Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу"

  • Home
  • Mongolia
  • Ulaanbaatar
  • Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу"

Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу" Contact information, map and directions, contact form, opening hours, services, ratings, photos, videos and announcements from Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу", Educational Research Center, Сүхбаатар дүүрэг I хороо, МУБИС замын эсрэг тал UBH цамхаг 6 давхар 604 тоот, Ulaanbaatar.

ЭЦЭГ ЭХ ХЭЛСЭН ҮГЭНДЭЭ ХЭРХЭН ТУУШТАЙ БАЙХ ВЭ?Эцэг эх тууштай байна гэдэг нь чанга дуугарч, хэлсэн бүхнээ ямар ч нөхцөлд...
17/08/2026

ЭЦЭГ ЭХ ХЭЛСЭН ҮГЭНДЭЭ ХЭРХЭН ТУУШТАЙ БАЙХ ВЭ?

Эцэг эх тууштай байна гэдэг нь чанга дуугарч, хэлсэн бүхнээ ямар ч нөхцөлд заавал хийлгэхийг хэлэхгүй. Харин хүүхдэд тавьсан дүрэм, хязгаар, тохиролцоогоо ойлгомжтой хэлж, боломжийн хэрээр тогтвортой хэрэгжүүлэхийг хэлнэ.

Гэр бүлийн гол дүрэм болон насанд хүрэгчдийн хариу үйлдэл тогтвортой байвал хүүхэд юу хүлээж болохоо мэдэж, өөрийгөө илүү тайван, аюулгүй мэдэрдэг. Мөн өөрийн үйлдэл ямар үр дагавартайг аажмаар ойлгож сурна.

Энэхүү зөвлөмж нь 3-10 насны хүүхэдтэй эцэг эхэд түлхүү зориулагдсан. Зөвлөмжийг хүүхдийнхээ нас, хөгжлийн онцлог, ойлгох болон өөрийгөө зохицуулах чадвар, тухайн үеийн нөхцөл байдалд тохируулан хэрэглээрэй.

1. Эхлээд өөрийгөө тайвшруулаарай

Ядарсан, уурласан, сандарсан үедээ хүн хэт хатуу үг хэлэх нь амархан. Харин тайвширсныхаа дараа тэр шийдвэрээ хэрэгжүүлэх боломжгүй болох нь бий.

Уурлаж байгаагаа мэдэрвэл: "Би одоо ууртай байна. Тайвшраад ярья." гэж түр завсарлаж болно.

Тайвшрахын тулд:
• удаан амьсгалах;
• ус уух;
• дууныхаа өнгийг намсгах;
• нөхцөл байдлаас түр холдох;
• гэр бүлийн өөр нэг насанд хүрэгчээс тусламж авах;
• хэлэх үгээ бодож байгаад ярилцах зэрэг энгийн арга хэрэглээрэй.

Эцэг эх тайван байна гэдэг огт уурлахгүй байхыг хэлэхгүй. Харин уурласан үедээ хүүхдийг айлгах, доромжлох, хэрэгжүүлэх боломжгүй шийдвэр хэлэхийн оронд өөрийн хариу үйлдлийг удирдахыг хэлнэ.

2. Хэрэгжүүлж чадах зүйлээ хэлээрэй

Эцэг эх уурласан үедээ хэт хатуу шийдвэр хэлэх нь бий.

• Дахиж хэзээ ч утас үзүүлэхгүй.
• Тоглоомоо хураахгүй бол бүгдийг нь хаяна.
• Дахиад ингэвэл аялалд авч явахгүй.

Гэвч ийм шийдвэрийг бодитоор хэрэгжүүлэх боломжгүй байх нь олон. Ийм үг байнга давтагдвал хүүхэд ээж, аавын хэлсэн зүйл бодит шийдвэр бус, тухайн үеийн уур бухимдал эсвэл айлгах гэсэн оролдлого юм байна гэж ойлгож эхэлдэг.

Тиймээс богино, тодорхой, хэрэгжүүлэх боломжтой зүйл хэлээрэй.

• Дэлгэцийн цаг дууслаа. Одоо унтраая.
• Тоглоомоо хүн рүү шидвэл би түр хураана.
• Тоглох хугацаа дууслаа. Одоо хурааж эхэлье.
• Одоо гарах боломжгүй. Орой хоолны дараа дахин ярилцъя.

Шийдвэр хэлэхийн өмнө би үүнийг үнэхээр хэрэгжүүлж чадах уу гэж өөрөөсөө нэг асуугаарай.

3. Хүүхдэд яг юу хийхийг нь тодорхой хэлээрэй

Томоотой бай, зөв байгаарай, наад байдлаа боль гэх мэт ерөнхий үг хүүхдэд яг юу хийх хэрэгтэйг тодорхой ойлгуулдаггүй.

Үүний оронд хийх үйлдлийг нь товч, ойлгомжтой хэлээрэй.

• Юмаа хураа гэхийн оронд гутлаа тавиур дээр, хүрмээ өлгүүрт тавиарай.
• Утсаа ер нь боль гэхийн оронд хоолны үеэр утсаа ширээнээс хол тавиарай.
• Томоотой бай гэхийн оронд олон нийтийн газар намуухан дуугаар ярья.
• Дандаа ингэж байдгаа боль гэхийн оронд уурлаж болно, харин хүнийг цохиж болохгүй.
• Өрөөгөө цэвэрлэ гэхийн оронд эхлээд тоглоомоо хайрцагт нь хийгээрэй.

Хүүхэд бага байх тусам нэг удаад нэг л зүйл хэлэх нь үр дүнтэй. "Хувцсаа соль, гараа угаа, цүнхээ тавь" гэж бүгдийг зэрэг хэлэхийн оронд эхлээд "цүнхээ байранд нь тавиарай" гэж хэлж болно.

Хүүхэд нэг алхмаа хийсний дараа дараагийн үйлдлийг хэлээрэй.

4. Өөр үйлдэлд шилжихийг нь урьдчилан сануулаарай

Хүүхэд тоглоомоо зогсоох, дэлгэцээ унтраах, унтахаар бэлтгэх үедээ эсэргүүцэх нь түгээмэл.

Энэ нь хүүхэд зориуд зөрүүдэлж байгаатай холбоотой биш. Хийж байсан зүйлээсээ шууд салж, өөр үйлдэлд шилжихэд нь хэцүү байж болно.

Тиймээс юу болохыг урьдчилан сануулаарай.

• Таван минутын дараа тоглох цаг дуусна.
• Сүүлийн нэг бичлэгээ үзээд утсаа хураана.
• Дахиад хоёр удаа гулгаад гэртээ харина.
• Энэ тоглоомоо дуусгаад унтах бэлтгэлдээ орно.
• Арван минутын дараа гэрийн даалгавраа эхэлнэ.

Бага насны хүүхдэд утасны таймер ашиглах, хуруугаараа үлдсэн хугацааг тоолох, цагийн зүүгээр хугацааг харуулах зэрэг арга илүү ойлгомжтой байдаг.

Урьдчилан хэлсэн ч хүүхэд дургүйцэж болно. Гэхдээ гэнэт таслан зогсоосноос илүү өөрийгөө бэлтгэх боломжтой болно.

5. Үйлдэлтэй нь холбоотой үр дагавар хэрэглээрэй

Үр дагавар нь хүүхдийг өвтгөх, ичээх, айлгах арга биш. Харин хийсэн үйлдлийнхээ нөлөөг ойлгож, дараагийн удаа өөрөөр хийхэд нь туслах зорилготой.

Жишээлбэл:
• Тоглоомоо шидвэл тухайн тоглоомыг түр хураана.
• Ус асгавал арчихад нь оролцуулна.
• Бусдын эд зүйлийг гэмтээвэл засах, нөхөхөд нь оролцуулна.
• Хогоо шалан дээр хаявал өөрөөр нь түүлгэнэ.
• Дэлгэцийн цаг дууссан байхад дахин асаавал тухайн өдрийн хэрэглээг дуусгана.

Үр дагавар нь:
• тухайн үйлдэлтэй холбоотой;
• аль болох шууд;
• хүүхдийн насанд тохирсон;
• хэт удаан үргэлжлэхгүй;
• тайван, хүндэтгэлтэй хэрэгжих нь чухал.

Хоол өгөхгүй байх, унтуулахгүй байх, хайрлахгүй гэж айлгах, айлган сүрдүүлж тусгаарлах, хяналтгүй орхих зэргийг сахилгын арга болгон хэрэглэж болохгүй.

Хүүхэд алдаа гаргасан ч хайр, халамж, аюулгүй байдал нь хэвээр байх ёстой.

6. Олон дахин давталгүй, тайван хэрэгжүүлээрэй

Нэг зүйлийг тав, арван удаа хэлэхэд хүүхэд эхний сануулгуудыг үл тоож болох юм байна гэж ойлгож болно.

Дараах дарааллыг хэрэглэж үзээрэй.

1. Хүүхэд рүүгээ ойртож очно.
2. Анхаарлыг нь өөртөө хандуулна.
3. Товч, ойлгомжтой хэлнэ.
4. Ойлгосон эсэхийг нь шалгана.
5. Хэрэгтэй бол хоёр энгийн сонголт өгнө.
6. Хэлсэн зүйлээ тайван хэрэгжүүлнэ.

Жишээлбэл:
Тоглох хугацаа дууслаа. Чи өөрөө хураах уу, би эхлүүлэхэд чинь туслах уу?

Хүүхэд хариулахгүй байвал:
Сонгоход хэцүү байна уу? Тэгвэл би чамтай хамт эхэлье.

Заримдаа хүүхэд сонсоогүй, ойлгоогүй эсвэл ганцаараа хийж чадахгүй байж болно. Тиймээс шууд зөрүүдэлж байна гэж бодохоосоо өмнө ойлгосон эсэх, тусламж хэрэгтэй эсэхийг нь анзаараарай.

7. Мэдрэмжийг нь хүлээн зөвшөөрч, хязгаараа хадгалаарай

Хүүхэд хүссэн зүйлээ авч чадахгүй үедээ уурлаж, уйлж, гомдоллож болно. Энэ нь тавьсан дүрэм буруу гэсэн үг биш.

Ийм үед мэдрэмжийг нь ойлгож байгаагаа хэлэхийн зэрэгцээ шийдвэрээ хэвээр хадгалж болно.

• Чи дахиад тоглохыг хүсэж байгааг ойлгож байна. Гэхдээ тоглох цаг дууссан. Маргааш дахин тоглож болно.
• Чамд энэ шийдвэр таалагдахгүй байгааг мэдэж байна. Өнөөдөр чихэр авахгүй.
• Чи уурлаж болно. Харин хүнийг цохиж болохгүй. Уурласнаа үгээр хэлээрэй.
• Утсаа унтраах хэцүү байгааг ойлгож байна. Өнөөдрийн дэлгэцийн цаг дууссан.
• Чиний гадаа удаан тоглохыг хүсэж байгааг ойлгож байна. Харин одоо их орой болж гэртээ харих цаг болсон.

Хүүхдийн мэдрэмжийг хүлээн зөвшөөрөх нь хүссэн бүхнийг нь зөвшөөрнө гэсэн үг биш.

Хүүхэд уурлаж болно. Харин эцэг эх уурласных нь төлөө доромжлохгүй, айлгахгүй, тавьсан хязгаараа тайван хадгална.

8. Удаан маргалдахаас зайлсхийгээрэй

Хүүхэд удаан гуйсны дараа эцэг эх шийдвэрээ байнга өөрчилдөг бол дараагийн удаа мөн адил удаан гуйж магадгүй.

Шалтгааныг товч хэлээд, шийдвэрээ тайван давтан хэлэхэд хангалттай.

• Дэлгүүрээс чихэр авахгүй. Гэрт амттан байгаа.
• Чиний хэлснийг сонслоо. Одоогийн шийдвэр хэвээрээ.
• Одоо бид хоёулаа ууртай байна. Тайвширсны дараа ярилцъя.
• Энэ талаар тайлбарласан. Одоо маргалдахгүй.

Тууштай байна гэдэг хүүхдийн үгийг сонсохгүй гэсэн үг биш. Хүүхдийн тайлбар, санал, шинэ мэдээллийг сонсож болно.

Харин нэг хариултаа олон удаа тайлбарлаж, маргааныг удаан үргэлжлүүлэх шаардлагагүй.

9. Боломжтой зүйл дээр сонголт өгөөрэй
Жишээлбэл:

• Унтах цаг болсон. Эхлээд шүдээ угаах уу, унтлагын хувцсаа өмсөх үү?
• Тоглоомоо хураая. Машинаасаа эхлэх үү, эвлүүлдэг тоглоомоосоо эхлэх үү?
• Хичээлээ хийе. Ширээн дээр суух уу, том өрөөндөө суух уу?
• Усанд орох цаг болсон. Тоглоомоо авч орох уу, хөөсөөр тоглох уу?
• Гарах цаг боллоо. Цэнхэр цамцаа өмсөх үү, ногоон цамцаа өмсөх үү?

Ингэснээр хүүхэд өөрөө оролцож, сонголт хийж байгаагаа мэдэрнэ.

10. Гэр бүлийн томчууд гол дүрмүүд дээрээ тохироорой

Ээж нь хориглосон зүйлийг аав нь зөвшөөрөх, эсвэл нэг хүнээс зөвшөөрөл аваагүй хүүхэд нөгөө хүнээс дахин асуух тохиолдол гэр бүлд элбэг.

Ээж, аав болон хүүхдийг тогтмол асардаг бусад насанд хүрэгч бүх зүйл дээр яг ижил хариулах албагүй. Харин дараах гол асуудлууд дээр нэгдсэн ойлголттой байх хэрэгтэй.

• Унтах цаг
• Дэлгэцийн хэрэглээ
• Аюулгүй байдлын дүрэм
• Бусадтай хэрхэн харилцах
• Дүрэм зөрчсөн үед ямар хариу үзүүлэх

Томчуудын санал зөрвөл хүүхдийн дэргэд бие биеийнхээ үгийг үгүйсгэхийн оронд дараа нь тусдаа ярилцаж тохирох нь зүйтэй.

11. Хүүхдийн зөв үйлдлийг анзаараарай

Хүүхэд дүрэм зөрчсөн үед нь л анхаарах биш, зөв үйлдэл гаргасан үед нь мөн анзаарч хэлэх хэрэгтэй.

Мундаг гэж ерөнхий хэлэхийн оронд яг ямар үйлдлийг нь үнэлж байгаагаа хэлээрэй.

• Чи утсаа өөрөө унтраалаа.
• Тоглохоо зогсоох хэцүү байсан ч тоглоомоо хурааж эхэллээ.
• Чи уурласан ч цохихын оронд үгээр хэллээ.
• Гутлаа өөрөө байранд нь тавьсныг анзаарлаа.
• Чи дүүтэйгээ тоглоомоо ээлжилж тоглолоо.
• Би нэг л удаа сануулахад чи бэлдэж эхэллээ.

Ингэж хэлэхэд хүүхэд ямар үйлдэл нь зөв, тустай байсныг ойлгож, дахин хийх боломж нэмэгдэнэ.

12. Буруу шийдвэр гаргасан бол засаж болно

Эцэг эх үргэлж зөв шийдвэр гаргах боломжгүй. Заримдаа уурласандаа хэт хатуу зүйл хэлэх, нөхцөл байдлыг бүрэн ойлголгүй шийдэх үе гарна.

Жишээлбэл:
• Би уурласан үедээ хэт хатуу зүйл хэлсэн байна. Тэр шийдвэр зөв байгаагүй. Одоо илүү шударга шийдвэр гаргая.
• Чиний хэлснийг эхэндээ бүрэн сонсоогүй байна. Одоо нөхцөл байдлыг ойлгосон учраас шийдвэрээ өөрчилж байна.
• Би өнөөдөр гадаа гарах боломжгүй гэж бодсон. Харин ажлаа эрт дуусгасан учраас богино хугацаанд гарч болно.

Энэ нь хүүхдэд том хүн ч алдаа гаргаж болдгийг, алдаагаа хүлээн зөвшөөрч, засах нь зөв гэдгийг үлгэрлэнэ.

Тууштай байна гэдэг:
• олон дүрэм тогтоохын оронд цөөн, чухал дүрмээ хэрэгжүүлэх;
• чанга дуугарахын оронд тодорхой хэлэх;
• айлгаж сүрдүүлэхийн оронд урьдчилан сануулах;
• шийтгэхийн оронд үйлдэлтэй холбоотой үр дагавар хэрэглэх;
• хүүхдийн мэдрэмжийг ойлгохын зэрэгцээ хязгаараа хадгалах;
• зөв үйлдлийг нь анзаарч дэмжих;
• алдаа гаргасан үедээ харилцаагаа засахыг хэлнэ.

Хүүхэд ядарсан, өлссөн, өвдсөн, айсан эсвэл сэтгэл хөдлөлөө зохицуулахад нь хэцүү байгаа эсэхийг харгалзан үзэх хэрэгтэй.

Хүүхэд чанга дуу, сүрдүүлгээс илүү эцэг эхийн тогтвортой үйлдлээс суралцдаг.

Тууштай байдал нь хүүхдэд юу хүлээж болохыг ойлгуулж, гэр бүлийн итгэлцэл, тайван байдал болон аюулгүй байдлын мэдрэмжийг бэхжүүлдэг.

Г.Төмөрзаяа

17/08/2026

2026-2027 оны хичээлийн жилийн 3-5 насны Mini School, 5-6 насны Сургуульд бэлтгэх, 9-11 насны Classic Time ном уншлагын хөтөлбөрүүдийн Бямба гаргийн ангийн элсэлтийн бүртгэл тун удахгүй эхэлнэ. ✨️

ДУНД АНГИАС АХЛАХ АНГИД ДЭВШИЖ БУЙ 10-Р АНГИЙН ХҮҮХДЭД ЭЦЭГ ЭХ ЮУГ, ХЭРХЭН АНХААРАХ ВЭ?10-р ангиас эхлээд цаашдаа юу сур...
16/08/2026

ДУНД АНГИАС АХЛАХ АНГИД ДЭВШИЖ БУЙ 10-Р АНГИЙН ХҮҮХДЭД ЭЦЭГ ЭХ ЮУГ, ХЭРХЭН АНХААРАХ ВЭ?

10-р ангиас эхлээд цаашдаа юу сурах, ямар чиглэл өөрт нь тохирох, дотоод, гадаадын ямар сургуульд сурах боломжтой вэ гэсэн ирээдүйтэй холбоотой асуултууд хүүхдийн амьдралд илүү бодитоор орж ирдэг шүү дээ.

Үүнтэй зэрэгцэн 15-16 насанд хүүхэд өөрийн сонирхол, үнэт зүйл, давуу тал, ирээдүйн талаарх ойлголтоо улам тодорхойлж эхэлнэ. Харин зорилго тавих, төлөвлөх, анхаарлаа удирдах, олон хувилбарыг харьцуулах, сонголтын үр дагаврыг тооцох зэрэг чадвар нь хөгжсөөр байдаг.

Тиймээс ахлах ангид хүүхдэдээ бие даах боломж өгөхийн зэрэгцээ төлөвлөх, мэдээллээ нягтлах, сонголтоо үнэлэх, өөрийн суралцах үйл явцаа удирдахад нь дэмжлэг хэрэгтэй хэвээр.

Ахлах ангийн зорилго нь их сургуульдаа амуилттай элсэхээс гадна, их сургуульдаа очоод хэн нэгэн байнга сануулахгүйгээр өөрөө суралцаж, асуудлаа шийдвэрлэж чаддаг болоход бэлтгэх явдал юм.

1. АХЛАХ АНГИЙН ЗОРИЛГЫГ ЗӨВХӨН ХААНА ЭЛСЭХЭЭР НЬ ХЭМЖИХГҮЙ БАЙГААРАЙ

10-12-р анги бол шалгалт, их сургуульд элсэхэд бэлтгэх үе мөн. Мөн энэ хугацаанд хүүхэд өөрийгөө таних, бие даан суралцах, мэдээлэл харьцуулах, шийдвэр гаргах, тусламж хүсэх, хариуцлага хүлээх, алдаанаасаа суралцах чадвараа давхар хөгжүүлдэг.

Тиймээс хаана элссэнээс гадна яагаад ийм сонголт хийснээ тайлбарлаж чаддаг болсон уу, яаж сурахаа мэддэг болсон уу, ойлгоогүй үедээ хэнээс тусламж авахаа мэддэг үү, гаргасан шийдвэртээ хариуцлагатай хандаж байна уу гэдгийг ч анзаараарай.

2. 10-Р АНГИ БОЛ ЭЦСИЙН ШИЙДВЭР ГАРГАХААС ИЛҮҮ СУДАЛЖ, ТУРШИХ ҮЕ

10-р ангид ороод л мэргэжлээ сонго, яг аль сургуульд орохоо шийд гэж яарах шаардлагагүй.

Харин ямар чиглэл сонирхож байгаагаа судлах, тухайн салбарт ажилладаг хүмүүстэй ярилцах, хичээл, төсөл, клуб, сайн дурын болон бусад үйл ажиллагаагаар өөрийгөө турших нь илүү хэрэгтэй.

Өнөөдрийн сонирхол цаашдаа өөрчлөгдөж болно. Энэ нь өөрийгөө таньж байгаа хөгжлийн хэвийн явц.

10-р ангид мэргэжлээ эцэслэн сонгосон байх албагүй. Харин өөрт боломжтой хэд хэдэн чиглэлийг судалж, аль нь яагаад илүү тохирч болохыг бодож эхэлсэн байх нь чухал.

3. ХҮҮХДИЙНХЭЭ ӨМНӨӨС МЭРГЭЖЛИЙН ЧИГЛЭЛИЙГ НЬ ТОГТООХООС ЗАЙЛСХИЙГЭЭРЭЙ

Манайх гэр бүлээрээ эдийн засагч, энэ мэргэжлээр орлого бага, математикт сайн болохоор инженер болно гэх мэт дүгнэлтээр хүүхдийн сонголтыг хэт эрт хязгаарлаж болохгүй.

Мэргэжлийн чиглэлээ судлахдаа сонирхол, чадвар, үнэт зүйл, суралцах дадал, тухайн мэргэжлийн шаардлага, боловсролын боломж, хөдөлмөрийн зах зээл, гэр бүлийн бодит боломжийг хамтад нь авч үзэх хэрэгтэй.

Эцэг эхийн үүрэг хүүхдийг хэрэгтэй мэдээллээ олоход нь туслах, бодит туршлага хуримтлуулах боломж бүрдүүлэх, зөв асуулт тавьж бодоход нь дэмжихэд оршино.

4. ДҮНГ ХҮҮХДИЙН ЧАДВАРЫН ЭЦСИЙН ДҮГНЭЛТ БОЛГОХГҮЙ БАЙГААРАЙ

Нэг шалгалтын дүн, нэг олимпиадын амжилт эсвэл бүтэлгүйтэл хүүхдийн нийт чадварыг тодорхойлохгүй.

Харин үр дүн гарсны дараа:
• Ямар арга үр дүнтэй байсан бэ?
• Хаана алдсан бэ?
• Юу ойлгомжгүй үлдсэн бэ?
• Дараагийн удаа юуг илүү анхаарах вэ? гэж эргэцүүлж сурах нь илүү чухал.

Ийм дадал нь хүүхдэд зөвхөн дүнгээ харахаас илүү өөрийн суралцах үйл явцыг ойлгож, шаардлагатай үед аргаа өөрчилж сурахад тусална.

Мөн найзынх нь IELTS-ийн оноо, олимпиадын медаль, аль сургуульд тэнцсэнийг байнга харьцуулахын оронд хүүхдийнхээ өмнөх түвшинтэй харьцуулж ахицыг нь хараарай.

5. ХИЧЭЭЛИЙН СОНГОЛТОО УХАМСАРТАЙ ХИЙЖ СУРАХАД НЬ ТУСЛААРАЙ

Ахлах ангид хичээлийн сонголт ирээдүйн суралцах чиглэлтэй улам холбоотой болдог.

Хүүхэд хичээлээ сонгохдоо сонирхол, ирээдүйн зорилго, шаардлагатай суурь мэдлэг, тухайн хичээлийн ачаалал, долоо хоногийн нийт хуваариа хамтад нь бодож сурах хэрэгтэй.

Хамгийн чухал нь ямар хичээл сонгосон гэхээс илүү яагаад сонгосноо өөрөө үндэслэлтэй тайлбарлаж чаддаг болох юм.

6. СУРАХ АРГА БАРИЛЫГ НЬ АХЛАХ АНГИЙН ТҮВШИНД ШИНЭЧЛЭЭРЭЙ

Их сургуульд амжилттай сурахад зөвхөн өмнөх мэдлэгээс гадна өөрийн суралцах үйл явцыг төлөвлөж, хянаж, шаардлагатай үед өөрчилж чаддаг байх нь чухал.

Тиймээс ахлах ангид зөвхөн даалгавраа хийсэн эсэхээс илүү хичээлээ хэрхэн сурч байгааг анхаараарай.

Хүүхэд:
• долоо хоногийн хичээл, шалгалт, даалгавраа урьдчилан харах
• том даалгаврыг жижиг хэсгүүдэд хувааж хийх
• хугацаа, хийх ажлаа календарь эсвэл төлөвлөгөөнд тэмдэглэх
• нэг орой бүгдийг цээжлэхийн оронд хэд хоногт тараан давтах
• номоо хаагаад юу санаж байгаагаа өөрөө сэргээн хэлэх
• асуулт, бодлогоор өөрийгөө шалгах
• ойлгоогүй зүйлээ тэмдэглэж, багшаасаа асуух
• бичсэн даалгавраа дахин уншиж засах
• алдсан бодлого, даалгавраа дахин ажиллах
• хийж дууссаны дараа ямар арга ажилласныг эргэцүүлэх дадлыг эзэмших нь ирээдүйд хэрэгтэй.

Бие даан суралцана гэдэг өөрөө оролдож үзээд ойлгохгүй бол багш, найз, зөвлөхөөс хэзээ, хэрхэн тусламж хүсэхээ мэддэг байх бас чухал чадвар.

7. ЦАГИЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, НАЙЗ НӨХӨД, ӨДӨР ТУТМЫН ОРЧНЫГ НЬ АНЗААРЧ БАЙГААРАЙ

Ахлах ангид хичээл, клуб, спорт, олимпиад, хэлний шалгалт, төсөл, найз нөхөд гээд олон зүйл давхацна.

Бүгдийг төгс хийх гэж зүтгэх албагүй. Өөрийн зорилготой холбоотой цөөн зүйлдээ тогтвортой, чанартай оролцох нь илүү үр дүнтэй.

Мөн 15-16 насанд хүүхэд найз нөхөдтэйгөө илүү их цаг өнгөрөөж, гэр бүлээс гадуурх орчин нь илүү сонирхолтой санагдана. Энэ үед цаг тутам хянахын оронд хаана, хэнтэй байгааг нь ерөнхийд нь мэддэг байх, гэртээ ирэх цагаа урьдчилан тохирох, төлөвлөгөө өөрчлөгдвөл мэдэгддэг дадалтай болгох нь чухал.

Найз нөхдийг нь таньдаг байгаарай. Гэхдээ хэнтэй нөхөрлөж байгаагаас гадна тухайн найзын хүрээнд байхдаа хүүхдийн зан байдал хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг анзаарах хэрэгтэй.

Хичээл, өдөр тутмын хариуцлагадаа хандах байдал огцом өөрчлөгдөх, байнга нуух, худал хэлэх, мөнгөний хэрэглээ мэдэгдэхүйц нэмэгдэх, үе тэнгийнхэндээ таалагдахын тулд хүсээгүй зүйлдээ оролцох зэрэг өөрчлөлт давтагдвал тайван ярилцаарай.

Өсвөр насанд өөрийгөө сорих, үе тэнгийнхэндээ чадвараа харуулах хүсэл хүчтэй байж болно. Тиймээс хурдтай цахилгаан мотоцикл, цахилгаан дугуй болон бусад тээврийн хэрэгслийн хэрэглээг хүүхдийн нас, замын орчин, дүрэм журам, хамгаалах хэрэгсэл, аюулгүй байдлын эрсдэлтэй нь хамт авч үзэн сайтар ярилцаж байх хэрэгтэй.

8. ИХ СУРГУУЛЬ, ТЭТГЭЛЭГ, САНХҮҮГИЙН АСУУДЛЫГ ЭРТНЭЭС ЭМХ ЦЭГЦТЭЙ ЯРИЛЦААРАЙ

10-р ангиас их сургууль, тэтгэлгийн өргөдөл бөглөж эхлэхээсээ илүү шаардлага, хугацаа, шалгалт, сургалтын төлбөр, амьдрах зардал, боломжийн талаар мэдээллээ эмхэлж эхлэхэд тохиромжтой.

Сошиал реклам, танилын ярианд найдахаас илүү сургуулийн албан ёсны мэдээлэл, элсэлтийн шаардлага, тэтгэлгийн нөхцөлийг өөрөөр нь шалгуулж хэвшүүлээрэй.

Энэ нь их сургуульд ороход хэрэг болох мэдээлэл хайх, эх сурвалж нягтлах, хугацаагаа хариуцах дадлын эхлэл болно.

Мөн ганцхан сургууль, ганцхан чиглэлийг хүүхдийн бүх ирээдүй болгох хэрэггүй. Хамгийн их сонирхож буй сонголтынхоо зэрэгцээ өөр хэд хэдэн бодит хувилбарыг судалж болно.

Гэр бүлийн санхүүгийн боломж, сургалтын төлбөр, амьдрах зардлыг ч нээлттэй ярилцах хэрэгтэй.

9. УТАС, СОШИАЛ, ЦАХИМ ТОГЛООМЫН ХЭРЭГЛЭЭГ ЗӨВ АНЗААРААРАЙ

Ахлах ангийн хүүхдийн утсанд хичээл, мэдээлэл, найз нөхөд, сошиал, тоглоом, амралт бүгд багтдаг шүү дээ.

Тиймээс хэрэглээг зөвхөн хэдэн цагаар хэмжихээс илүү:
• нойрт нь нөлөөлж байна уу
• хичээл хийх үед мэдэгдэл анхаарлыг нь байнга сарниулж байна уу
• утсаа тавиад тодорхой хугацаанд нэг зүйлдээ төвлөрч чаддаг уу
• цахим тоглоомоос болж хичээл, хөдөлгөөн, гэр бүлийн харилцаа хойш тавигдаж байна уу
• тоглохоо зогсоож өөр ажилдаа шилжихэд хүндрэлтэй байна уу
• бусадтай өөрийгөө байнга харьцуулж байна уу
• сошиал дахь зүйлс сэтгэл санаанд нь хүчтэй нөлөөлж байна уу
• цахим орчинд доромжлол, гадуурхалт, сүрдүүлэг, дээрэлхэлтэд өртөж эсвэл оролцож байна уу гэдгийг ажиглаарай.

Цахим тоглоом нь нойр, суралцах, хөдөлгөөн, харилцаа, өдөр тутмын үүргээ хэвийн гүйцэтгэхэд саад болж эхэлж байна уу гэдгийг анзаарах нь чухал.

10. НОЙР, ХООЛЛОЛТ, ХАРИЛЦАА, СЭТГЭЛЗҮЙН БАЙДЛЫГ СУРАЛЦАХЫН НЭГ ХЭСЭГ ГЭЖ ХАРААРАЙ

13-18 насныханд хоногт 8-10 цаг унтахыг зөвлөдөг. Нойр дутмаг байх нь анхаарал төвлөрөл, суралцах чадвар, сэтгэл хөдлөлд нөлөөлж болно.

Шөнө орой болтол хичээл хийж байгааг дандаа их хичээж байна гэж ойлгох хэрэггүй. Сайн суралцахын тулд хангалттай унтаж амрах шаардлагатай.

Ахлах ангийн хүүхэд гэрээс гадуур илүү их цаг өнгөрөөх тусам хоолныхоо сонголтыг өөрөө хийх нь нэмэгддэг. Өглөөний хоолоо байнга алгасах, үндсэн хоолны оронд чихэрлэг ундаа, түргэн хоол, сахар, давс, өөх тос ихтэй, шим тэжээл багатай хүнсийг тогтмол сонгох болсон эсэхийг анзаараарай.

Энд зорилго нь хооллох, төрөл бүрийн хүнс хэрэглэх, ус уух, өдөр тутмын хооллолт нь өсөлт хөгжил, суралцах үйл ажиллагааг нь дэмжиж байгаа эсэхэд анхаарах юм.

Мөн энэ насанд найз нөхдийн болон романтик харилцаа илүү чухал болно. Хориглох, шоолохоос илүү харилцан хүндлэл, хувийн хил хязгаар, зөвшөөрөл, дарамтгүй харилцааны талаар тайван ярилцаж чаддаг байх нь чухал.

Хүүхдийн нойр, хооллолт, хичээлдээ болон өмнө нь дуртай байсан зүйлдээ хандах байдал, найз нөхдийн харилцаа, сэтгэл санаанд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт хэдэн долоо хоног үргэлжилж, өдөр тутмын амьдралд нь нөлөөлж эхэлбэл анги удирдсан багш, сургалтын менежер, нийгмийн ажилтан, сургуулийн сэтгэл зүйчтэй ярилцаж, шаардлагатай бол хүүхэд, өсвөр үеийн чиглэлээр ажилладаг мэргэжлийн тусламжийг эрт аваарай.

ХАМГИЙН ЧУХАЛ НЬ

Өмнөөс нь сонгохгүй. Сонголт хийхэд нь тусална. Хэт хянахгүй. Хаана, хэнтэй, юу хийж явааг нь ерөнхийд нь мэдэж байна. Алдаа бүрээс нь аварч өгөхгүй. Алдаагаа өөрөөр нь эргэцүүлж, засах боломж өгнө. Бүх хариуг хэлж өгөхгүй. Өөрөө бодоход нь зөв асуулт тавина.

Бүхнийг ганцаараа хий гэж орхихгүй. Хэзээ, хэнээс тусламж хүсэхийг нь сургана. Бусадтай харьцуулахгүй. Өөрийнх нь ахицыг харна.

Өндөр зорилгоос нь айлгахгүй. Бодит боломжийг хамт тооцно.

Ахлах анги бол өөрийгөө таньж, яаж сурахаа мэддэг болж, цаг анхаарлаа зохицуулж, мэдээлэлд тулгуурлан сонголт хийж, шаардлагатай үед тусламж хүсэж, алдаанаасаа суралцаж, гаргасан шийдвэртээ хариуцлагатай хандаж сурах чухал үе юм.

Ахлах ангид дэвшиж буй хүүхдүүддээ амжилт хүсье.

Г.Төмөрзаяа

Эх сурвалж:
• Харвардын их сургуулийн Хөгжиж буй хүүхдийн төв (Center on the Developing Child) - өсвөр насны зорилго тавих, төлөвлөх, анхаарлаа удирдах, өөрийгөө хянах зэрэг гүйцэтгэх үйл ажиллагааны чадварын хөгжил.

• АНУ-ын Өвчний хяналт, сэргийлэлтийн төв - өсвөр насны хүүхдийн найз нөхөд, хаана хэнтэй байгааг эцэг эх мэдэж байх, эрүүл харилцаа, цахим дээрэлхэлт, нойрны зөвлөмж.

• Richardson, Abraham & Bond (2012), Theobald (2021) - их сургуулийн амжилтад сурах дадал, өөрийгөө зохицуулах чадвар, академик өөртөө итгэх итгэл, зорилго болон хичээл зүтгэлээ удирдах чадварын ач холбогдлыг судалсан мета-анализууд.

БАГА АНГИАС ДУНД АНГИД ДЭВШИЖ БУЙ 6-Р АНГИЙН ХҮҮХДЭД ЭЦЭГ ЭХ ЮУГ, ХЭРХЭН АНХААРАХ ВЭ?5-р ангиа төгсөөд 6-р ангид дэвших ...
15/08/2026

БАГА АНГИАС ДУНД АНГИД ДЭВШИЖ БУЙ 6-Р АНГИЙН ХҮҮХДЭД ЭЦЭГ ЭХ ЮУГ, ХЭРХЭН АНХААРАХ ВЭ?

5-р ангиа төгсөөд 6-р ангид дэвших нь хүүхдийн хувьд нэг үндсэн багштай, харьцангуй тогтвортой зохион байгуулалтаас олон хичээл, олон багш, өөр өөр шаардлага, олон хугацаа, илүү их бие даасан хариуцлагатай орчинд шилжиж байгаа үе.

Үүн дээр 11-12 орчим нас буюу өсвөр насны эхэн үеийн хөгжлийн өөрчлөлт давхацдаг. Үе тэнгийн харилцаа улам чухал болж, бусад хүн өөрийг нь хэрхэн харж байгаад мэдрэмтгий болох, өөрийн байр сууриа илэрхийлэх, сонголт шийдвэртээ илүү оролцохыг хүсэх, өөрийгөө бусадтай харьцуулах хандлага нэмэгдэж болно.

Мөн төлөвлөх, ажлын ой санамжаа ашиглах, анхаарлаа чиглүүлэх, үйлдлээ хянах, ажлаа эхлүүлэх зэрэг гүйцэтгэх чиг үүргийн чадварууд болон сэтгэл хөдлөл, зан үйлээ зохицуулах чадвар энэ насанд хөгжсөөр байдаг.

Тиймээс 6-р ангид орсон хүүхдээсээ “том болсон юм чинь өөрөө мэд” гэж бүрэн бие даахыг шаардахаас илүү бие даахад хэрэгтэй арга барилыг нь бага багаар хөгжүүлэх нь чухал.

1. “Ажлаа удирдах систем”-тэй болоход нь туслаарай

Дунд ангид хүүхэд зөвхөн олон хичээлтэй болдоггүй. Мэдээллийн хэмжээ ч огцом нэмэгдэнэ.

Нэг даалгавар маргааш, нөгөө нь баасан гарагт, төсөл нь хоёр долоо хоногийн дараа, шалгалт нь ирэх долоо хоногт байж болно. Сургуулийн платформ, ангийн групп, багшийн хэлсэн зүйл, дэвтэр гээд мэдээллийн суваг ч олширно.

Тиймээс хүүхэд:
• даалгавар, шалгалт, төслийн хугацаагаа нэг газар тэмдэглэх
• “өнөөдөр хийх”, “энэ долоо хоногт дуусгах” ажлаа ялгах
• том ажлыг жижиг алхамд хуваах
• дууссан ажлаа тэмдэглэх
• долоо хоногт нэг удаа ирэх долоо хоногоо бүхэлд нь харах дадлыг эзэмших хэрэгтэй.

Бүхнийг санахыг шаардахаас илүү санах, төлөвлөхөд туслах өөрийн системтэй болох нь чухал.

2. “Хичээлээ хий” гэхээс илүү яаж эхлэхийг нь сургаарай

Зарим хүүхэд хийх ажлаа мэдэж байгаа мөртлөө хаанаас эхлэхээ мэдэхгүй суусаар цаг алддаг.

Ялангуяа илтгэл, төсөл, олон бодлоготой даалгавар, шалгалтын бэлтгэл зэрэг том ажил дээр энэ нь илүү ажиглагдана.

“Хичээлээ хий” гэж ерөнхий хэлэхийн оронд:

“Яг ямар ажил байна?”
“Хэдийд өгөх вэ?”
“Эхний 20 минутад юуг хийж болох вэ?”
“Өнөөдөр аль хэсгийг нь дуусгах вэ?” гэж ажлаа задлахад нь туслаарай.

Эхэндээ эцэг эх нь асуултаар чиглүүлж болно. Харин зорилго нь хүүхэд аажмаар эдгээр асуултыг өөртөө тавьж сурдаг болох.

3. Юм мартсаныг нь шууд “хариуцлагагүй” гэж дүгнэх хэрэггүй

6-р ангид:
“Даалгавраа тэмдэглэхээ мартчихсан.”
“Хэзээ хураалгах билээ?”
“Тэр файл хаана байгаа билээ?”
“Өнөөдөр шалгалттай байсныг андуурчихлаа.” гэх үе гарна.

Нэг дор удирдах мэдээллийн хэмжээ нэмэгдсэн атлаа ажлын ой санамж, төлөвлөлт, зохион байгуулалт, өөрийгөө хянах чадварууд нь хөгжсөөр байгаа үе.

Тиймээс:
“Чи дандаа мартдаг.”
“Хариуцлагагүй юм.”
“Ийм том болчихоод...” гэж зан чанарт нь дүгнэлт өгөхийн оронд:

“Юунаас болоод алдчихав?”
“Хаана тэмдэглэвэл илүү амар байх вэ?”
“Дараагийн удаа яаж санах вэ?”.гэж арга барилыг нь ярилцаарай.

Хүүхдийн алдааг зан чанарын асуудал болгох биш, системээ сайжруулах боломж болгох нь илүү үр дүнтэй.

4. Дунд ангид “сурах арга” нь ч өөрчлөгдөнө

Хичээл олшрох тусам зөвхөн гэрийн даалгавраа хийж дуусгах нь хангалтгүй болж эхэлнэ.

Хүүхэд:
• багшийн тайлбараас гол санааг ялгах
• тэмдэглэл хийх
• ойлгоогүй зүйлээ тэмдэглэж үлдээх
• шалгалтын өмнөх орой бүгдийг нэг дор цээжлэхгүй байх
• хугацаанд нь тараан, хэсэгчлэн давтах
• номоо дахин дахин уншихаас гадна номоо хаагаад санан сэргээх
• өөрөөсөө асуулт асуух, бодлогоор өөрийгөө шалгах
• алдсан бодлого, даалгавраа эргэж харах
• багшийн өгсөн шалгуур, зааврыг уншиж ажиллах зэрэг суралцах арга барилд аажмаар суралцах хэрэгтэй.

Дунд ангид “яаж сурахаа сурах” нь маш чухал болдог.

5. Олон багштай болно гэдэг өөр өөр шаардлагад зохицож сурахыг хэлнэ

Багш бүрийн хичээл заах арга, даалгавар өгөх хэлбэр, хугацаа, үнэлгээ, хичээл дээрх шаардлага өөр байж болно.

Эхний үед:
“Энэ багш ямар дэвтэр гэсэн билээ?”
“Хэзээ хураалгах юм бол?”
“Яагаад энэ багш өөрөөр шаарддаг юм?” гэж будилах нь хэвийн.

“Тэр багш хэцүү юм байна” гэж шууд дүгнэхийн оронд:

“Тэр багш яг юу шаарддаг юм байна?”
“Сайн хийхийн тулд юуг анхаарах хэрэгтэй вэ?”
“Ойлгоогүй зүйлээ өөрөөс нь асуусан уу?” гэж ярилцаарай.

Өөр өөр хүний хүлээлтийг ойлгож, түүнд тохируулан ажиллаж сурах нь өөрөө амьдралын чухал чадвар.

6. Багшаасаа өөрөө асууж, асуудлаа тайлбарлаж сурахад нь боломж өгөөрэй

“Багш аа, энэ хэсгийг сайн ойлгосонгүй. Дахин тайлбарлаж өгч болох уу?”

“Өчигдөр хичээлээс чөлөө авсан. Нөхөж хийх ажил байгаа юу?” гэж хүүхэд өөрөө асууж, тусламж хүсэж сурах хэрэгтэй.

Тиймээс өдөр тутмын жижиг асуудал бүрд эцэг эх нь багш руу өмнөөс нь бичихээс өмнө:

“Чи өөрөө багшаасаа асуугаад үзэх үү? Яаж асуухаа бодъё” гэх зэргээр боломж өгөөрэй.

Харин дээрэлхэлт, гадуурхалт, аюулгүй байдал, удаан үргэлжилсэн сэтгэлзүйн өөрчлөлт, олон хичээл дээр зэрэг давтагдсан хүндрэл зэрэг асуудалд эцэг эх сургуультай шууд хамтран ажиллах хэрэгтэй.

7. Алдаа бүрийнх нь араас “аврах” хэрэггүй

Хүүхэд даалгавраа мартсан, хугацаагаа андуурсан, хэрэгтэй зүйлээ бэлдээгүй үед эцэг эх өмнөөс нь бүхнийг засаж өгөх хүсэл төрдөг.

Гэхдээ алдаа гаргах бүрд багш руу өмнөөс нь тайлбар бичих, мартсан зүйлийг нь байнга хүргэж өгөх, хугацааг нь сунгуулах гэж оролдох нь хүүхдийн хариуцлагыг аажмаар өөрт нь шилжүүлэхэд саад болж болно.

Харин хүүхэд өөрөө:
• алдаагаа тайлбарлах
• нөхөх арга асуух
• үр дагаврыг нь хүлээх
• дараагийн удаа яаж давтахгүй байх аргаа бодох боломжтой байх хэрэгтэй.

Бие даана гэдэг өөрийн сонголт, үйлдлийн үр дагаврыг дааж сурахыг ч хэлдэг.

8. Өдөр бүр багшаас “Манай хүүхэд өнөөдөр ямар байсан бэ?” гэж асуух шаардлагагүй

Бага ангид багш, эцэг эхийн өдөр тутмын харилцаа илүү ойр байдаг.

Харин дунд ангиас хүүхэд өөрийн сургуулийн амьдралын талаар өөрөө мэдээлж, асуудлаа тайлбарлаж, хэрэгтэй үедээ тусламж хүсэж сурах хэрэгтэй.

Өдөр бүр багшаас:
“Даалгавраа хийсэн үү?”
“Хичээл дээрээ ямар байсан?”
“Өнөөдөр юу болсон?” гэж асуугаад байвал хүүхэд өөрийн асуудалд эзэн болох боломж багасаж болно.

9. Хурал, уулзалтаас “том болсон юм чинь” гээд холдож болохгүй

Эцэг эх:

• хурал, уулзалтад оролцох
• сургуулийн албан мэдээллийг унших
• хүүхдийн явц, оролцоог үе үе харах
• шаардлагатай үед багш, сургуультай хамтран ажиллах хэрэгтэй хэвээр.

Харин оролцооны хэлбэр өөрчлөгдөнө.

Өмнөөс нь бүхнийг зохицуулдаг байснаас ерөнхий явцыг мэдэж, хэрэгтэй үед нь чиглүүлж, асуудлыг өөрөө шийдэх боломжийг нь нэмэгдүүлэх түвшин рүү шилжинэ.

10. Зан байдал өөрчлөгдөх үед бодит байдлыг олон талаас харах

11-12 насанд бие махбод, сэтгэл хөдлөл, үе тэнгийн харилцаа, өөрийн сонголттой болох хүсэл зэрэг олон өөрчлөлт давхацдаг.

Өмнө нь ээж аавынхаа үгийг шууд дагадаг байсан хүүхэд санал зөрж эхэлж болно. Найзын санал илүү чухал болж болно. Заримдаа бодолгүй шийдвэр гаргах, дүрмийн хил хязгаарыг туршиж үзэх үе ч гарна.

Тиймээс:
“Бага ангид ийм байгаагүй.”
“Энэ ангид ороод өөрчлөгдчихлөө.”
“Сургууль нь ийм болгочихлоо.” гэж шууд дүгнэн буруутгахын оронд:

“Хэзээнээс өөрчлөгдөв?”
“Гэрт болон сургууль дээр адилхан байна уу?”
“Ямар үед илүү ажиглагдаж байна?”
“Сүүлийн үед юу өөрчлөгдсөн бэ?” гэж бодит байдлыг олон талаас нь хараарай.

11. “Манай хүүхэд огт тийм биш” гэж өмөөрөхөөс өмнө болсон явдлыг бүтнээр нь сонсоорой

Өсвөр насны эхэн үед хүүхэд найзынхаа нөлөөгөөр дүрэм зөрчих, бусдыг дагах, бодолгүй үг хэлэх, өөрийгөө харуулах гэж зохисгүй сонголт хийх үе гарч болно.

“Манай хүүхэд тийм хүүхэд биш” гэж шууд хамгаалах нь эцэг эхийн хувьд ойлгомжтой.

Гэхдээ сайн хүүхэд байна гэдэг алдаа огт гаргахгүй гэсэн үг биш.

Хүүхдийн хүн чанар, тухайн үйлдлийг тусад нь хараарай.

“Би чамайг энэ нэг үйлдлээр чинь дүгнэхгүй. Харин энэ үйлдэл бусдад ийм нөлөө үзүүлсэн учраас үүнийг засах, хариуцлага хүлээх хэрэгтэй” гэж ярилцаж болно.

Ингэснээр хүүхэд:
• алдаагаа хүлээн зөвшөөрөх
• бусдад үзүүлсэн нөлөөгөө ойлгох
• үр дагавраа хариуцах
• дараагийн удаа өөр сонголт хийх чадварт суралцана.

12. “Багадаа сайн сурдаг байсан” гэдгээр өнөөдрийн асуудлыг үгүйсгэх хэрэггүй

6-р ангид зарим хүүхдийн дүн хэлбэлзэж болно.

“Багадаа дандаа сайн байсан.”
“Өмнөх багш дээрээ ийм дүн авч байгаагүй.”
“Уг нь маш сайн хүүхэд.” гэж өнгөрсөн амжилтаар өнөөдрийн хүндрэлийг тайлбарлахын оронд:

“Яг аль хэсэг дээр хүндрэлтэй байна?”
“Мэдлэгийн асуудал уу?”
“Ажлаа зохион байгуулахад хүндрэлтэй байна уу?”
“Даалгаврын зааврыг ойлгохгүй байна уу?”
“Хугацаандаа амжихгүй байна уу?” гэдгийг ялгаж хараарай.

Өнгөрсөн амжилт хүүхдийн давуу тал мөн. Гэхдээ өнөөдрийн хүндрэл байхгүй байх ёстой гэсэн нотолгоо биш.

Дунд ангид өмнөхөөс өөр ур чадвар шаардагддаг учраас хүүхдэд сурах арга барил, зохион байгуулалтын дадлаа шинэчлэх шаардлага гарч болно.

13. “Энэ хичээл чамд хэрэггүй” гэж хэт эрт ялгаж болохгүй

“Математикаа л сайн хий.”
“Чамд түүх хэрэггүй.”
“Программист болох юм чинь биологи яах юм?”
“Англи хэлдээ л анхаар.” гэж хичээлийг хүүхдийнхээ өмнөөс эрэмбэлэхээс болгоомжлоорой.

Дунд ангийн хичээлүүд хүүхдэд өөр өөр төрлийн сэтгэх үйлдэлд дадлага хийх боломж өгдөг.

Математикаар логик үндэслэл гаргах, асуудал шийдэх; хэл, уран зохиолоор уншиж ойлгох, санаагаа илэрхийлэх; байгалийн ухаанаар ажиглах, асуулт тавих, нотолгоонд тулгуурлан тайлбарлах; нийгмийн ухаанаар хүн, нийгэм, үйл явдлыг олон талаас нь авч үзэх дадлага хийдэг.

Түүнээс гадна 11-12 настай хүүхэд ирээдүйн мэргэжил, сонирхол, авьяасаа бүрэн тодорхойлчихсон байдаггүй.

Өнөөдөр нэг хичээлд дургүй байгаа нь тэр чиглэлд чадваргүй гэсэн үг ч биш.

“Аль хичээл чамд сонирхолтой байна?”
“Аль нь арай хэцүү байна?”
“Яагаад хэцүү санагдаж байна?”
“Юунд нь тусламж хэрэгтэй байна?” гэж ярилцаарай.

Дунд анги бол хүүхэд олон чиглэлээр суралцаж, өөрийгөө таньж эхлэх үе.

14. Олимпиад, тэмцээний амжилтыг хүүхдийн үнэ цэнтэй бүү холбоорой

Хүүхэд хичээл, спорт, урлаг, мэтгэлцээн, олимпиадад авьяастай байвал хөгжүүлэх нь маш сайн.

Харин:
“Өнгөрсөн жил алт авсан, энэ жил заавал ахих ёстой.”
“Тэр хүүхэд олон улсын тэмцээнд явж байна.”
“Чи түүнээс дутахгүй.”
“Ийм их боломж гаргаж өгч байхад...” гэсэн дарамт нэмэгдэх үед хүүхэд амжилтаа өөрийн үнэ цэнтэй холбож ойлгох эрсдэлтэй.

11-12 нас бол:

“Би юунд дуртай вэ?”
“Би юунд сайн бэ?”
“Надад юу чухал вэ?”.гэдгээ туршлагаар таньж эхэлдэг үе.

Тиймээс:
“Чи өөрөө үүнийг үргэлжлүүлмээр байна уу?”
“Юу нь чамд хамгийн сонирхолтой вэ?”
“Бэлтгэл нь хэт их болж байна уу?”
“Өөр зүйл туршиж үзмээр байна уу?” гэж хүүхдийнхээ дуу хоолойг сонсоорой.

Өндөр зорилго тавьж болно. Харин зорилго нь хүүхдийн сонирхол, бэлэн байдал, хөгжлийн хэмнэлтэй нийцэж байх нь чухал.

15. Үе тэнгийн асуудлыг “жижиг зүйл” гэж бүү үл тоогоорой

Энэ насанд:
“Найз маань өөр хүүхэдтэй нийлчихлээ.”
“Намайг группдээ аваагүй.”
“Завсарлагаар хэнтэй байх аа мэдэхгүй байна.”
“Ангийнхан намайг юу гэж боддог бол?” гэдэг нь зарим өдөр хүүхдийн хувьд дүнгээс нь ч том асуудал байж болно.

Шууд:
“Тоохгүй бай.”
“Өөр найз ол.”
“Хичээлээ л бод.” гэж хаахын оронд:

“Яг юу болсон юм?”
“Чамд ямар санагдсан?”
“Чи яахыг хүсэж байна?”
“Намайг сонсоосой гэж байна уу, эсвэл хамт шийдэл бодох уу?” гэж асуугаарай.

Мөн нэг удаагийн маргаан, үл ойлголцол бүрийг дээрэлхэлт гэж үзэхгүй. Харин санаатайгаар давтагдах, хүчний тэнцвэргүй байдал үүсэх, хүүхэд өөрийгөө хамгаалахад хүндрэлтэй болох зэрэг шинж илэрвэл томчуудын оролцоо шаардлагатай.

16. Биеийн өөрчлөлт, хувийн орон зайг нь хүндэтгээрэй

11-12 насанд бойжилтын эхний өөрчлөлт олон хүүхдэд эхэлдэг.

Хүүхэд өөрийн өндөр, жин, биеийн хэлбэр, арьс, үс, үнэр, хувцаслалтаа бусадтай харьцуулж, өмнөхөөсөө илүү эмзэг хүлээж авч болно.

Тиймээс хүүхдийн биеийн өөрчлөлтийг шоолох, хочлох, ах дүү, найзтай нь харьцуулах хэрэггүй.

Өмнө нь олон хүний дэргэд тэвэрч үнсүүлэх дуртай байсан хүүхэд одоо дургүйцэж болно. Өрөөндөө ганцаараа байхыг хүсэж болно. Хувцсаа солихдоо хаалгаа хаадаг болж болно.

Энэ нь эцэг эхээсээ хөндийрч байна гэсэн үг биш. Өөрийн бие, хил хязгаар, хувийн орон зайгаа илүү мэдэрч эхэлж байгаагийн нэг хэсэг байж болно.

Хайр халамжаа хэвээр хадгална. Харин илэрхийлэх хэлбэрээ хүүхдийнхээ нас, хүсэлтэй нийцүүлж өөрчлөөрэй.

17. Утас, тоглоом, сошиал хэрэглээгээ өөрөө зохицуулж сурахад нь туслаарай

Дунд ангид утас нь зөвхөн тоглоомын хэрэгсэл байхаа больдог. Ангийн чат, найзын групп, сошиал харилцаа, хичээлийн мэдээлэл бүгд нэг төхөөрөмж дээр ирнэ.

Тиймээс:

• утас нь хичээлээ эхлэх хугацааг хойшлуулж байна уу
• хийх ёстой ажлаа тасалдуулж байна уу
• унтах цагийг хойшлуулж байна уу
• хөдөлгөөн, хооллох, гэр бүлийн харилцааны цагийг багасгаж байна уу
• чат, группийн харилцаа нь сэтгэл санаанд нь нөлөөлж байна уу
• хэрэглээгээ зогсоох үед байнга хүчтэй маргаан үүсэж байна уу гэдгийг хамтад нь анхаараарай.

Гэр бүлээрээ ойлгомжтой, тогтвортой дүрэмтэй байхад илүү амар.

Жишээлбэл:
• хичээл хийж байх үед утсаа хол байлгах
• хоолны үеэр утас хэрэглэхгүй байх
• унтахын өмнө дэлгэцийн хэрэглээг зогсоох
• шөнийн мэдэгдлээ хаах
• тоглоом, сошиалын цагаа хийх ёстой ажлынхаа хажуугаар бодитоор төлөвлөх зэрэг дүрэм тохирч болно.

18. Цахим орчинд зөвхөн хэрэглээний хугацаа биш, харилцааны ёс зүйг ч ярилцаарай

6-р ангид ангийн чат, найзын групп дэх харилцаа хүүхдийн өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг болж эхэлдэг.

Тиймээс:
• хүний зураг, бичлэг, чатны screenshot-ыг зөвшөөрөлгүй тараахгүй байх
• группээс зориуд хасах, доромжлох, шоолохыг “тоглоом” гэж үзэхгүй байх
• танихгүй хүнд хувийн мэдээлэл, зураг, нууц үг өгөхгүй байх
• эвгүй, айдас төрүүлсэн, дарамталсан зүйл тохиолдвол итгэдэг том хүнд хэлэх зарчмыг урьдчилан ярилцаарай.

Хүүхэд асуудалд орсны дараа л “Яагаад хэлээгүй юм?” гэж асуухаас илүү “Юу ч болсон надад хэлж болно” гэсэн итгэлтэй харилцааг өмнөөс нь бий болгох нь хамгаалалтын чухал хүчин зүйл.

19. Нойр, хөдөлгөөн, хооллолтыг хичээлээс тусдаа зүйл гэж бүү хараарай

6-р ангийн ихэнх хүүхэд 11-12 настай байдаг тул хоногт ойролцоогоор 9-12 цагийн нойр шаардлагатай.

Мөн тогтмол хөдөлгөөн, хооллолт, амралтын хугацаа нь анхаарал төвлөрөл, сэтгэл хөдлөлөө зохицуулах, суралцах чадварын суурь хэвээр.

Дунд ангид “орой сууж их хийх”-ээс илүү өдөр тутмын хэмнэлээ зөв зохион байгуулах чадвар чухал.

20. Эхний хэдэн долоо хоногийн хэлбэлзлийг шууд асуудал гэж дүгнэх хэрэггүй

Шинэ хуваарь, олон багш, өөр шаардлага, шинэ харилцаанд зэрэг дасаж байгаа учраас эхний үед:

• юм мартах
• хуваариа андуурах
• зарим хичээлийн дүн хэлбэлзэх
• ядрах
• гэртээ дуу цөөнтэй болох
• эсвэл арай уурламтгай болох
• “Бага анги гоё байж” гэж хэлэх үе гарч болно.

Эхний 1-2 долоо хоногийн хэлбэлзлээр “Дунд ангид ороод муудчихлаа” гэж шууд дүгнэх хэрэггүй.

Харин өөрчлөлтийн:
• хэр удаан үргэлжилж байгаа
• хэр олон давтагдаж байгаа
• хэр хүчтэй байгаа
• сурах, унтах, харилцах, өдөр тутмын амьдралд нь хэр нөлөөлж байгаа гэдгийг нь анхаараарай.

Харин хүүхэд сургуульдаа явахаас тогтмол татгалзах, таслалт хоцролт огцом нэмэгдэх, удаан үргэлжилсэн хүчтэй түгшүүр илрэх, ангийнхнаасаа тогтмол тусгаарлагдах, дээрэлхэлт давтагдах, олон хичээл дээр оролцоо зэрэг буурах, унтах болон өдөр тутмын хэв маяг мэдэгдэхүйц өөрчлөгдөх зэрэг шинж илэрвэл “өсвөр нас юм чинь” гэж орхиж болохгүй.

Дээрэлхэлт, аюулгүй байдлын эрсдэл, сэтгэлзүйн байдалд огцом өөрчлөлт илэрвэл хэдэн долоо хоног ажиглана гэж хүлээх шаардлагагүй.

Анги удирдсан багш, сургалтын менежер, нийгмийн ажилтан, сургуулийн сэтгэл зүйчтэй эрт ярилцаарай.

Гэр бүлд юу ажиглагдаж байна, сургууль дээр юу ажиглагдаж байна гэдгийг нэгтгэж байж хүүхдэд яг юу хэрэгтэйг илүү зөв ойлгож чадна.

ХАМГИЙН ЧУХАЛ НЬ

Бие даах чадвар гэдэг: сануулга → хамтын дадлага → өөрөө хийх оролдлого → алдаа → эргэцүүлэл → дахин оролдлого гэсэн үйл явцаар хөгждөг.

Мөн 6-р ангид зөвхөн хүүхэд дунд ангид шилждэггүй. Эцэг эхийн үүрэг ч бас өөрчлөгдөнө.

Хэт оролцохгүй. Бас орхихгүй. Өмнөөс нь бүхнийг шийдэхгүй. Бас ганцааранг нь үлдээхгүй. Хэт өмөөрөхгүй. Бас шошголохгүй.
Хэт өрсөлдүүлэхгүй. Бас боломжийг нь хаахгүй.

Бага ангид өмнөөс нь илүү их зохицуулдаг байсан бол дунд ангид хамт төлөвлөж, асуултаар чиглүүлж, алдаа гаргах аюулгүй боломж өгч, хариуцлагыг нь бага багаар өөрт нь шилжүүлнэ.

Дунд анги бол хүүхэд өөрийн сурах арга барил, сонирхол, давуу тал, харилцааны хэв маяг, биеийн хил хязгаар, сонголт, хариуцлагаа бага багаар таньж эхэлдэг хөгжлийн маш чухал үе.

6-р ангид дэвшиж буй хүүхдүүддээ амжилт хүсье. 👏

Г.Төмөрзаяа

Address

Сүхбаатар дүүрэг I хороо, МУБИС замын эсрэг тал UBH цамхаг 6 давхар 604 тоот
Ulaanbaatar

Opening Hours

Monday 09:30 - 19:00
Tuesday 09:30 - 19:00
Wednesday 09:30 - 19:00
Thursday 09:30 - 19:00
Friday 09:30 - 19:00
Saturday 09:30 - 18:00
Sunday 09:30 - 18:00

Telephone

+97699824512

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу" posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The School

Send a message to Хүүхэд-Эцэг эхийн Сургалт, Судалгааны Төв "Хөөрхөн Шар Шувуу":

Shortcuts

Share

Category