ISO Medicine

#Харшил
Антиген орж ирэх

Гаднаас харшил төрүүлэгч бодис биед орж ирнэ.

IgE холбогдох

Mast cell эсийн гадаргуу дээр байрлаж буй IgE эсрэгбие антигентэй холбогдоно.

Mast cell идэвхжих

Холбогдсоноор mast cell эсийн мөхлөг задарч, гистамин болон бусад медиатор ялгарна.

Гистамин үйлчлэх

Ялгарсан гистамин нь арьс, салст, судасны эндотел, мэдрэлийн төгсгөлд байрлах H1 рецепторт холбогдоно.

Эмнэлзүйн шинж илрэх

Судасны нэвчимхий чанар ихсэж → хавдар, улайрал

Мэдрэлийн төгсгөл цочирч → загатнах

Арьс, салстад → тууралт, зовуур илэрнэ

🧠 ХҮНИЙ БИЕИЙН ГОЛ ДААВРУУДЫН ТАЙЛБАР

1. 🧩 Тархины удирдлагын төв (Гипоталамус)

* Биеийн бүх дотоод шүүрлийн системийг “удирдана”
* Өлсөх, цангах, халуун/хүйтэн, стрессийг хянадаг
* Бусад булчирхайг идэвхжүүлж эсвэл дарангуйлна

⸻

2. 🎯 Өнчин тархи (Pituitary – “Master gland”)

* Бусад булчирхайг удирддаг хамгийн чухал төв

Гол үүргүүд:

* 🧬 Өсөлтийн даавар (GH) → өсөлт, яс, булчин
* 🔥 TSH → бамбай булчирхайг идэвхжүүлнэ
* ⚡ ACTH → стрессийн дааврыг идэвхжүүлнэ
* 🧬 LH/FSH → үржил, нөхөн үржихүй
* 🤱 Пролактин → сүү ялгаруулна

⸻

3. 🦋 Бамбай булчирхай

* Биеийн “энергийн хурд”-ыг тохируулна

Даавар:

* T3, T4 → бодисын солилцоо, дулаан, зүрхний цохилт ↑
* Кальцитонин → кальцийг бууруулна

👉 Хэт идэвхтэй бол: турах, зүрх хурдан
👉 Бага идэвхтэй бол: ядрах, таргалах

⸻

4. 🍬 Нойр булчирхай (Pancreas)

* Цусан дахь сахарыг зохицуулна

Даавар:

* Инсулин → сахар бууруулна (эс рүү оруулна)
* Глюкагон → сахар нэмэгдүүлнэ (энерги гаргана)

👉 Чихрийн шижин нь энэ тэнцвэр алдагдсанаас үүсдэг

⸻

5. ⚡ Бөөрний дээд булчирхай (Adrenal gland)

* Стрессийн төв

Дааврууд:

* Адреналин → яаралтай стресс, зүрх ↑, амьсгал ↑
* Норадреналин → даралт ↑, анхаарал ↑
* Кортизол → удаан стресс, сахар ↑, үрэвсэл ↓
* Альдостерон → ус, давс хадгалж даралт ↑

⸻

6. 🧬 Бэлгийн булчирхай

👩 Өндгөвч

* Эстроген → эмэгтэй шинж, сарын тэмдэг
* Прогестерон → жирэмслэлт хадгална

👨 Төмсөг

* Тестостерон → булчин, үс, эрэгтэй шинж

⸻

7. 🌙 Тархинаас ялгарах тусгай дааврууд

* ADH → ус барина, шээс багасгана
* Окситоцин → төрөлт, хайр, сэтгэл холбоо
* Мелатонин → нойр, өдөр-орны хэмнэл

Хүчилтөрөгчийн дутагдал” (гипокси) гэдэг нь эд эрхтэн, ялангуяа тархи хангалттай хүчилтөрөгч авч чадахгүй болохыг хэлдэг. Тархи нь биеийн хамгийн их хүчилтөрөгч хэрэглэдэг эрхтэнүүдийн нэг тул хэдхэн минутын дутагдалд маш эмзэг хариу үзүүлдэг.

* 10 секунд орчим → ухаан балартаж эхэлж болно
* 1–2 минут → тархины эсүүд гэмтэж эхэлдэг
* 4–6 минут → эргэлтгүй тархины гэмтлийн эрсдэл ихэснэ
* 10 минут+ → тархины үхэлд хүрэх магадлал маш өндөр

Бидний аз жаргал, тайван байдал, урам зоригийг зөвхөн гаднах зүйлс биш — бие дотор ялгардаг “аз жаргалын дааврууд” ч мөн удирддаг 💛

✔️ Допамин – урам зориг, амжилтын мэдрэмж
✔️ Серотонин – тайван, тогтвортой сэтгэл
✔️ Окситоцин – хайр, холбоо, итгэл
✔️ Эндорфин – стресс багасгаж, баяр баясал төрүүлнэ

🌿 Дасгал хөдөлгөөн хийх
☀️ Нарны гэрэл авах
😴 Хангалттай унтаж амрах
🤍 Хайртай хүмүүстэйгээ цаг өнгөрөөх
😂 Инээж баярлах

Hypertension-ийн үед даралт бууруулах эмийг өвчтөний нас, хавсарсан өвчин, жирэмсэн эсэх, бөөр/зүрхний байдал зэргээс шалтгаалж сонгодог.

Ерөнхийдөө анхны сонголтын эмүүд нь:

1. ACE inhibitor

2. ARB

3. Calcium channel blocker (CCB)

4. Thiazide diuretic

ХЭВЛИЙН 9 БҮС (The Nine Abdominal Regions)

Тухайн бүсүүдэд түгээмэл тохиолдох өвчний практик гарын авлага

⸻

1. Баруун хавирганы доод хэсэг (Right Hypochondriac)
• Цөсний хүүдийн үрэвсэл
• Цөсний чулуу

⸻

2. Аюулхайн хэсэг / Ходоодны дээд хэсэг (Epigastric)
• Ходоодны шарх
• Нойр булчирхайн үрэвсэл

⸻

3. Зүүн хавирганы доод хэсэг (Left Hypochondriac)
• Дэлүүний урагдал

⸻

4. Баруун бүсэлхийн хэсэг (Right Lumbar)
• Бөөрний чулуу
• Бөөрний үрэвсэл (пиелонефрит)

⸻

5. Хүй орчмын хэсэг (Umbilical)
• Аппендицитийн эхэн үе
• Нарийн гэдэсний түгжрэл

⸻

6. Зүүн бүсэлхийн хэсэг (Left Lumbar)
• Өтгөн хаталт
• Дивертикулит (гэдэсний ханын уутанцар үрэвсэх)

⸻

7. Баруун доод хэвлий (Right Iliac)
• Хурц аппендицит

⸻

8. Доод төв хэсэг / Давсаг орчим (Hypogastric)
• Шээсний замын халдвар
• Аарцгийн үрэвсэлт өвчин

⸻

9. Зүүн доод хэвлий (Left Iliac)
• Дивертикулит
• Аарцгийн өвдөлт (эмэгтэйчүүдийн шалтгаант)

Шок – төрөл ба эмнэлзүйн онцлог

Шок гэдэг нь эд эрхтэнд хангалттай цус, хүчилтөрөгч очихгүй болох амь насанд аюултай яаралтай байдал юм.

⸻

1. Гиповолеми шок

Үндсэн шалтгаан:
Цус алдах эсвэл биеийн шингэн ихээр алдах

Гол шинжүүд:
• Цусны даралт буурах
• Зүрхний цохилт түргэсэх (тахикарди)
• Хүйтэн, чийглэг арьс
• Шээсний гарц багасах

⸻

2. Кардиоген шок

Үндсэн шалтгаан:
Зүрхний насосны үйл ажиллагаа алдагдах
(жишээ: миокардын шигдээс, аритми)

Гол шинжүүд:
• Уушги хавагнах
• Цусны даралт буурах
• Төв венийн даралт ихсэх (JVP)
• Гар, хөл хүйтэн болох

⸻

3. Септик шок

Үндсэн шалтгаан:
Хүнд халдвар

Гол шинжүүд:
• Халуурах эсвэл биеийн температур буурах
• Арьс халуун байх (эхэн үед)
• Цусны даралт буурах
• Тахикарди

⸻

4. Анафилактик шок

Үндсэн шалтгаан:
Хүнд харшлын урвал

Гол шинжүүд:
• Арьс туурах (urticaria)
• Амьсгал давчдах, бронхоспазм
• Цусны даралт буурах
• Нүүр хавагнах

⸻

5. Нейроген шок

Үндсэн шалтгаан:
Симпатик мэдрэлийн тонус алдагдах
(жишээ: нурууны гэмтэл)

Гол шинжүүд:
• Цусны даралт буурах
• Зүрхний цохилт удаашрах (брадикарди)
• Хуурай, дулаан арьс

⸻

6. Бөглөрлийн шок

Үндсэн шалтгаан:
Механик саад
(жишээ: уушгины эмбол, зүрхний тампонад)

Гол шинжүүд:
• Цусны даралт буурах
• Төв венийн даралт ихсэх
• Эд эрхтний перфуз муудах

⸻
Шок бол эмнэлгийн яаралтай тусламж шаардсан байдал.
Эрт таньж, яаралтай эмчилгээ эхлүүлэх нь амь насыг аврах хамгийн чухал алхам юм.

Нурууны муруйлт (жишээ нь сколиоз) байгаа эсэхийг энгийнээр ингэж ажиглаж болно:
1. Толины өмнө эгц зогс
• Мөр хоёр ижил өндөртэй юу?
• Нэг мөр илүү өндөр/унжсан харагдаж байна уу?
• Бэлхүүс хоёр талдаа адилхан харагдаж байна уу?
• Ташаа нэг талдаа өндөр эсвэл гадагш товойсон уу?
2. Урагш бөхийх тест
• Хөлөө нийлүүлж зогсоод өвдгөө нугалахгүйгээр урагш бөхий.
• Ар талаас харахад нэг талын нуруу, хавирга илүү товойж байвал муруйлтын шинж байж болно.
3. Шинж тэмдэг
• Нуруу байнга өвдөх
• Удаан суухад ядрах
• Хувцас нэг тал руу хэлбийж суух
• Алхах, суух байрлал байнга нэг тийш хэлбийх

#эмийнгажнөлөө #эмийнзохистойхэрэглээ #эмийгэмчийнзаавраархэрэглэжхэвшье