Код бичигдэв

2025 оны IV улирлын сургалт үргэлжилсээр...
https://code.bichig.dev/

🔒 Сүлжээний аюулгүй байдал

Энгийн DNS хүсэлтүүд ердийн текстээр дамждаг тул интернет үйлчилгээ үзүүлэгч (ISP), сүлжээний админ таны интернетийн урсгалыг хянаж, ямар сайтуудаар орж байгааг мэдэх боломжтой байдаг бөгөөд энэ нь магад гуравдагч этгээдэд таныг хакдах боломжийг олгож болно.

Encrypted DNS ашигласнаар:
✅ Таны хандаж буй вебсайтуудыг нууцална
✅ Нийтийн сүлжээнд DNS хүсэлтийг хуурамч сервер уруу хандуулах, тагнах эрстлээс ядаж DNS төвшинд хамгаална

🌐 Гар утас болон компьютертоо Encrypted DNS тохируулах:
✅ Cloudflare: https://1.1.1.1/
✅ Google Public DNS: https://developers.google.com/speed/public-dns/

1.1.1.1 — The free app that makes your Internet faster. Install the free app that makes your phone’s Internet more fast, private, and reliable.

🧠 Файл дискэнд хэрхэн хадгалагддаг вэ?

💾 Диск (HDD/SSD) нь мэдээллийг битээр бичдэг. Файл систем (NTFS, ext4, FAT32...) нь файлыг жижиг үүрүүдэд хувааж, байршлыг товъёг үүсгэн хадгалдаг.

📁 Файл бүр:

- Геометр өгөгдөл → үүрүүдэд хуваагдана

- Metadata → нэр, зам, эрх, огноо

- Index → байршлыг заана (inode, MFT гэх мэт)

🗑️ Файл устгах үед:

- Өгөгдлийг шууд устгахгүй

- Зөвхөн товъёгийг арилгаж, үүрийг сул хэмээн тэмдэглэнэ

- SSD бол TRIM команд ашиглан физик устгал хийнэ

⚙️ "Устгасан" файл яагаад сэргээгддэгийн учрыг ойлгоход файл хэрхэн хадгалагддагийг ойлгох нь маш чухал!

🖥️ Цэвэрхэн код бичих гэж юуг хэлэх вэ?

Бичсэн код нь бусад инженерүүдэд ойлгомжтой, засварлахад хялбар, алдаа багатай байхыг цэвэрхэн код (Clean Code) гэдэг.

Гол онцлог:

✅ Функцийн нэр тодорхой бөгөөд ойлгомжтой – calculateMonthlySalary()
✅ Функц болон класс нь нэг үүрэг буюу зорилготой
✅ Товч, тодорхой
✅ Бичил шалгалт хийхэд тохиромжтой
✅ Код давхардалгүй, энгийн байх

Цэвэрхэн код бичих нь өөрт болоод багийн гишүүдэд төвөг учруулахаас зайлсхийдэг, эдийн засгийн хувьд үр өгөөжтэй байдаг

Dark theme ашиглахын ач холбогдол

🔹Давуу тал

1. Нүдний ачаалал багасгах

Урт хугацаанд дэлгэц ширтэх үед нүд ядрах нь бага. Ялангуяа шөнө эсвэл бага гэрэлтэй орчинд илүү тохиромжтой

2. Цахилгаан хэмнэх

Хар өнгийн цэгийг үүсгэхэд гэрэлтүүлэг шаардлагагүй тул зай хэмнэнэ

3. Анхаарал төвлөрөл сайжрах

Гэрэлтэй тод өнгийн текст мэдээлэл тод томруун харагддаг

4. Эрүүл мэндэд тустай

Хэт гялбалт багасаж, цэнхэр гэрлийн ялгарал буурснаар нүдний хуурайшилт буурч, нүдэнд ирэх ачаалал багасдаг бөгөөд нойрны хэмнэлийг алдагдуулахгүй байхад эерэг нөлөөтэй

🔹Сул тал

1. Гэрэлтэй орчинд текстийн харагдах байдал бүдгэрч болзошгүй

2. Зарим хүнд урт хугацаанд дасахад хүндрэлтэй санагдаж болзошгүй

3. Зарим тохиолдолд өнгөний зохицол таарахгүйн улмаас уншихад төвөгтэй байж болзошгүй

👉 Өдөр light, харин орой dark theme ашиглах нь зохимжтой

🔥 C/C++ → Rust: Ирээдүйн системийн программчлал 🔥

C/C++ хэлнүүд нь гүйцэтгэл өндөр ч санах ойн аюулгүй байдалд (memory safety) асуудал тулгарсаар ирсэн. Тэгвэл эдгээр хэлнүүдийн дутагдалтай талыг нөхөх, системийн программчлалд зориулагдсан, гүйцэтгэл өндөр хэл нь Rust юм.

Rust хэлний онцлог:
✅ Garbage collector ашигладаггүй тул гүйцэтгэл өндөр
✅ Memory leak, data race зэрэг алдааг compile-time төвшинд илрүүлдэг
✅ Ownership ашигладаг тул data race боломжгүй — thread safety, concurrency аюулгүй

🛠 Ашиглагдаж буй томоохон төслүүд:
🔹 Linux Kernel
🔹 Firefox
🔹 OpenSSL, Dropbox, AWS

Rust — аюулгүй, хурдан, найдвартай, ирээдүйн системийн программчлалд C/C++ хэлний оронд түгээмэл ашиглагдах хэл! 🚀

Программчлалын хэлнүүдэд тохиолддог асуудал — Санах ойн аюулгүй байдал

⚠️ Судалгаагаар программ хангамжийн аюулгүй байдлын 70% орчим нь санах ойн аюулгүй байдалтай холбоотой байдаг гэж үздэг.

Санах ойн аюулгүй байдал буюу memory safety гэдэг нь дараах зарчмыг баримталж санах ойг зөв зохистой ашиглахыг хэлдэг:

✅ Санах ойн зөвшөөрөгдөөгүй муж уруу хандахгүй байх (NULL, буруу хаяг, чөлөөлөгдсөн муж)
✅ Санах ойд халилт үүсгэхгүй байх (heap overflow, buffer overflow)
✅ Санах ойг үл чөлөөлж дүүргэхгүй байх (memory leak)
✅ Чөлөөлөгдсөн санах ойд дахин хандахгүй байх (use after free)
✅ Чөлөөлөгдсөн санах ойг дахин чөлөөлөх гэж оролдохгүй байх (double free)

Бидний өнөөдөр ашиглаж байгаа Python, Java, Go зэрэг хэлнүүд нь санах ойн аюулгүй байдлыг garbage collector ашиглах замаар шийдэж байгаа боловч найдвартай хамгаалдаг гэж ойлгож болохгүй.

Жишээлбэл,
→ Java хэлний хувьд multithreading ашиглах үед memory corruption үүсэж болдог.

→ Түүнчлэн JRE болон JVM нь C/C++ ашиглан бичигдсэн байдаг тул JNI (Java Native Interface) ашиглан C/C++ кодыг дуудах үед санах ойн аюулгүй байдал алдагддаг.

→ Мөн Go хэлний хувьд CGo ашиглан C код дуудах эсвэл goroutine болон shared memory нь race condition үүсгэж болдог.

→ Python хэлний хувьд C/C++ код дуудах эсвэл weakref, __del__, gc module буруу ашиглавал memory corruption үүсэх боломжтой.

🎓 Компьютерын суурь мэдлэгийг хир хугацаанд эзэмших боломжтой вэ?

Энэ нь 7 хоногт хир хугацаагаар, ямар төвшинд сурахаас шалтгаална.

✅ Малкольм Гладуэллын 10,000 цагийн дүрмээр нарийн ур чадварыг өндөр төвшинд эзэмшихэд багадаа 10,000 цаг зарцуулна.
✅ Харин энгийн ур чадварыг өндөр төвшинд эзэмшихэд 1,000–5,000 цаг зарцуулна.
✅ Тэгвэл компьютерын суурь мэдлэгийг анхан төвшинд сурахад 50–100 цаг зарцуулна.

Redirecting...

🔧 Компьютерт тохиолддог гэмтэл — BIOS Brick

💻 BIOS гэж юу вэ?
BIOS (Basic Input/Output System) нь компьютерын техник хангамжийн үйл ажиллагааг удирдаж, үйлдлийн системийг ачаалах үүрэгтэй системийн төвшний firmware программ хангамж юм.

⚠️ Windows Update ба BIOS шинэчлэлт
Сүүлийн үед Windows Update нь зарим OEM үйлдвэрлэгчдийн (ASUS, HP, Dell гэх мэт) гаргасан BIOS болон firmware шинэчлэлтийг автоматаар татаж, суулгадаг болсон.
Гэвч шинэчлэлтийн явцад тэжээлийн тасалдал гарвал BIOS гэмтэж, компьютер асахгүй болох буюу BIOS Brick үүсэх эрстэлтэй байдаг.

💡 Анхаар!
✅ Шинэчлэлт хийж байх үед төхөөрөмжийг унтраахгүй байх
✅ Цахилгааны найдвартай эх үүсвэрт холбох
✅ Боломжтой бол гараар, зааврын дагуу BIOS шинэчлэл хийх

#КомпьютерЗасвар #ЗөөврийнКомпьютер

🔌 Зөөврийн компьютерт тохиолддог түгээмэл асуудал — ХӨРГӨЛТИЙН СИСТЕМИЙН ДОГОЛДОЛ

🔥 Хэт халалт!

Сүүлийн үеийн зөөврийн компьютерууд ялангуяа (ultrabook төрлийн нимгэн) удаан хугацаанд хэт ачаалалтай ажиллах үед дараах асуудал үүсэж байна:

❗ CPU нь шарикан (ball grid array) суурьтай учир хэт халалтаас болж сууринаасаа бага зэрэг хөндийрч,
→ Дулаан дамжуулах чадвар буурна
→ Хөргөлтийн систем дулааныг бүрэн гадагшлуулж чадахгүй
→ BIOS алдаа өгч компьютер өөрийгөө унтраана 🛑

🧊 Үр дүн нь:

💢 Компьютер заримдаа асахаа больдог

🛠️ Энэ тохиолдолд CPU суурь ба эх хавтангийн хооронд дахин гагнуур хийх шаардлагатай болдог

💡 Урьдчилан сэргийлэх:

✅ Удаан хугацаанд 100% ачаалалтай ажиллуулж болохгүй
✅ Хэрэв шалтгаангүй сэнс удаан хугацаанд дуугарч, компьютер халаад байвал компьютерынхоо вирусийг шалгуулж, сэнсээ цэвэрлүүлээрэй

#ЗөөврийнКомпьютер #Хөргөлт #КомпьютерЗасвар #ТехникЗөвлөмж