбөрөө 100% хийж бүртгэлээ баталгаажуулна. Утга: Утасны дугаар, хүүхдийн нэр, нас.

📞 Бүртгэлээ баталгаажуулаад хүүхдийнхээ:
1. НЭР
2. НАС, САР
3. 99824512 дугаарт бичиж үлдээнэ үү. Орон тоо хязгаартай байдаг тул төлбөр буцаах тохиолдолд 70% олгогдохыг анхаарна уу.

Хаяг: Улсын Багшийн Их Сургуулийн ард, Худалдаа үйлдвэрлэлийн дээд сургуулийн хажууд Танан төвийн дэргэд байрлах “Nest Kids Kindergarten” цэцэрлэгийн байр.

🌟 8 дахь жилдээ амжилттай хэрэгжүүлж буй судалгаанд сууриласан хүүхэд нэг бүрийн хөгжлийг дэмжих "Хүүхэд-эцэг эх"-ийн хосолсон "Mini school" хөтөлбөр

Амралтын өдрийн
🐣 Мини скүүл
📚Сургуулийн өмнөх бэлтгэл анги

• Номоор дамжуулж анхаарал төвлөрөлт, хэл ярианы хөгжлийг дэмжинэ
• Тоглоомоор дамжуулан танин мэдэх, сэтгэн бодох чадварыг нэмэгдүүлнэ
• Мэргэжлийн онцлогуудаар дамжуулан бусдыг ойлгох, хамтрах, өөрийгөө илэрхийлэх чадварыг олгоно.

✨Дараагийн бүртгэлийн элсэлт II/05нд бүртгэж эхэлнэ.

ХҮҮХЭД ЯАГААД АСУУЛТ АСУУХАА БОЛЬДОГ ВЭ?

Хүүхэд асуулт асууж байна гэдэг нь тархи нь идэвхтэй суралцаж, мэдээллийг хооронд нь холбож, учир шалтгааныг ойлгох оролдлого хийж байгаагийн илрэл юм. Өөрөөр хэлбэл энэ нь суралцахуйн хамгийн хүчтэй дохио юм.

Хүүхэд "яагаад?", "яаж?" гэх зэргээр асуух бүрд тархи нь зүгээр нэг хариу хайхаас илүүтэй, учир шалтгааны холбоо үүсгэж, ойлголтоо гүнзгийрүүлж сурдаг. Энэ үйл явц нь сэтгэхүй, эргэцүүлэн бодох чадварын суурь болдог.

Судлаач Susan Engel (2011) хүүхдийн сониуч зан, асуулт асуух идэвх нь суралцахуйн хамгийн чухал хөдөлгөгч хүч бөгөөд хүүхэд мэдлэгийг идэвхтэй бүтээж байдаг үйл явцын үндэс болдгийг онцолсон байдаг.

🦉 ГЭТЭЛ ЯАГААД ТОМРОХ ТУСАМ АСУУЛТ ЦӨӨРДӨГ ВЭ?

Ихэнх тохиолдолд хүүхэд сониуч байхаа больдоггүй. Харин асуулт асуух нь төвөг уддаг, эвгүй, зохимжгүй мэт мэдрэмж төрүүлж эхэлдэгтэй энэ нь илүү холбоотой.

1. Ийм юм асуухаа боль гэсэн далд дохиог давтамжтай авах
Жишээлбэл:
• Одоо битгий саад бол
• Өөр хүнээс асуу
• Том болоод мэднэ
• Ийм амархан юмыг яагаад асуугаад байна
• Ямар их асуудаг юм бэ

Эдгээр үг, хандлага нь хүүхдэд шууд бус байдлаар миний асуулт төвөг болж байна, би саад болж байна гэсэн мэдрэмжийг дамжуулж байдаг.

Үүний үр дүнд хүүхэд асуулт асуухаа багасгаж, бодсоноо илэрхийлэхээс болгоомжилж эхэлдэг. Ингэснээр сониуч зан нь аажмаар дарагдаж, дотогш чиглэсэн хандлага төлөвших боломжтой.

Ихэнх эцэг эх ийм үгийг хүүхдээ хорих, зэмлэх зорилгоор бус, ядарсан, яарсан, анзааралгүй үедээ л хэлдэг. Гэвч давтамж нь хүүхдийн дотоод итгэлд нөлөөлдөг байна.

2. Эцэг эхийн хариу асуултыг "өдөөдөг" эсвэл "хумьдаг"

Хүүхэд асуулт асуухад:
• Чи өөрөө бод
• Ийм энгийн зүйлийг асуух хэрэггүй
• Энэ одоо чамд чухал биш гэх мэтээр хариулах нь дараа нь асуулт асуух хандлагыг аяндаа багасгадаг.

Харин сонирхолтой асуулт байна, чи сайн анзаарчээ, хамтдаа бодож үзье гэх зэргээр хариулбал хүүхэд асуултаа аюулгүй илэрхийлж болдог гэдгийг мэдэрч, сониуч байдлаа хадгалж үлддэг.

🦉 АСУУЛТ АСУУДАГ БАЙХ ОРЧНЫГ ЯАЖ ДЭМЖИХ ВЭ?
Өдөр тутмын харилцаандаа багахан өөрчлөлт хийхэд л хангалттай байдаг.

Хэрвээ та "манай хүүхэд асуухаа больсон юм шиг санагдаад байна" гэж бодож байвал одооноос хийж болох 4 жижиг, бодит алхмыг санал болгоё.

1. Асуултыг саад биш суралцах боломж гэж харах
• Хийж буй зүйлээ түр зогсоож сонсох
• Урт тайлбар өгөхгүй ч богино, хариуцлагатай хариу өгөх

2. Шууд хариулахын оронд хамт бодох
• Чи өөрөө яаж бодож байна?
• Яагаад тэгж бодов?

Ингэснээр хүүхэд зөвхөн хариу авах бус, бодох үйл явцдаа анхаарч сурна.

3. Мэдэхгүй гэж хэлэхээсээ айхгүй байх
• Энийг сайн мэдэхгүй юм байна, хамт судалъя
• Надад ч сонирхолтой асуулт байна, хариуг нь олъё гэх зэргээр заавал зөв хариу хэлэхээс илүүтэй хамтдаа бодож, хайж буй үйл явц нь хүүхдэд чухал дэмжлэг.

4. Өдөрт ядаж нэг удаа "яагаад?"-д орон зай гаргах, асуулт хариултын цаг бий болгох
• унтахын өмнө
• хамт хооллохдоо
• замд явахдаа

Багахан хугацаа ч бай, хүүхдийн асуултад зориулагдсан аюулгүй орон зай байхад хангалттай.

🦉 Судалгаануудын дүгнэлтээр, асуулт асууж, сониуч зангаа илэрхийлэх боломжтой орчинд өссөн хүүхдүүд учир шалтгааны холбоо тогтоох, асуудлыг олон талаас нь харах, эргэцүүлэн бодож дүгнэлт хийх чадвар илүү хөгждөг байна (Kuhn, 2002; Engel, 2011; OECD, 2019).

Тиймээс хүүхдийн "яагаад?" гэдэг асуулт бол зүгээр нэг сониуч зан биш бөгөөд энэ нь ирээдүйд яаж бодох, яаж эргэцүүлэх, яаж шийдвэр гаргах вэ гэдгийн суурь юм.

Г. Төмөрзаяа
Багш, боловсрол судлаач

ХҮҮХДИЙН ЯРИХ ЧАДВАРЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ АРГААС

Та бүхэндээ 3-5 насны хүүхэдтэйгээ хамт зураг ярилцах аргаас хуваалцаж байна.
Хамгийн чухал нь хүүхдэд "ярих боломж" олгох юм.

• Зургийг харж доорх асуултаар хөтлөх
• Хүүхдийнхээ нас, онцлогоос хамаарч асуултыг дэлгэрүүлж, товчилж болно.
• Хүүхдийн хариуг нь тэвчээртэй хүлээх
• Бүрэн өгүүлбэрээр хариулахыг дэмжих

Судалгаа: Харилцан ээлжилж ярилцах нь тархины хэлний төвийг хамгийн идэвхтэй хөгжүүлдэг (Harvard, 2018).

Хүүхдийн богино хариуг том хүн дэмжин өргөжүүлэх нь маш үр дүнтэй арга.
Хүүхэд: "Нохой." гэж хариулбал
Том хүн: "Тийм ээ, бор нохой гүйж байна. Чи хаашаа гүйж байна гэж бодож байна?" Гэх мэтээр дэлгэрүүлж ярилцаарай.

Зураг харж ярилцах, зурагт ном унших нь ярих чадварын хамгийн хүчтэй дэмжлэг болдог. Зургийг харж асууж, ярилцаж, төсөөлүүлж унших нь үр дүнтэй.
Түлхүүр асуултууд:
• Чи юу болж байна гэж бодож байна?
• Дараа нь яах бол?
• Чи байсан бол яах вэ? зэргээр дэмжин ярилцах орчныг бүрдүүлээрэй.

Г.Төмөрзаяа

СУРАГЧИЙГ СЭДЭЛЖҮҮЛЖ, ИДЭВХТЭЙ ОРОЛЦООГ ДЭМЖИХ 5 АРГА

Сурагчийн анхаарлыг татах, хичээлдээ утга учир өгөх, амжилтын итгэл төрүүлэх, эерэг мэдрэмж үлдээх арга зүй нь богино хугацаанд идэвхийг нэмэгдүүлэхээс гадна урт хугацаанд дотоод урам зориг, өөртөө итгэх итгэлийг төлөвшүүлэх суурь болдог.

Орчин үеийн суралцахуйн судалгаануудын дагуу сурагчийн оролцоо нь:
• утга учрыг ойлгож байгаа эсэх,
• өөрөө шийдэх боломжтой эсэх,
• ахиц мэдэрч байгаа эсэх гэсэн гурван хүчин зүйлтэй нягт холбоотой байдаг.

Иймээс багш нар хичээлдээ дараах 5 сэдэлжүүлэх зарчмыг насны онцлогт тохируулан уялдаатай хэрэгжүүлж чадвал оролцоо мэдэгдэхүйц нэмэгддэг.

1) Гайхшрал төрүүлж анхаарал татах
2) Амьдралтай холбож утга учир өгөх
3) Алхамчилж амжилтын мэдрэмж төрүүлэх
4) Сонголт өгч дотоодоос нь идэвхжүүлэх
5) Эерэг эргэх холбоогоор сэтгэл ханамж бий болгох

Эдгээр нь тус тусдаа арга биш, харин нэг хичээлийн урсгал дотор дарааллаар уялдан хэрэгжих боломжтой "оролцоо бий болгох цикл" юм.

1. Гайхшрал төрүүлэх эхлэл
Арга: Хичээлийн эхэнд сонирхол татам, эсрэгцсэн, гайхмаар асуулт, жишээ, дүрслэл ашиглах.

Жишээ нь:
• Манай ангийн 1 сурагч өдөрт дунджаар 4 удаа инээдэг гэж үзвэл, ангиараа нийт хэдэн удаа инээдэг бол?
• Багш нь нэг бодлогыг санаатай буруу бодоод самбарт харуулбал, алдааг нь олж засаж чадах уу?
• Энэ зурагт нэг буруу зүйл байна. Олж харсан нь гараа өргөөрэй.
• Хэрвээ дэлхий дээр 1 өдөр таталцал алга болвол манай сургууль дээр юу болох вэ?

🦉 Энэ төрлийн эхлэл нь сурагчдын сониуч занг өдөөж, :энэ хичээлд юу болох бол?" гэсэн хүлээлтийг бий болгодог.

2. Амьдралтай холбож утга учир өгөх
Арга: Энэ хичээл чиний амьдралд хаана хэрэгтэй вэ? гэдгийг шууд хэлж, үзүүлэх.

Жишээ нь:
• Энэ бодлогыг сурвал чи дэлгүүрт өөрөө тооцоогоо хийж чадна.
• Энэ өгүүлбэрийг зөв уншвал чи үлгэрийг хурдан ойлгоно.
• Энэ дүрмийг сурвал чи санаагаа тодорхой илэрхийлж чадна.
• Энэ хүснэгтийг уншиж сурвал спортын оноо бодож чадна.

🦉 Утга учирыг ойлгосон үед "яагаад сурах ёстой вэ?" гэсэн асуулт дотоод урам зориг болон хувирдаг.

3. Алхамчилсан амжилтын мэдрэмж
Арга: Хангалттай чадах - Дунд бататгах - Сорилттой гэсэн дарааллаар бодлого, асуулт өгөх.

Жишээ нь:
• 1 онооны бодлого - бүгдэд хялбар
• 2 онооны бодлого - ихэнх нь чадна
• 3 онооны бодлого - сорилттой

Чи 1 онооны бодлогоос 3 оноо, 2 онооны бодлогоос 4 оноо цуглуулж чадсан байна. Одоо 3 онооны бодлогоос оролдож үзэх үү.

🦉 Энэ нь эхлээд "би чадах юм байна" гэсэн итгэлийг бий болгож, дараа нь аажмаар сорилтыг нэмэгдүүлэх зарчим юм.

4. Сонголт өгч оролцоог нэмэх
Арга: Даалгаврыг нэг хэлбэрээр бус, сонголттой өгөх.

Жишээ нь:
• Бичвэр хэлбэрээр танилцуулах уу, постер хийж тайлбарлах уу?
• 9 бодлогоос өөрөө сонгоод 5-ыг бодоорой.
• Хосоор хийх үү, ганцаараа хийх үү?
• Түвшин 1, 2, 3 - алийг нь сонгох вэ?

🦉 Сонголттой байх нь сурагчид "би өөрөө шийдэж байна" гэсэн мэдрэмж өгч, дотоодоос нь идэвхжүүлдэг.

5. Эерэг эргэх холбоо
Арга: Алдааг бус, ахицыг нь онцолж магтах.

Жишээ нь:
• Чи өмнөхөөсөө хурдан боддог болжээ.
• Энэ бодлогыг бодох логик чинь сайжирсан байна.
• Чиний хариулт илүү тодорхой, оновчтой болжээ.
• Энд чи шинэ аргаар оролдсон нь маш сайн байна.
• Өнөөдөр чиний их хичээж байгааг анзаарлаа.

🦉 Магтаал нь "сайн байна" гэсэн ерөнхий магтаалаас илүүтэй тодорхой ахиц, оролдлогыг онцолсон байх нь илүү үр дүнтэй.

Эдгээр аргуудыг тогтмол, уялдаатай хэрэглэвэл:
• сурагчдын оролцоо нэмэгдэж,
• "би чадна" гэсэн итгэлтэй болж,
• хичээлийн төгсгөлд эерэг мэдрэмжтэй үлдэх нь дараагийн хичээлд дахин идэвхтэй оролцох суурь болдог.

Бага ангид эдгээр аргууд илүү тоглоом, дүрслэлд суурилсан байж болох бол дунд, ахлах ангид бодит кейс, сонголт, мэтгэлцээн, төслийн хэлбэрт илүү тохиромжтой.

Г.Төмөрзаяа
Багш, боловсрол судлаач