28/05/2026
АЛЬ СОНГОЛТ НЬ ЗӨВ БЭ?
УЛСЫН СУРГУУЛЬ + ХИЧЭЭЛЭЭС ГАДУУРХ СУРГАЛТ ЭСВЭЛ ХУВИЙН СУРГУУЛЬ?
"Ганбат багшийн математикийн сургалт" хуудсаас хуулав
Сүүлийн жилүүдэд Монголд эцэг эхчүүдийн дунд нэг асуулт улам их яригдах болжээ.
“Заавал өндөр төлбөртэй хувийн сургуульд өгөх шаардлагатай юу, эсвэл улсын сургууль дээр чанартай нэмэлт сургалт хослуулах нь хүүхдийн хөгжилд ч тэр, санхүүгийн дарамтын хувьд ч тэр илүү ухаалаг сонголт уу?”
Энэ асуулт зөвхөн Монголд гарч ирж байгаа шинэ зүйл биш юм. Харин дэлхийн боловсролын үзүүлэлтээр тэргүүлдэг Азийн олон орны боловсролын тогтолцоонд олон жилийн турш ажиллаж ирсэн бодит загвар билээ.
Азийн боловсролын “хоёр дахь систем”
Өмнөд Солонгос, Япон, Сингапур, Тайвань зэрэг улсад боловсролын амжилтын ард нэг нийтлэг бүтэц бий:
Хичээлийн цагаар → сургууль
Хичээлийн бус цагаар → төрөлжсөн сургалт
Эдгээр орны эцэг эхчүүд боловсролыг зөвхөн “ямар сургууль сонгох вэ?” гэж хардаггүй. Харин:
• Сургууль → суурь боловсрол
• Сургалт → гүнзгийрүүлэлт, өрсөлдөх чадвар, шалгалтын бэлтгэл гэж ялгаж хардаг байна.
Энэ системийг:
• Өмнөд Солонгост — Hagwon
• Японд — Juku
• Тайваньд — Buxiban
• Сингапурт — Tuition Centre
гэж нэрлэдэг.
Эдгээр нь энгийн давтлага биш. Харин хүүхдийн сул талыг нөхөх, ахисан түвшинд хөгжүүлэх, олимпиад болон шалгалтад бэлтгэх боловсролын тусдаа экосистем болж хөгжсөн байдаг.
Эдгээр улсын хүүхдүүд хэдэн цаг хичээллэдэг вэ?
Азийн улсуудад нэмэлт сургалт нь боловсролын тогтолцооны салшгүй хэсэг болжээ.
Өмнөд Солонгос:
2024 оны судалгаагаар сурагчдын 80% нь нэмэлт сургалтад хамрагдсан байна. Нэг хүүхэд долоо хоногт дунджаар 7.6 цаг зарцуулдаг бөгөөд нийт зах зээлийн хэмжээ 29.2 их наяд вонд хүрчээ.
Япон:
2023 оны судалгаагаар:
• 6-р ангийн сурагчдын 45.9%
• 9-р ангийн сурагчдын 60% нь нэмэлт сургалт эсвэл онлайн сургалтад хамрагдаж байна.
UNESCO-ийн East Asia судалгаанд Японд:
• 51,700 Juku
• 332,500 ажилтан байгааг дурдсан байдаг.
Мөн Японы хүүхдүүдийн бодит суралцах хугацаа нь сургууль, клуб, Juku-г нийлүүлэхэд албан ёсны сургалтын цагаас 2–2.5 дахин өндөр байж болохыг судалгаанд тэмдэглэжээ.
Сингапур:
2023 онд гэр бүлүүд нэмэлт сургалтанд нийт 1.8 тэрбум сингапур доллар зарцуулсан байна.
Тайвань:
Дунд ангийн сурагчдын 72.9% нь нэмэлт сургалтад хамрагдаж, долоо хоногт дунджаар 6.24 цаг зарцуулдаг байна.
Монголд юу ажиглагдаж байна вэ?
Монгол Улсад тоо баримтаар 2024–2025 оны хичээлийн жилд:
• 885 сургууль
• 797,905 сурагч суралцаж байна.
Улсын сургууль хүүхдийн суурь боловсролын гол систем хэвээр байна.
Гэхдээ UNESCO-ийн боловсролын судалгаанд Монголын сурагчдын гуравны хоёроос дээш хувь нь хувийн давтлага, нэмэлт сургалтад хамрагдаж байсан талаар дурдсан байдаг. Улаанбаатарт энэ үзүүлэлт 73.3%-д хүрсэн байна.
Энэ нь нэг зүйлийг харуулж байна:
Монголд ч хүүхдийн боловсролыг зөвхөн сургуулиар хязгаарлахгүй, харин чиглэлтэй хөгжүүлэлтээр дэмжих хандлага нэмэгдэж эхэлжээ.
Математик яагаад чухал вэ?
Математик бол зөвхөн нэг хичээл биш.
Энэ нь:
• логик сэтгэлгээ
• асуудал шийдвэрлэх чадвар
• тэвчээр
• системтэй бодох арга барил
зэрэг ирээдүйд хамгийн их хэрэгтэй чадваруудыг хөгжүүлдэг.
Азийн орнуудын жишгээс харахад хүүхдүүд нэмэлт сургалт дээр:
• сул сэдвээ нөхдөг
• ахисан бодлого боддог
• олимпиадын арга барил сурдаг
• шалгалтын стратеги эзэмшдэг
• тогтмол үнэлгээ, ахицын тайлан авдаг
Өөрөөр хэлбэл нэмэлт сургалт нь “илүү их хичээл” биш, харин “илүү зорилготой хөгжүүлэлт” юм.
Ирээдүйн боловсролын өрсөлдөөн зөвхөн:
“Хаана сурдаг вэ?” гэдгээр биш,
“Ямар системээр, ямар давтамжтай, ямар зорилготой хөгжиж байна вэ?” гэдгээр улам тодорхойлогдож байна.
Ашигласан эх сурвалж:
- Korean Statistical Office – Private Education Survey
- UNESCO – Shadow Education in East Asia
- Springer – Juku and supplementary education research
- Singapore household spending on tuition
- UNESCO Mongolia Education Profile
- Монгол Улсын Боловсролын Яам
C ангилал (5–6 анги) / D ангилал (7–8 анги) системтэй, бүтэн жилийн улс болон олон улсын олимпиадын цөөн хүүхэдтэй хөтөлбөр
