08/12/2020
ICDS ေက်ာင္း ဘယ္ေတာ့ဖြင့္မလဲ ေမးေနၾကတဲ့ေမေမေတြကို ေက်ာင္းရဲ႕ information ေလးေပးခ်င္ပါတယ္ရွင္။ အစိုးရက COVID Vaccine ထိုးေပးၿပီးခ်ိန္သည္ February 2021 ျဖစ္ခဲ့ရင္ March 2021 မွာ အတန္းအားလံုးျပန္ဖြင့္ပါမယ္။ အကယ္၍ March 2021 မွာ COVID Vaccine ထိုးၿပီးတယ္ဆိုရင္ Aprial 2021 မွာျပန္ဖြင့္ပါမယ္ရွင္။
ဒီႏွစ္မွာ International School ကို Primary-4 ထိဖြင့္ဖို႔ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီအတြက္ Information ကိုသီးသန္႔ထပ္တင္ေပးပါ့မယ္။
သားသားမီးမီးေတြအေနနဲ႔ COVID ကာလမွာ စာေတြနဲ႔အလွမ္းေဝးသြားတာမ်ိဳးေၾကာင့္ Learning ပိုင္းေတြကိုျပန္ၿပီး စိတ္ဝင္စားမႈရွိလာေအာင္ ဆရာမတစ္ေယာက္ခ်င္းစီျဖင့္ Class ပံုစံမဟုတ္ဘဲ ဝိုင္းပံုစံမ်ိဳး အနီးကပ္ေလ့က်င့္ပ်ိဳးေထာင္မႈေတြ ျပန္လုပ္ေပးမွာမို႔ January 2021 မွစ၍ February 2021 လကုန္ ေနာက္ဆံုးထားၿပီး နာမည္စာရင္းေပးဖို႔လိုအပ္ပါေၾကာင္း ေလးစားစြာနဲ႔အသိေပးပါရေစရွင္။
ေလးစားစြာျဖင့္
ဆုရည္ေက်ာ္(ICDS)
24/11/2020
Child Brain Development (6)
=======================
Left brain and Right Brain
------------------------------------
ကြၽန္မတို႔ရဲ႕ဦးေနွာက္ပံုစံမွာ အသိမ်ားေနတာက Left brain နဲ႔ Right Brain ဆိုၿပီးအသိမ်ားၾကပါ တယ္။ ကေလးေတြရဲ႕ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကို ေလ့ လာတဲ့အခါမွာ ဒီအျခမ္းနွစ္ျခမ္းဟာ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ အခ်ိန္ကာလမတူဘဲဖြံ႕ၿဖိဳးပါတယ္။ ဒီလိုမတူညီ တဲ့ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈေၾကာင့္ ကေလးေတြရဲ႕ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳး မႈအတြက္ေလ့က်င့္ေပးရမဲ့ေနရာမွာ ေဆာင္ရန္ ေရွာင္ရန္အခ်က္ေတြရွိလာပါတယ္။ ဒါေတြကို သိရွိဖို႔အတြက္ Left/Right Brain အေၾကာင္း ေလးေ၀မွ်လိုက္ရပါတယ္။
ကေလးေတြမွာ Left နဲ႔ Right brain မွာ Right brain ကအရင္ဖြံ႕ၿဖိဳးပါတယ္။ left brain ရဲ႕ သေဘာသဘာ၀ကေတာ့ အခ်က္အလက္ေတြ ကိုတိတိက်က်မွတ္သားတတ္ၿပီး တိက်တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြနဲ႔အလုပ္လုပ္တတ္ပါတယ္။ right brain ရဲ႕သေဘာသဘာ၀ကေတာ့ အဓိပၸာယ္ေဖာ္ေဆာင္ၿပီး စိတ္ကူးကြပ္ျမဴးတဲ့ပံုစံ မ်ိဳးနဲ႔အလုပ္လုပ္ပါတယ္။ ဥပမာအေနနဲ႔ေျပာ ရရင္ ကြၽန္မတို႔ ၂ ဆိုတဲ့ဂဏန္းတစ္ခုကိုၾကားခ်ိန္ မွာ အေရအတြက္အဓိပၸာယ္ပံုေဖာ္ေပးတာ right brain ကလုပ္ေဆာင္ေပးၿပီး ဂဏန္း ၂ လို႔တိတိ က်က်သိရွိျခင္းကို left brain ကလုပ္ေဆာင္ေပး ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ right brain ရဲ႕သဘာ၀ ကေတာ့ ခံစားခ်က္ကိုပဲဦးစားေပးတာပါ။ ခံစား ခ်က္ကိုျဖစ္ေပၚခံစားတဲ့ေနရာမွာ သတိမေဆာင္ ဘဲ ျဖစ္ေပၚခံစားတတ္ျခင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။ ေၾကာင္းက်ိဳးဆက္စပ္နိုင္မႈမျပဳလုပ္နိုင္ပါဘူး။ ေၾကာင္းက်ိဳးဆက္စပ္မႈကို ျပဳလုပ္ေပးနိုုင္တာ ကေတာ့ left brain ျဖစ္ပါတယ္။
ကေလးေတြ ၁နွစ္ကေန ၃ နွစ္အတြင္း neurons ေတြဖြံ႕ၿဖိဳးခ်ိန္ဟာ အဓိက Right ဖက္ျခမ္းမွာ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအမ်ားဆံုးျဖစ္ေပၚပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ဒီအ႐ြယ္ကေလးေတြဟာ ခံစားခ်က္ကို လံုး၀မထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ပါဘူး။ လူႀကီးက ကေလးငိုလို႔ စိတ္ဆိုးရင္ ကေလးကပိုၿပီးငိုပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ right brain အရင္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈေၾကာင့္ လူႀကီးစိတ္ ဆိုးေနတယ္ဆိုတာကိုမသိနိုင္ဘဲ ေၾကာက္႐ြံတဲ့ ခံစားခ်က္ကိုပဲျဖစ္ေပၚေစၿပီး ပိုငိုျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာခံစားခ်က္ေတြ ျဖစ္တဲ့ ၀မ္းနဲျခင္း၊ ၀မ္းသာျခင္း၊ ေပ်ာ္႐ႊင္ျခင္း၊ စိတ္လႈပ္ရွားျခင္း၊ စိတ္ရႈပ္ေထြးျခင္း၊ ေၾကာက္႐ြံ ျခင္း၊ စိတ္ခ်မ္းေျမ႕လံုၿခံဳျခင္း၊ မလံုၿခံဳျခင္း စတဲ့ခံစား ခ်က္ေတြကိုပဲ ျဖစ္ေပၚခံစားၿပီး ျပန္လည္ေဖာ္ျပတတ္ပါတယ္။
ေနာက္ထပ္ right brain ရဲ႕သေဘာသဘာ၀က ဂီတနဲ႔ အသံအနိမ့္အျမင့္ အတက္အက်ေတြကို ခံစားတတ္ျခင္းပါ။ ဒါေၾကာင့္ သီခ်င္းမႀကိဳက္တဲ့ ကေလးမရွိပါဘူး။ ဂီတသံစဥ္ေတြကိုၾကားရတဲ့ အခါမွာ ဒါမွမဟုတ္ အသံေနအသံထား အနိမ့္ အျမင့္ေတြကိုၾကားရတဲ့အခါမ်ိဳးမွာ ကေလးေတြ ဟာပိုၿပီးအာရံုခံစားတတ္ၿပီး neurons ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ ေတြကို ပိုၿပီးျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးေတြကို စကားေျပာတဲ့အခါမွာ အနိမ့္ အျမင့္အတက္အက် အသံေနအသံထား အမ်ိဳး မ်ိဳးနဲ႔ စကားေျပာေပးရင္ သူတို႔အေနနဲ႔ဘာသာ စကားကိုပိုၿပီးတတ္ေျမာက္မႈ လြယ္ကူျမန္ဆန္ ပါတယ္။
ထိေတြ႕ျခင္း၊ ၾကားျခင္း၊ ျမင္ျခင္း၊ အနံ႔ခံျခင္း၊ အရသာရရွိျခင္း ေတြကိုခံစားတဲ့ေနရာမွာ အဓိပၸာယ္ျပည့္၀တဲ့ပံုေဖာ္ေပးမႈအရမ္းလိုအပ္ပါ တယ္။ အဲ့ဒီလိုအဓိပၸာယ္ျပည့္၀တဲ့ပံုေဖာ္ေပးမႈရွိမွ ကေလးရဲ႕သင္ယူမႈျဖစ္ေပၚေစနိုင္ပါတယ္။
Right Brain အရင္ဖြံ႕ၿဖိဳးတယ္ဆိုေပမဲ့ Right bain ကေန Left brain ရဲ႕ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကိုလဲ ေထာက္ပံ့ေပးပါတယ္။ သင္ယူမႈကို right brain ဖက္ကေန စနစ္တက် အဓိပၸာယ္္ျပည့္၀တဲ့ ပံုေဖာ္မႈနဲ႔လက္ခံရယူၿပီးတာနဲ႔ left brain ဖက္ကို အခ်က္အလက္ ေတြအေနနဲ႔မွတ္သားနိုင္ ေအာင္ပံ့ပိုးေပးပါတယ္။ အဓိပၸာယ္ျပည့္၀တဲ့ သင္ယူမႈမဟုတ္ရင္ေတာ့ left brain ကိုမွတ္သားနိုင္ေအာင္မပံ့ပိုးေပးနိုင္ပါဘူး။ ဥပမာ - ကေလးကို ၁ ဂဏန္း ၂ ဏန္း ေတြ၊ A B C D၊ က ခ ေတြကိုစာမ်က္နွာျပည့္ ေရးက်က္ခိုင္းတာ မ်ိဳးက right brain ကို အလုပ္မလုပ္ေစနိုင္ပါဘူး။ right brain အလုပ္မလုပ္ ရင္ left brain ရဲ႕စြမ္းေဆာင္ရည္လဲက်ဆင္းပါတယ္။
ကေလးေတြမွာ Whole brain ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈျဖစ္ေပၚဖို႔ အတြက္ဆိုရင္ right brain သည္ ရထားေခါင္း တြဲနဲ႔တူၿပီး left brain သည္ ေနာက္တြဲေတြနဲ႔ တူညီမႈရွိပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ အလ်ဥ္းသင့္လို႔ ဒီေန႔နာမည္ႀကီးေနတဲ့ Right brain ေလ့က်င့္ ေပးတဲ့အေၾကာင္းေလးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ရွင္းျပခ်င္ တာေလးရွိပါတယ္။ Right Brain Learning ကို Makoto Shichida ဆုိတဲ့ဂ်ပန္နိုင္ငံက ပညာရွင္တစ္ေယာက္ကစတင္ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၿပီး အေနာက္နိုင္ငံမွာေတာ့ Glenn Doman ဆိုတဲ့ Physical Therapist တစ္ေယာက္က ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့တာပါ။ သူတို႔က right brain ရဲ႕အားသာ ခ်က္ေတြကို ေတြ႕ရွိသြားၿပီး ဒီအားသာခ်က္ ေတြကေနတဆင့္ ကေလးေတြပိုၿပီးသင္ယူနိုင္မဲ့ ပံုစံကို တီထြင္ေဖာ္ထုတ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ သူ႔တို႔ရဲ႕သင္ၾကားနည္း ကေတာ့ အဓိက နည္း ၅ နည္းကိုအေျခခံထားတာပါ။
1. Imaging စိတ္ကူးပံုေဖာ္ျခင္းျဖင့္သင္ၾကားနည္း
2. Stimulation
Right brain ကိုအသံုးျပဳၿပီး Sensory ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈရ ေအာင္သင္ၾကားနည္း
3. Subconscious
Right brain ရဲ႕သဘာ၀တစ္ခုက ေသေသခ်ာ ခ်ာဂရုတစိုက္လ့လာသင္ယူတဲ့သဘာ၀မဟုတ္ ပါဘူး။ ရုတ္တရက္ျမင္တဲ့အရာ ၾကားတဲ့အရာ စတဲ့အာရံု ၅ခုေပၚမွာ မသိစိတ္နဲ႔သင္ယူသြားတာ ပါ။ ဒီလိုသင္ယူမႈအတြက္ ျပဳလုပ္ထားတဲ့ မသိစိတ္အတြက္ သင္ၾကားနည္း
4. Rapidity
Right brain ရဲ႕ေနာက္ထပ္သင္ယူမႈသဘာ၀က သင္ယူစရာအမ်ားႀကီးကို high speeds နဲ႔သင္ ယူနိုင္တာပါ။ ဒီနည္းက မသင္ေပးတတ္ရင္ ကေလးအတြက္ေတာ့ stress ပိုရေစပါတယ္။
5. Whole brain
Right brain ရဲ႕စြမ္းေဆာင္ရည္ကတစ္ဆင့္ brain တစ္ခုလံုးဖြံ႕ၿဖိဳးေအာင္သင္ၾကားနည္း
ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လိုပဲ right brain လို႔ ေျပာေနပါေစ whole brain ဖြံ႕ၿဖိဳးဖို႔အတြက္ပဲ ရည္႐ြယ္သြားတာပါ။
တစ္ခ်ိဳ႕သေဘာေပါက္လြဲေနတာက right brain ေက်ာင္းမထားရရင္ right brain မဖြံၿဖိဳးေတာ့ ဘူးလို႔ထင္ေနတတ္ၾကပါတယ္။ တကယ္တန္းက အဲ့ဒီလိုမဟုတ္ပါဘူး။ အရင္ဆံုးဖြံ႕ၿဖိဳးတဲ့ right brain ရဲ႕အားသာခ်က္ကိုယူၿပီး whole brain ကိုဖြံ႕ၿဖိဳးေအာင္လုပ္သြားေပးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။
ဒီေလာက္ဆိုရင္ မိခင္ေတြ မိမိတို႔ရင္ေသြးေလး ေတြရဲ႕ brain ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအတြက္ အေထာက္အပံ့ ေကာင္းေတြရႏိုင္ေလာက္ၿပီလို႔ယူဆရင္း Child Brain Development အခန္းေလးကိုရပ္နားခြင့္ ျပဳပါလို႔။
ေမတၱာျဖင့္
Su Yie Kaw(YTTC)
24/11/2020
Child Brain Development (3)
=====================
ဦးေနွာက္တည္ေဆာက္ပံုကို ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း
-----------------------------------------------------
အေရွ႕မွာေရးသြားတဲ့အေၾကာင္းအရာေလးေတြ က ဘာေၾကာင့္ကေလးေတြကုိ ၆နွစ္မတိုင္မီ ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးဖို႔ ဂရုစိုက္သင့္သလဲဆိုတာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေယဘုယ်ရွင္းျပေပးခဲ့တာပါ။ ဒါေပမဲ့ brain နဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေလ့လာမယ္ဆိုရင္ ကြၽန္မတို႔မ်ားေသာအားျဖင့္ၾကားေနက် left brain, right brain နဲ႔ language area, emotion center စတဲ့ အသိေတြေလာက္မရိုး ရွင္းပါဘူး။ ဦးေနွာက္ရဲ႕ တည္ေဆာက္ပံုနဲ႔ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြဟာ တစ္ခုနဲ႔တစ္ခု ဆက္စပ္ၿပီး မ်ားျပားလွတဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကို သူ႔အပိုင္းနဲ႔သူ အလုပ္လုပ္ၾကရပါတယ္။ အားလံုးကို ထဲထဲ၀င္၀င္နားလည္ဖို႔မလိုေပမဲ့ အၾကမ္းအား ျဖင့္ ဗဟုသုတအေနနဲ႔သိထားသင့္တာေလး ေတြကိုေ၀မွ်ေပးပါရေစ။ ကြၽန္မေရးထားတာ ေလးေတြကိုဖတ္တဲ့အခါ ပံုနဲ႔တိုက္ၾကည့္ၿပီးဖတ္ သြားရင္ နားလည္လြယ္ပါလိမ့္မယ္။
ဦးေနွာက္ကို အဓိကအပိုင္းႀကီးသံုးပိိုင္းခြဲျခား လို႔ရပါတယ္။
1. The brain stem
------------------------
သူက ဦးေနွာက္နဲ႔ ေက်ာရိုးနာဗ္ႀကိဳး(spinal cord) ကိုအဓိကခ်ိန္ဆက္ေပးထားတဲ့ ပင္မေထာက္တိုင္သဖြယ္တည္ရွိေနပါတယ္။ သူရဲ႕အဓိကလုပ္ေဆာင္ေပးမႈကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္မွာရွိတဲ့ သတိမပါဘဲလုပ္ေဆာင္ရတဲ့ လုပ္ေဆာင္မႈေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္ေပးပါတယ္။ ဥပမာ အသက္ရႈျခင္းနဲ႔ နွလံုးခုန္နႈန္းေတြပါ။
2.Cerebellum
-------------------
brain stem ရဲ႕ အေနာက္ဖက္ ဦးေနွာက္ရဲ႕ ေအာက္နားေနရာမွာ ေတာ့ cerebellum လို႔ေခၚတဲ့ ေနရာတစ္ခုရွိပါတယ္။ သူကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္ထိန္းညႇိမႈနဲ႔ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္နိုင္မႈ ေတြအတြက္ အလုပ္လုပ္ေပးပါတယ္။
3. Cerebrum
------------------
ဦးေနွာက္ရဲ႕ အႀကီးဆံုးအပိုင္းျဖစ္ၿပီး brain stem နဲ႔ cerebellum တို႔အေပၚမွာတည္ရွိေနပါတယ္။ ဦးေနွာက္အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုျခင္းစီဟာ သူ႔အပိုင္းနဲ႔သူ အေရးႀကီးတဲ့လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကို လုပ္ေဆာင္ေနခ်ိန္မွာ Cerebrum ရဲ႕အပိုင္းဟာ လဲ မွတ္သားျခင္းနဲ႔ သင္ယူျခင္းေတြအတြက္ အေရးပါတဲ့ေနရာမွာရွိေနပါတယ္။ သူ႔ကိုေတာ့ တစ္လက္မရဲ႕ ေလးပံုတစ္ပံုထက္ပါးတဲ့ Cerebral Cortex လို႔ေခၚတဲ့ အျပင္အလႊာပါး တစ္ခုကဖံုးအုပ္ထားပါတယ္။ ပါးလႊာတဲ့ cerebral cortex ကေတာ့ အစီအစဥ္ခ်တတ္ ျခင္းနဲ႔ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ျခင္းဆိုတဲ့ အပိုင္းကိုလုပ္ ေဆာင္ဖို႔ ဦးေနွာက္မွာေနရာယူထားပါတယ္။
cerebral cortex အလႊာေပၚမွာေတာ့ the folds အတြန္႔အေခါက္ေတြကို ျမင္ေတြ႕ရမွာပဲျဖစ္ပါ တယ္။ ဒီအတြန္႔အေခါက္ေလးေတြကေတာ့ ကေလးတစ္ေယာက္မေမြးဖြားမီ မိခင္၀မ္းမွာ ကထဲဖြံ႕ၿဖိဳးခဲ့ၾကတာပါ။ ဒီ foldsေလးေတြကို ridges နဲ႔ grooves လို႔လဲေခၚပါတယ္။ သိပၸံပညာရွင္ေတြက ဒီ folds ေလးေတြကိုအသံုး ျပဳၿပီး ဦးေနွာက္ရဲ႕ ဘယ္ျခမ္း နဲ႔ ညာျခမ္း အျခမ္္းတစ္ျခမ္းစီတိုင္းမွာ အခန္းငယ္ ၄ခန္းကို ထပ္ၿပီးခြဲျပထားပါတယ္။
1. Occipital lobes
-----------------------
ဒီအခန္းေလးကေတာ့ ဦးေနွာက္ရဲ႕အေနာက္ ဘက္မွာတည္ရွိၿပီး အျမင္အာရံုအတြက္ အလုပ္ လုပ္ပါတယ္။
2. Parietal lobes
----------------------
ဒီအခန္းရဲ႕လုပ္ေဆာင္ခ်က္ကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္ မွာျဖစ္ေပၚလာတဲ့ အပူအေအးသိမႈ၊ နာက်င္မႈ၊ ဖိအားသက္္ေရာက္မႈ စတဲ့အာရံုခံျခင္းနဲ႔ သက္ ဆိုင္တဲ့လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို လုပ္ေဆာင္ေပး ပါတယ္။
3. Temporal lobes
------------------------
ဒီအခန္းကေတာ့ ၾကားမႈ၊ ဘာသာစကားကြၽမ္း က်င္မႈ၊ ေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ နားလည္နိုင္မႈတို႔အျပင္ လူေတြနဲ႔ဆက္ဆံရာမွာ အျခားသူေတြရဲ႕ မ်က္နွာအေနအထား မ်က္လံုး ေတြမွာျဖစ္ေပၚလာတတ္တဲ့ စိတ္ရဲ႕အေျခအေန ေတြအေပၚ နားလည္နိုင္မႈဆိုတဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ ေတြကိုလုပ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။
4. Frontal lobes
---------------------
ဒီအခန္းကေတာ့ memory၊ စိတ္ကူးပံုေဖာ္ စဥ္းစားျခင္း၊ အစီအစဥ္ခ်မွတ္ျခင္းနဲ႔ ရုတ္တရက္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့အေျခအေနေတြကိို ကိုင္တြယ္ ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ျခင္း စတဲ့လုပ္ငန္းေတြကို လုပ္ေဆာင္နိုင္ဖို႔အတြက္ ဖြဲ႕စည္းထားပါတယ္။
ဒီအခန္းရဲ႕ေရွဆံုးက်တဲ့ေနရာ တစ္နည္းေျပာ ရရင္ နဖူးျပင္ေနရာနားမွာေတာ့ prefrontal cortex လို႔ေခၚတဲ့ သီးျခား area ေလးတစ္ခုရွိပါ တယ္။ အဲ့ဒီေနရာကေတာ့ ရင့္က်က္မႈ area လို႔ ေျပာရမွာပါ။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ စဥ္းစားေတြးေခၚမႈေတြျပဳလုပ္လိုက္တိုင္း အဲ့ဒီ area ကဖြံ႕ၿဖိဳးလာပါတယ္္။ ဒီအပိုင္းဖြံ႕ၿဖိဳးလာ ေလ ရင့္က်က္မႈရေလျဖစ္လာပါတယ္။ ဒီ area ရဲ႕ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈက ငယ္စဥ္ကေန အသက္ႀကီးသည္ အထိိ ဆက္လက္ဖြံ႕ၿဖိဳးပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ သူ႔ရဲ႕လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကေတာ့ စဥ္းစားေတြး ေခၚျခင္း၊ အာရံုစူးစိုက္ဖို႔ႀကိဳးစားျခင္း၊ တက္ႂကြမႈ ကိုျဖစ္ေပၚေစျခင္းနဲ႔ အရည္အေသြးျမင့္တဲ့ အျပဳအမူအက်င့္စရိုက္တို႔ကို ျဖစ္ေပၚေစနိုင္ျခင္း ေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။
ေဖာ္ျပခဲ့တာေတြကေတာ့ ဦးေနွာက္ထဲမွာတည္ ရွိေနတဲ့ ဦးေနွာက္ရဲ႕ပံုစံေတြနဲ႔ သူတို႔ရဲ႕လုပ္ ေဆာင္ခ်က္ေတြပါ။ ဖတ္ရတာေတာ့ နဲနဲေလးပင္ မယ္ထင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အသိပညာ ဗဟုုသုတ အေနနဲ႔ ျဖန္႔ေ၀ေပးျခင္းျဖစ္တာေၾကာင့္ လိုအပ္ ခ်က္ေလးေတြရွိရင္ နားလည္ေပးပါလို႔ေျပာပါရ ေစရွင္။
Ref: urbanchildinstitute.org
ေမတၱာျဖင့္
Su Yie Kyaw(YTTC)
24/11/2020
Child Brain Development
ကေလးေတြရဲ႕ဦးေနွာင္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ (၂)
============================
အပိုင္း (၁) မွာရွင္းျပသြားတဲ့အေၾကာင္းေလးကို အက်ယ္ဆက္ေရးေပးပါ့မယ္။
ကေလးေတြဟာ စၿပီးေမြးဖြားလာကထဲက သူတို႔ရဲ႕ ဦးေနွာက္ထဲမွာ neurons လို႔ေခၚတဲ့ brain cell ေလးေတြအမ်ားႀကီးပါလာပါတယ္။ လူႀကီးထက္မ်ားပါတယ္။ အဲ့ဒီ neurons ေလး ေတြဟာ ဘာမွအသံုးျပဳလို႔မရေသးတဲ့အေနအ ထားမ်ိဳးမွာပဲရွိေနပါေသးတယ္။ ကေလးအသက္ ႀကီးလာတာနဲ႔အမွ် အသံုးမျပဳနိုင္တဲ့ neurons ေလးေတြဟာ တစ္ခုၿပီးတစ္ခု ေသဆံုးကုန္ၾက ပါတယ္။
ကေလးေတြဟာ သူတို႔သင္ယူလိုက္တဲ့ knowledge ေတြကို memory ထဲမွာ မွတ္သား ၾကပါတယ္။ မွတ္သားမႈမတိုင္မီ သင္ယူမႈ ျပဳလုပ္ တိုင္း ကေလးရဲ႕ဦးေနွာက္ထဲမွာ ေျပာင္းလဲမႈ ျဖစ္စဥ္ေတြ ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ အဲ့ဒီေျပာင္းလဲမႈ ျဖစ္စဥ္ဟာ ကေလးရဲ႕ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအတြက္ အရမ္းအေရးႀကီးတဲ့ ျဖစ္စဥ္တစ္ခုအျဖစ္ လုပ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။
ဘာေတြေျပာင္းလဲသြားသလဲဆိုတာကို ေလ့လာ ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ကေလးေတြရဲ႕ဦးေနွာက္ထဲမွာ ေမြးစထဲကပါလာတဲ့ neurons ေတြဟာ တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခုခ်ိတ္ ဆက္ၿပီးအလုပ္မလုပ္နိုင္ေသးပါဘူး။ ကေလးက သူ႔ပတ္၀န္းက်င္မွာရွိတဲ့အရာတစ္ခု ကို သင္ယူ မႈျပဳလုပ္လိုက္တိုင္း electro-chemical လို႔ ေခၚတဲ့ ဓာတုလွ်ပ္စစ္လႈိင္းေတြ ဟာ neurons တစ္ခုနဲ႔တစ္ခုၾကားခ်ိတ္ဆက္မႈ ေတြကို ျပဳလုပ္ေပးပါတယ္။ အဲ့ဒီလိုခ်ိတ္ဆက္မႈ လမ္းေၾကာင္း ရသြားတဲ့ neurons ေတြဟာ အလုပ္လုပ္နိုင္တဲ့ neurons ေတြအျဖစ္ကို ေျပာင္းလဲေရာက္ရွိသြားျပီး သူတို႔ၾကားမွာ ခ်ိတ္ဆက္မႈလမ္းေၾကာင္း pathways ေတြျဖစ္ေပၚလာပါတယ္။ ဒီ pathways ေတြကေန ဦးေနွာက္အတြင္း Data စီးဆင္းမႈကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။
ကေလးက သခ်ာၤပိုင္းဆိုင္ရာနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ သင္ယူမႈကိုျပဳလုပ္လိုက္တာနဲ႔တစ္ၿပိဳင္နက္ သခ်ာၤပိုင္းဆိုင္ရာကိုအေထာက္အပံ့ေပးမဲ့ brain cell (neurons) ေတြဟာ တစ္ခုနဲ႔တစ္ခုပိုမိုခ်ိတ္ ဆက္မိသြားၿပီး သက္ဆိုင္ရာ knowledge နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ စဥ္းစားနိုင္မႈ ေၾကာင္းက်ိဳးဆက္ ႏြယ္္နိုင္မႈ ျပန္လည္မွတ္မိနိုင္မႈစတဲ့ လုပ္ေဆာင္ ခ်က္ေတြကို လုပ္ေဆာင္ရာမွာ ပိုၿပီးစြမ္းေဆာင္ ႏိုင္မႈေတြျဖစ္ေပၚလာပါတယ္။ ဒီလိုပဲ စိတ္လႈပ္ ရွားမႈအပိုင္း၊ ဘာသာစကား စတဲ့ နယ္ပယ္ ေတြရဲ႕ (neurons) brain cell ေတြဟာလဲ သူ႔အပိုင္းအလိုက္ သင္ယူေလ စြမ္းေဆာင္ရည္ ျမင့္လာေလျဖစ္ပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ခ်ိတ္ဆက္မႈမရတဲ့ neurons ေတြက ေတာ့ အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ေသဆံုးေပ်ာက္ ပ်က္သြားၾကပါတယ္။ ၆ နွစ္မွာ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈရပ္တယ္ ဆိုတာ neurons ေတြတစ္ခုနဲ႔တစ္ခုခ်ိတ္ဆက္ မႈေပးနိုင္တဲ့ ဓာတုလွ်ပ္စစ္စြမ္းအားရဲ႕ လုပ္ေဆာင္မႈက်ဆင္းလာျခင္းေၾကာင့္ neurons ေတြၾကားမွာ pathways ေတြမျဖစ္ေပၚလာနိုင္ ေတာ့တာကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီေနရာမွာ neurons ေတြရဲ႕တည္ေဆာက္မႈဖြံ႕ ၿဖိဳးလာဖို႔ဆိုတာလဲ နည္းလမ္းမွန္ကန္တဲ့ သင္ယူ မႈပံုစံကို ကေလးကသင္ယူခြင့္ရမွ ဖြံ႕ၿဖိဳးတာပါ။ ဖြံ႕ၿဖိဳးတဲ့အေနအထားရွိသလို ပ်က္စီးနိုင္တဲ့ အေနအထားေတြမွာလဲရွိပါတယ္။ ကေလးဟာ စိတ္ဖိစီးမႈပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ maltreatment လို႔ ေခၚတဲ့ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ပံုနည္းလမ္းမွားတာနဲ႔ neurons ခ်ိတ္ဆက္မႈ pathways ေတြမျဖစ္ေပၚ လာဘဲ ရွွိေနတဲ့ neurons ေတြရဲ႕ပ်က္စီးမႈဟာ ပိုၿပီးျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ပ်က္စီးလာပါတယ္။ ဒီအက်ိဳးဆက္ေၾကာင့္ ႀကီးလာတဲ့အခါမွာ သင္ယူနိုင္စြမ္း စဥ္းစားေတြးေခၚနိုင္စြမ္းေတြ နဲတာမ်ိဳးျဖစ္ေပၚလာေစပါတယ္။
Sat day နဲ႔ Sun day မအားေတာ့လို႔ post မတင္ ႏိုင္ရင္ ေစာင့္ေနတဲ့သူေတြအတြက္အားနာလိုု႔ ဒီေန႔ပဲထပ္တင္ေပးလိုက္ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္ အပိုင္းေတြမွာလဲ brain နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ knowledge ေလးေတြေ၀မွ်ေပးသြားပါဦးမယ္။
ေမတၱာျဖင့္
Su Yie Kyaw(YTTC)
23/11/2020
Child Brain Development
ကေလးေတြရဲ႕ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ (၁)
==========================
ကြၽန္မတို႔ငယ္ငယ္တုုန္းကဆိုရင္ မိဘေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ကေလးေတြကို ေမြးစကေန အသက္ ၅ နွစ္ ၆ နွစ္ထိအ႐ြယ္ထိ အခ်ိန္ကာလကို စနစ္တက်ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ေပးဖို႔ အေရးႀကီးမွန္းမသိခဲ့ၾကပါဘူး။ ဒီလိုပဲႀကီး သြားမွာေပါ့ဆိုတဲ့အသိနဲ႔ ႀကီးျပင္းခဲ့ၾကရတဲ့သူ ေတြမ်ားပါတယ္။ အဲ့ဒီလိုႀကီးျပင္းလာခဲ့ရတာ ေၾကာင့္ အခုအခ်ိန္မွာ ကြၽန္မတို႔ရဲ႕လုပ္နိုင္စြမ္း ေတြအေပၚ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အားရေက်နပ္မႈမရွိ တာေတြအမ်ားႀကီးေတြ႕ရပါတယ္။ ကြၽန္မဆို နာမည္ေတြမွတ္သားတဲ့ေနရာမွာအားနဲခ်က္ ရွိလို႔ေတာ္ေတာ္စိတ္ညစ္ရတာမ်ိဳးလိုေပါ့။
အခုအခ်ိန္မွာ မိဘေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ ကေလးကို ေမြးစကထဲက စနစ္တက်ျပဳစုပ်ိဳး ေထာင္ေပးဖို႔လိုအပ္လာမွန္းသိလာၾကေပမဲ့ ဘာေၾကာင့္လိုအပ္တာလဲဆိုတာကိုေတာ့ ထဲထဲ ၀င္၀င္သိရွိမႈမွာအားနဲေနပါေသးတယ္။ ေနာက္ တစ္ခ်က္က right brain ေလ့က်င့္ေပးတဲ့ ေက်ာင္းေတြေပၚလာေတာ့လဲ အဲ့ဒီေက်ာင္းေတြ ရဲ႕ ေလ့က်င့္မႈေၾကာင့္ ဘယ္လိုအက်ိဳးေက်းဇူး ေတြရလာသလဲ။ right brian ေလ့က်င့္မႈ အတြက္ မထားနိုင္တဲ့မိဘေတြက်ျပန္ေတာ့လဲ right brain မထားလိုက္ရလို႔ ငါတို႔ကေလးမွာ ေတာ့နစ္နာမႈေတြျဖစ္သြားၿပီလို႔ ယူႀကံဳးမရျဖစ္ ရတာမ်ိဳးေတြကို ေတြ႕ေနရပါတယ္။
တကယ္ေတာ့ သူမ်ားေကာင္းတယ္ေျပာလို႔ လက္ခံတာထက္ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုကို ေျခေျချမစ္ျမစ္နားလည္သေဘာေပါက္ၿပီး ကိုယ္တုိင္စဥ္းစားခ်င့္ခ်ိန္နိုင္ဖို႔အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးေတြရဲ႕ ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ knowledge ေလးကို မိဘေတြနဲ႔ ဆရာ ဆရာမေတြအတြက္ ကြၽန္မရဲ႕ေလ့လာ ထားမႈေတြထဲက ျပန္လည္ေ၀မွ်ပါရေစ။
ကေလးတစ္ေယာက္ဟာ စေမြးလာၿပီဆိုတာနဲ႔ သူ႔ရဲ႕ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈဟာစတင္ပါေတာ့တယ္။ အဲ့ဒီဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈရပ္တံ့သြားခ်ိန္ကေတာ့ ၆ နွစ္၀န္းက်င္မွာပါ။ တစ္နည္းအားျဖင့္ေျပာရရင္ ေမြးစကေန ၆ နွစ္အထိက ဦးေနွာက္ကိုပံုေဖာ္ ေနတဲ့အခ်ိန္ပါ။ အဲ့ဒီပံုေဖာ္မႈရပ္တံ့သြားတာနဲ႔ ရပ္သြားတဲ့အခ်ိန္မွာရွိတဲ့ပံုစံအတိုင္းပဲ တစ္သက္ တာအတြက္ဆက္ၿပီးတည္ရွိသြားပါတယ္။
ဒီေနရာမွာ ျမင္သာမႈရွိဖို႔ တစ္ခုကိုထပ္ရွင္းျပခ်င္ ပါတယ္။ ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈလို႔ေျပာရင္ ေတာ္ ေတာ္မ်ားမ်ားက သိေနက်ျဖစ္တဲ့ ဦးေခါင္းခြံ အတြင္းပိုင္းက ဦးေနွာက္ပံုစံႀကီးကိုေျပးျမင္ တတ္ၾကပါတယ္။ တကယ္က အဲ့ဒီအတြင္းပိုင္း ဦးေနွာက္ပံုစံဆိုတာ မေမြးခင္မိခင္၀မ္းတြင္းမွာ ကထဲကပံုေဖာ္ၿပီးသားပါ။ အဲ့ဒီဦးေနွာက္သားႀကီး ထဲမွာ ရႈပ္ေထြးတဲ့လုပ္ေဆာင္မႈေတြအမ်ားႀကီး ကိုလုပ္ေဆာင္နိုင္ဖို႔ အတြင္းပိုင္းတည္ေဆာက္ မႈပံုစံေတြထပ္ၿပီးဖြံ႕ၿဖိဳးဖို႔လိုအပ္ပါေသးတယ္။ အဲ့ဒီ အတြင္းပိုင္းပံုစံေတြဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအားေကာင္းေလ ဦးေနွာက္ရဲ႕လုပ္ေေဆာင္နိုင္စြမ္းျမင့္တက္ေလ ပါ။ ဒါေၾကာင့္ အခုေဖာ္ျပတဲ့ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈဆိုတာေတြ အားလံုးဟာ ဦးေနွာက္အတြင္းပိုင္းပံုစံဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကို ဆိုလိုပါတယ္။
ေမြးစကေန ၆ နွစ္အေတာအတြင္းမွာ ကေလးရဲ႕ ဦးေနွာက္ အလုပ္လုပ္ပံုဟာ ၆နွစ္ေနာက္ပိုင္း ဦးေနွာက္ အလုပ္လုပ္ပံုနဲ႔အရမ္းကို ကြဲျပားျခား နားပါတယ္။ ကေလးငယ္တစ္ေယာက္ရဲ႕ ဦးေနွာက္ဟာ ၁စကၠန္႔တိုင္းမွာ nerve ေၾကာ အသစ္ေပါင္း ၇၀၀ ေလာက္ကို ျဖစ္ေပၚေစပါ တယ္။ အဲ့ဒါေလးေတြကို nerve pathways လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲ့ဒီ pathways ေလးေတြဟာ ကေလးေတြရရွိတဲ့ အေတြ႕အႀကံဳေပၚမူတည္ၿပီး ခ်ိတ္ဆက္မႈေတြအျဖစ္နဲ႔ Nerve channels ေတြတည္ေဆာက္ပါတယ္။ အဲ့ဒီတည္ေဆာက္မႈ ပံုစံေကာင္းေလ ကေလးရဲ႕ေနာက္ပိုင္းအခ်ိန္ ေတြမွာ ေတြးေခၚနိုင္စြမ္းအား သင္ယူနိုင္စြမ္းအား ေတြပိုေကာင္းလာေလပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးေတြ ၆နွစ္မျပည့္မီအခ်ိန္ကာလဟာ ဦးေနွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကိုတည္ေဆာက္တဲ့ေနရာမွာ အေရးအႀကီးဆံုးအခ်ိန္ကာလတစ္ခုအျဖစ္နဲ႔ ပညာရွင္ေတြသတ္မွတ္ၾကပါတယ္။
ေနာက္အပိုင္းမွာေတာ့ ဦးေနွာက္ရဲ႕တည္ ေဆာက္မႈ အစိတ္အပိုင္းေတြအေၾကာင္းကို တစ္ခုျခင္းရွင္းျပေပးသြားပါမယ္။ ဒီအပိုင္းေလး ကိုေတာ့ ဒီေလာက္နဲ႔ခဏရပ္ခြင့္ျပဳပါ။
ေမတၱာျဖင့္
Su Yie Kyaw(YTTC)
24/11/2020
24/11/2020
24/11/2020
23/11/2020