06/10/2025
ဒီနေ့ခေတ် လို အရာအားလုံး အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးမှာ လုပ်ဆောင်ချက်တိုင်း မှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခြေရာ တစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ချန်ထား(ကျန်နေ) တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းဟာ အရေးပါတဲ့ လုပ်ငန်း အားသာ ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
ဒစ်ဂျစ်တယ် ယုံကြည်မှု: ခေတ်မီလုပ်ငန်းများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
ဒီနေ့ခေတ် လို အရာအားလုံး အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးမှာ လုပ်ဆောင်ချက်တိုင်း မှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခြေရာ တစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ချန်ထား(ကျန်နေ) တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းဟာ အရေးပါတဲ့ လုပ်ငန်း အားသာ ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ် ယုံကြည်မှု (Digital Trust) ဆိုသည်မှာ သုံးစွဲသူများ၊ မိတ်ဖက်များနှင့် ဝန်ထမ်းများက လုပ်ငန်းရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများကို ယုံကြည်စိတ်ချခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ် ယုံကြည်မှု မရှိခြင်း နည်းပါးခြင်းကြောင့် လုပ်ငန်းပုံရိပ် ထိခိုက်နိုင်သည့်အပြင် ဖောက်သည်များ ဆုံးရှုံးသွားခြင်း ဥပဒေရေးရာ ပြစ်ဒဏ်များနှင့်ရင်ဆိုင်ရခြင်းများလည်း ကြုံတွေ့ နိုင်ပါတယ်။
၎င်းသည် ရိုးရိုး ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဒေတာကိုယ် ရေးကိုယ်တာအချက် အလက် လုံခြုံမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ ယုံကြည် စိတ်ချရမှုနှင့် ကျင့်ဝတ် သိက္ခာအတိုင်း ဒေတာကိုင်တွယ်ခြင်း စသည်တို့ ပေါင်းစပ် ပါဝင်ပါတယ်။
ISACA (Information Systems Audit and Control Association) သည် ဒစ်ဂျစ်တယ် ယုံကြည်မှုကို လုပ်ငန်း၏ အဓိကမဟာဗျူဟာ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားပါတယ်။ ဤ ရှုထောင့်အရ ဒစ်ဂျစ်တယ်ယုံကြည်မှုသည် နည်းပညာ၊ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ပုဂ္ဂိုလ် နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်ပါဝင်ကာ တန်ဖိုးဖန်တီးမှု (Value Creation) အတွက် အရေးကြီးပြီး၊ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု (Confidence) ကို ပေးပါတယ်။ ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးထက် ကျော်လွန်ပြီး ဒေတာအုပ်ချုပ်မှု (Data Governance)၊ ကျင့်ဝတ် (Ethics) နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်ကာကွယ်မှု (Privacy) တို့ကိုပါ ပေါင်းစပ်ထားပါတယ်။
လုပ်ငန်းတွေအနေနဲ့ ဒီဂျစ်တယ်ယုံကြည်မှု ကို မဖြစ်မနေ တည်ဆောက် ကြရပါမယ်။ ဒီဂျစ်တယ် ယုံကြည်မှုကို တစ်ရက်တည်းနဲ့ တည်ဆောက်လို့မရဘဲ ၊ အချိန်ယူပြီးတော့ စဉ်ဆက်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်ရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ဖို့ အတွက် အဓိက နည်းလမ်းတွေကို အောက်မှာ ဖော်ပြထား ပါတယ်။
🔸ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ထားရှိခြင်း
အဖွဲ့အစည်းက အသုံးပြုသူတွေရဲ့ ဒေတာတွေကို ဘယ်လိုစုဆောင်းလဲ၊ အသုံးပြုလဲ၊ ဘယ်လို ကာကွယ်ပေးလဲ ဆိုတာကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြပါ။ သင့်ရဲ့ ကိုယ်ရေး အချက် အလက်မူဝါဒ (Data Privacy Policy) ကိုလည်း အသုံးပြုသူတွေ နားလည်လွယ်ဖို့နဲ့ ဖတ်ရတာ လွယ်ကူစေတဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ ရေးသားထားဖို့ လိုပါတယ်။
🔸လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးခြင်း
ဒစ်ဂျစ်တယ်ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ရာတွင် လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးခြင်းသည် အဓိကကျပြီး ၎င်းမှာ encryption, firewall, access control စတဲ့ နည်းပညာသက်သက်သာမကဘဲ၊ လူသားအရင်းအမြစ် နဲ့ အသိပညာမြင်းများမှုနဲ့ နှင့် ခိုင်မာသော လုပ်ငန်းစဉ်များပါ ပေါင်းစပ်ပါဝင် ဆောင်ရွက် နိုင်ရန်လိုအပ်ပါတယ်။
🔸မှန်ကန်ပြီး တာဝန်ယူသော ဆက်သွယ်မှု
အမှားအယွင်း တစ်ခုခုဖြစ်ခဲ့ရင် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဝန်ခံပြီးတော့ တာဝန်ယူပါ။ အသုံးပြုသူတွေနဲ့ မိတ်ဖက်တွေကို အချိန်မီ အကြောင်းကြားပေးခြင်းဟာ ယုံကြည်မှုကို တိုးစေပါတယ်။ အဖြစ်မှန်ကို ဖုံးကွယ်မထားဘဲ ပွင့်လင်းစွာ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းဟာ ပိုပြီး ယုံကြည်အားထား စရာ ကောင်းပါတယ်။
🔸ကျင့်ဝတ်သိက္ခာကို စောင့်ထိန်းခြင်း
ဒေတာတွေကို မသင့်လျော်တဲ့နေရာမှာ အသုံးမချဖို့အတွက် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို သတ်မှတ်ထားပါ။ သင့်ရဲ့လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှု တိုင်းကို တာဝန်ယူမှုရှိရှိနဲ့ ကျင့်ဝတ် သိက္ခာအပေါ် အခြေခံပြီး လုပ်ဆောင်ပါ။ ဒီလိုလုပ်ဆောင်မှသာ ရေရှည်မှာ ယုံကြည်မှု တည်မြဲမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
🔸တာဝန်ယူမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု
လုံခြုံရေးနဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် ကာကွယ်ရေးအတွက် တာဝန်တွေကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားပါ။ စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရေး အဖွဲ့တွေဖြစ်တဲ့ စစ်ဆေးရေး နဲ့ အန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲရေး အဖွဲ့ စတာတွေကိုလည်း ဖွဲ့စည်းထားရှိသင့်ပါတယ်။
🔸စံများလိုက်နာကျင့်သုံးမှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှု
ISO 27001 , COBIT စတဲ့ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေ PCI DSS၊ HIPAA စတဲ့ industry စံတွေ စနစ်တကျ လိုက်နာ ဘို့လိုပါတယ်။ နိုင်ငံတကာစာများကို လိုက်နာကျင့်သုံးဘို့ လုပ်ငန်းငယ်တွေအနေနဲ့ခက်ပါလိမ်မယ် ကိုယ်လုပ်ငန်း ရဲ့ risk တွေ နဲ့ လျော်ညီတဲ့ Controls တွေကို ထားရှိဘို့လိုပါမယ်။ နိုင်ငံရဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲအစည်း တွေအနေနဲံလည်း နိင်ငံရဲ့လုပ်ငန်များနဲ့ လျောက်ညီတဲစံသတ်မှတ်ချက်တွေကိုပြဌာန်းနိုင်ဘိုလိုအပ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာ စံများကိုလိုက်နာနိုင်မယ့်အဖွဲအစည်းတွေအနေနဲ့လညး ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ်တွေ ကိုလည်း ရယူထားသင့်ပါတယ်။
🔸အချိန်ကြာရှည် တည်ငြိမ်မှု
သင့်ရဲ့ ဝန်ဆောင်မှု နဲ့ လုံခြုံရေးပိုင်းကို တည်ငြိမ်မှု ရှိနေစေခြင်းဟာ ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ရာ မှာ အရေးပါ ပါတယ်။ ရုတ်တရက်ဆိုသလို မူဝါဒတွေ ပြောင်းလဲတာ၊ စည်းမျဉ်းတွေ မကြာခဏ ပြောင်းလဲတာတွေကို မျိုးတွေ ရှောင်ကြဉ်ပြီး လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို တသမတ်တည်း ထိန်းထားနိုင်ဘို့လည်းအရေးကြီးပါတယ်။
ဒစ်ဂျစ်တယ်ယုံကြည်မှု သည် ယခုခေတ် လုပ်ငန်းများအတွက် ရွေးချယ်စရာမဟုတ်တော့ဘဲ၊ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော အခြေခံအုတ်မြစ် တစ်ခု ဖြစ်လာပါပြီ။ အထက်ဖော်ပြပါ နည်းလမ်းများကို စဉ်ဆက်မပြတ် လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့်သာ ခိုင်မာသော ဒစ်ဂျစ်တယ်ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး၊ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲသော အောင်မြင်မှုကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
