15/04/2020
အသိရယ္၊ အျမင္ရယ္၊ အလုပ္ရယ္
ကၽြန္ေတာ္တို့ ေဆးပညာမွာေတာ့ KAP လို့ အတိုေကာက္ ေခၚပါတယ္။ Knowledge, Attitude, Practice ေပါ့။ သိတာရယ္၊ ခံယူခ်က္ရယ္၊ လက္ေတြ႕လုပ္ေဆာင္တာရယ္ ဆိုၿပီး ၃ ပိုင္း ရွိပါတယ္။ ဒီ Covid 19 နဲ႔ ပတ္သက္လို့ အဲ့လိုေလး စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္။
၁။ အသိပညာ (Knowledge)
ဒီဗိုင္းရပ္စ္က ဘယ္လိုဆိုရင္ ကူးတယ္၊ ဘယ္လိုကာကြယ္ရတယ္၊ ပိုးကူးစက္ခံထားရေပမဲ့လည္း ခ်က္ခ်င္း လကၡဏာ မျပေသးတာမို့ မဖ်ားဘူးဆိုတိုင္း ပိုးမရွိဘူး ေျပာလို့ မရဘူး၊ စသျဖင့္ သိထားဖို့ လိုတယ္။
အဲ့လိုေတြ မသိတဲ့အခါ Quarantine ယူဖို့ ပ်က္ကြက္တယ္။ မရည္ရြယ္ေပမဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ကို ျဖန႔္လိုက္သလို ျဖစ္သြားတယ္။ (တခ်ိဳ့ နိုင္ငံျခားျပန္ေတြဆို Quarantine ဝင္ရမယ္ဆိုၿပီး စည္းကမ္း မထုတ္ခင္ကတည္းက ျပန္ေရာက္ေနတာ ဆိုေပမဲ့ ဒီအသိမ်ိဳး ရွိထားတဲ့အခါက်ေတာ့ သူ႔ဟာသူ အိမ္ထဲမွာ Self-quarantine လုပ္ေနခဲ့တယ္။ အသိပညာရဲ့ အက်ိဳးေက်းဇူးေပါ့)
ဒီအတြက္ ဒီဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ ပတ္သက္လို့ မွန္ကန္တဲ့ အသိပညာေတြ ေပးရတယ္။ လက္ဘယ္လိုေဆးရတယ္၊ Mask ကို ဘယ္လိုသုံးရတယ္၊ အိမ္ထဲမွာေနဖို့က ဘယ္ေလာက္အေရးႀကီးတယ္၊ ဘယ္လိုလကၡဏာေတြ ျပတတ္တယ္၊ ျဖစ္ခဲ့ရင္ ေဆး႐ုံ ေဆးခန္းျပဖို့ လိုပါတယ္ စသျဖင့္ေပါ့။ ေနာက္ၿပီး သတင္းမွားေတြကိုလည္း ရွင္းေပးရမယ္။
အသိပညာေပးတဲ့အခါမွာလည္း နည္းလမ္းေပါင္းစုံ သုံးရမယ္။ ဆိုရွယ္မီဒီယာ၊ ေရဒီယို၊ TV ၊ လက္ကမ္းစာေစာင္၊ သတင္းစာ စသျဖင့္။ လူအမ်ားေပၚ လႊမ္းမိုးမွုရွိတဲ့သူေတြရဲ့ အားကိုလည္း ယူရမယ္။ သူတို့ေတြကလည္း ကိုယ္ သတင္းတစ္ခုကို မေပးခင္ ေသခ်ာစနစ္တက် ေလ့လာဖို့ လိုမယ္။ မေသခ်ာရင္ ကၽြမ္းက်င္သူနဲ႔ ေမးျမန္းၿပီးမွ တင္ေစခ်င္တယ္။ လႊမ္းမိုးမွု ႀကီးတဲ့သူေတြမို့လို့ပါ။
၂။ ခံယူခ်က္ (Attitude)
သိတာက သိတာတစ္ပိုင္းပဲ။ ခံယူခ်က္က သက္သက္ျဖစ္တယ္။
တခ်ိဳ့က် ခပ္ေပါ့ေပါ့ ေတြးတယ္။ မျဖစ္နိုင္ပါဘူး၊ ငါတို့နဲ႔ အေဝးႀကီးပါေပ့ါ။ ဘယ္သူ ဘယ္ေလာက္ေျပာေျပာ၊ အျပင္ေတြ ထြက္ျမဲ၊ လူစုလူေဝးေတြ လုပ္ျမဲ။ လက္လည္း ေသခ်ာမေဆး၊ Mask လည္း မတပ္ဘူး။ ဒီေနရာမွာ ဘာသာေရးယုံၾကည္ခ်က္အရလည္း ေပါ့ဆသြားတာလည္း ပါမယ္။
သူတို့ကိုေတာ့ မေပါ့ဆဖို့၊ ကမၻာ့နိုင္ငံႀကီးေတြေတာင္ အလူးအလဲ ခံေနရတယ္ဆိုတာကို သိေအာင္ ေျပာရမယ္။
တခ်ိဳ့က် အေၾကာက္လြန္တယ္၊ ေသကုန္ေတာ့မွာပဲ။ ကမၻာႀကီး ပ်က္ေတာ့မွာပဲ။ ငတ္ကုန္ၾကေတာ့မွာပဲ စသျဖင့္ေပါ့။ ဒါမ်ိဳးက် ဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သတင္းေကာင္းေတြကို ေဝမၽွေပးရမယ္။ အီေကြေဒါက ဘယ္လိုျဖစ္သြားၿပီ ဆိုတဲ့ ဂ်င္းသတင္းေတြကိုလည္း ရွင္းျပေပးရမယ္။ ဒီလိုေတြ ကာကြယ္ဖို့ကသာ အဓိကက်တယ္၊ ကိုယ့္တာသာ ကိုယ္လုံေအာင္ လုပ္ပါ ဆိုတာမ်ိဳး ေျပာျပရတယ္။ မဟုတ္ရင္ ဗိုင္းရပ္စ္က မကူးဘူး။ စိတ္နဲ႔တင္ ျပႆနာျဖစ္ကုန္မွ ခက္မယ္။
အဲ့လို အေၾကာက္လြန္ရာကေနတစ္ဆင့္ ခြဲျခားဆက္ဆံတာ၊ အျပစ္တင္တာေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ၿမိဳ့ထဲ အဝင္မခံတာ ကန႔္ကြက္တာေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုဖို့ကို တြန႔္ဆုတ္လာၾကမယ္။ အိမ္မွာ ႀကိတ္ကုမယ္။
ဒီအတြက္ ခြဲျခားမဆက္ဆံၾကဖို့ လိုတယ္။ ေပ့ါဆမွု၊ အဆင္အျခင္မဲ့မွုေၾကာင့္ ျဖစ္ခဲ့ရတာဆို သက္ဆိုင္ရာက တရားစြဲ၊ အေရးယူလိမ့္မယ္။ မရည္ရြယ္ပါဘဲနဲ႔ ျဖစ္ခဲ့ရတာမ်ိဳးေတြအတြက္ ေဖးေဖးမမနဲ႔ ဆက္ဆံေပးဖို့ လိုမယ္။ ဒီဗိုင္းရပ္စ္ ကူးတိုင္း ေသမွာမဟုတ္ေၾကာင္းကိုလည္း ေျပာျပေပးရမယ္။ HIV လိုပါပဲ။ ဒီပိုးက မေကာင္းတဲ့သူေတြမွ ကူးတာ၊ ကုရာနတၱိ ေဆးမရွိ ပဲ ဆိုတာမ်ိဳးေတြနဲ႔ ေၾကာက္ေအာင္လို့ အသိပညာ ေပးၾကေတာ့ ပိုးကူးခံရသူေတြခမ်ာ ထုတ္မေျပာရဲၾကေတာ့ဘူး၊ ကူးၿပီဆိုတာနဲ႔ အေသပဲ ဆိုၿပီး စိတ္ေလၽွာ့လိုက္ေတာ့ ကုသမွု မခံယူၾကေတာ့ဘူး။
ေနာက္ ခံယူခ်က္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ ဘာလာလာ ယုံတဲ့အုပ္စု။ တကယ္ေတာ့ ဒီျပႆနာမွ မဟုတ္ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တို့ ျမန္မာေတြက စူပါမန္းကို ေမၽွာ္ကိုးတတ္တဲ့ ခံယူခ်က္မ်ိဳး ရွိကိုရွိတယ္။ ဥပမာ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳ ဆိုပါေတာ့၊ အစားအေသာက္ ေရွာင္ေနာ္ဆို ဘယ္လိုေျပာေျပာ မလုပ္ဘူး။ သူတို့ လိုခ်င္တာ ဘာလဲ။ အျမစ္ျပတ္ေပ်ာက္မယ္ ဆိုတဲ့ ေဆး။ ဝိတ္ခ်မယ္ဆိုလည္း ပိန္ေဆးပဲ ေသာက္ခ်င္ၾကတာ။ အစားအေသာက္ ထိန္းဖို့၊ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ဖို့က် စိတ္မဝင္စားဘူး။ ဆိုေတာ့ ဒီ Covid 19 မွာလည္း လက္ေဆးေနာ္၊ လူစုလူေဝး ေရွာင္ေနာ္ ဆိုတာေတြထက္ တမာရြက္ကိုပဲ ပိုျပဳတ္ေသာက္ခ်င္တာ။ သူတို့ကိုေတာ့ ဂ်င္းႀကိဳက္တဲ့ အုပ္စုလို့ နာမည္ေပးခ်င္တယ္။
ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ ဘဝႀကီးက ေသမထူး ေနမထူး ျဖစ္ေနတာ။ လွည့္ၾကည့္စရာလည္း မိသားစု မရွိ။ ဘဝကလည္း ေနမေပ်ာ္။ ကူးသြားဖို့လည္း ထူးျခားမသြားဘူးဆိုတဲ့ လူေတြကလည္း ခပ္ေပါ့ေပါ့ ေနလိမ့္မယ္။
ဒါက ကၽြန္ေတာ္ စဥ္းစားမိသေလာက္ ထြက္လာတဲ့ ခံယူခ်က္ေတြပဲ။ ဆိုလိုတာက အသိပညာ ေပးထားတာခ်င္း တူတူေတာင္ လူေတြရဲ့ ခံယူခ်က္ေပၚ မူတည္ၿပီး လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြက အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲသြားတယ္ ဆိုတာပဲ။
အဲ့လိုပဲ အသိပညာ ေပးတဲ့အခါမွာလည္း စိုးရိမ္စရာ အခ်က္ေတြကိုပဲ ထိုင္ေျပာေနလို့ မရဘူး။ ေထာင့္ေပါင္းစုံကေန ေျပာျပေပးဖို့ လိုတယ္။ ေပၚလာသမၽွ ေကာလဟာလေတြ၊ ဂ်င္းေတြကိုလည္း ရွင္းျပေပးဖို့ လိုပါတယ္။
၃။ လက္ေတြ႕ လုပ္ေဆာင္ဖို့ (Practice)
ဒါကေတာ့ အေရးႀကီးဆုံးပဲ။ ဘယ္ေလာက္ပဲ သိသိ၊ လက္ေတြ႕ မလုပ္နိုင္ရင္ေတာ့ အလကားပဲ။
ဒီေနရာမွာ ဘယ္လိုပဲ သိသိ၊ ဘယ္လိုပဲ လိုက္နာခ်င္ လိုက္နာခ်င္၊ လိုက္နာလို့ မရတဲ့ လူတန္းစားေတြေတာ့ ရွိတာေပါ့။ Hand gel မဝယ္နိုင္၊ Mask မဝယ္နိုင္တဲ့သူေတြ၊ တစ္ေန႔လုပ္မွ တစ္ေန႔စားရသူေတြ စသျဖင့္ ရွိပါတယ္။ သူတို့ကို ခဏခ်န္ထားလိုက္ရင္ က်န္တဲ့သူေတြကေတာ့ သူတို့ဟာသူတို့ သိသည္ျဖစ္ေစ၊ မသိသည္ျဖစ္ေစ၊ ဘယ္လိုခံယူခ်က္ထားသည္ျဖစ္ေစ စည္းကမ္းေတြကို တိတိက်က် လိုက္နာေစဖို့ လိုပါလိမ့္မယ္။
အဲဒီေနရာမွာ လိုအပ္လာတာကေတာ့ ျပတ္သားတဲ့ ေခါင္းေဆာင္မွုပါပဲ။ အိမ္ျပင္မထြက္ဖို့၊ လူစုလူေဝး မလုပ္ဖို့ ေမတၱာရပ္ခံေန႐ုံနဲ႔ေတာ့ မရဘူး။ စည္းကမ္းထုတ္မွ၊ လိုအပ္တဲ့ အေရးယူမွုေတြ လုပ္မွ ရမယ္။
ရြာေတြမွာ ရြာအဝင္ပိတ္တာေတြ၊ ၿမိဳ့တစ္ၿမိဳ့မွာ ေဈးသည္ေတြ တစ္ဆိုင္နဲ႔တစ္ဆိုင္ ၆ ေပခြာၿပီးမွ ေရာင္းေနတာေတြ ေတြ႕ရတယ္။ သိပ္ဝမ္းသာစရာ ေကာင္းတယ္။ စဥ္းစားၾကည့္၊ အဲဒါ ဘာေၾကာင့္လဲ။ ေခါင္းေဆာင္မွုေၾကာင့္ပါ။
ရန္ကုန္က ေဈးသည္တစ္ေယာက္ အဲ့လိုေတြ ၆ ေပခြာ ေရာင္းခ်င္တယ္၊ ရမလားဆို မရပါဘူး။ တစ္ေဈးလုံးကမွ မပူးေပါင္းဘဲနဲ႔ ဘယ္လိုသြားလုပ္မလဲ။ တစ္ေဈးလုံး ပူးေပါင္းဖို့ကေတာ့ ေခါင္းေဆာင္က တိတိက်က် ျပတ္ျပတ္သားသား စည္းကမ္းခ်ေပးမွ ရပါမယ္။ ဆန္ေတြ၊ ဆီေတြ ေဝတယ္။ ဒီအတိုင္း ေဝၾကည့္။ ႀကိတ္ႀကိတ္တိုး စီရမွာပဲ။ Covid အေရးထက္ ဝမ္းေရးခက္ေနတာကိုး။ ကၽြန္ေတာ္ကိုယ္တိုင္ဆိုလည္း အဲ့လိုပဲ ဝင္စီရမွာပဲ။ အဲ့လိုလူစုလူေဝး မျဖစ္ခ်င္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ စၿပီး ေဝမယ္ဆိုကတည္းက စနစ္တက် စီစဥ္ဖို့ လိုမယ္။
ခုဆို အရင္ကထက္ စစ္ေဆးမွုေတြ ပိုလုပ္လာၿပီ။ ပိုပိုၿပီးလည္း ေတြ႕လာရလိမ့္မယ္။ ဒါ ေမၽွာ္လင့္ထားရမဲ့ ကိစၥပဲ။ ကၽြန္ေတာ္တို့ လုပ္နိုင္တာကေတာ့ ပ်ံ႕ႏွံ့မွုကို ေလၽွာ့ခ်ဖို့။ ဒါမွ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြအေပၚမွာ ဝန္ထုပ္ဝန္ပိုး မျဖစ္မွာ။ ဒီျပႆနာႀကီးကို ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ အဆုံးသတ္နိုင္မွာ။
ဒီအတြက္ အသိပညာ ရွိဖို့၊ ခံယူခ်က္ေတြ မွန္ဖို့နဲ႔ လက္ေတြ႕ လုပ္ေဆာင္ဖို့ဆိုတဲ့ ၃ ဆင့္ လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။ တစ္ဦးခ်င္းစီကလည္း လိုက္နာဖို့၊ တာဝန္သိဖို့ လိုသလို၊ လက္ေတြ႕လိုက္နာမွုေတြ ပိုအားေကာင္းလာေစခ်င္တယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ေခါင္းေဆာင္မွုေကာင္းေကာင္းလည္း လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။
ေဒါက္တာ ၿဖိဳးသီဟ
၁၅.၄.၂၀၂၀
